Кіріспе

1374–1438 жылдар аралығында өмір сүрген итальян мүсіншісі Джакопо делла Кверча (/d//ɛ//l//ə// /'/k//w//ɛər//tʃ//ə/, ˈjaːkopo della ˈkwɛrtʃa; шамамен 1374 – 20 қазан 1438), сонымен қатар Джакопо ди Пьетро д’Агноло ди Гуарньери деп те белгілі, Ренессанс дәуірінің итальян мүсіншісі, Брунеллески, Гиберти және Донателлоның құрдасы. Ол Микеланджелоның алдастығын дамытушысы саналады.

Өмірбаян

Жакопо делла Кверсия өзінің атын Кверсия Гроссадан (қазіргі Кверчегросса) алады, ол 1374 жылы туған Сиена қаласына жақын, Тоскана аймағындағы жер. Ол алғашқы білімін әкесі Пьеро д'Анжелодан – ағаш кесуші және алтын шеберден алды. Сиеналық Жакопо делла Кверсия, Сиена соборындағы амбонда Никола Пизано мен Арнольфо ди Камбионың туындыларын көрген болуы керек, және бұл оған үлкен әсер еткені сөзсіз. Оның алғашқы жұмысы он алты жасында Аццо Убальдинидің қосылу рәсіміне арналған ағаштан жасалған атты мүсін болуы мүмкін. 1386 жылы партиялық тартыстар мен аласапырандықтарға байланысты ол әкесімен бірге Луккаға көшті. Делла Кверсияның Пизадағы Кампосантодағы римдік мүсіндер мен саркофагтардың зор жинағын зерттегені де мүмкін. Осы және кейінгі әсерлер оны еуропалық өнер тарихындағы кезеңдік тұлғаға айналдырды; оның туындылары мансабының ортасында готикалық стильден итальяндық Ренессанс стиліне айқын көшуді көрсетеді. Гибертидің жағдайындағыдай, бұл даму оның замандасы Донателломен қарым-қатынасының нәтижесі болуы мүмкін. Делла Кверсияның ең ерте туындылары (бірақ бұл авторлыққа қатысты кейде дау туындайды) Лукка соборында сақталған: «Қайғылы Адам» (Құрбандық Алтары) және Сент-Аниеллоның қабіріндегі бейнелеу. 1401 жылы Флоренция баптистериінің қола есіктерін жобалау конкурсына қатысты, бірақ Гибертиге есе жіберді. Ұсынылған жобаның қазіргі тағдыры белгісіз. 1403 жылы Феррара соборы үшін мәрмәрден «Баламен Мәриям» мүсінін жасады. Феррарадағы кезеңінен тағы бір (мүмкін) туындысы – Санкт-Морелиус мүсіншесі (екеуі де Музео-дель-Дуомода көрсетіліп тұр). 1406 жылы Луккаға оралғанда, ол қала басшысы Паоло Гвинигиден Лукка соборындағы екінші әйелі Илария дель Карреттоның қабірінде жұмыс бастау тапсырығын алды. Зәулім киім киген әйел саркофагтың үстінде, оның аяқ жанында күйеулік адалдықтың символы – итімен бірге нәзік суреттеледі, бұл готикалық стильде бейнеленген. Бірақ қабірдің екі жағындағы бірнеше жалаңаш путтілерді пайдалануы Кампосантодағы (Пиза) римдік саркофагтардың классикалық ықпалын анық көрсетеді. Бұл – алғашқы қадам, жаңа Ренессанстың жаршысы.

Басқа жұмыстар

1412 жылы ол бай саудагер Лоренцо Трентамен шарт жасасып, Луккадағы Сан-Фредиано базиликасындағы Трента капелласының дизайнын бастады. 1413 жылы ол өзінің көмекшісі Джованни да Имоламен бірге ауыр қылмыстарда айыпталды: ұрлық, сондай-ақ Клара Сембриниге жасалған зорлау және содомия. Ол Сиенаға қашып кетті (және Fonte Gaia-да жұмыс істей бастады), бірақ оның көмекшісі үш жылға түрмеге қамалды. Жакопо делла Кверсия тек 1416 жылдың наурыз айында, қауіпсіз өту туралы хат алғаннан кейін ғана Луккаға оралды. Ол Трента капелласында мәрмәр алтарь және нишаларда орналасқан әртүрлі әулиелердің мүсіндерін жасауды жалғастырды. Кейбір жұмыстарды оның көмекшісі де орындады. Жакопо сондай-ақ Лоренцо Трента мен оның әйелі Изабетта Онестиге арналған тас қабір тақталарын, алтарь алдындағы еденге орнату үшін жобалады. 1416 жылы Лоренцо Гибертиден Сиенадағы Баптистерий үшін қола панелі бар алтыбұрышты бассейн дизайнын жасауды сұрағанда, саяси тартыс Жакопо делла Кверсияны жобаға тартты (ол Флоренциядағы қола есіктерге бәсекелес болған). Ол тек бір қола рельефін – Захарияға жарияланған хабарды аяқтады, себебі ол бір уақытта Fonte Gaia және Трента капелласында жұмыс істеді. Бұл жобаны кешіктіргені үшін ол билік тарапынан заңдық қиындықтарға тап болды. Флоренциядағы «Жұмақтың есіктері» конкурсында жеңіліске ұшырағандықтан, ол қоламен жұмыс істеуге құлшынбады. Баптистерийдегі киелі орында жұмыс істегенде, ол тек мәрмәр бөлігімен айналысуды талап етті. 1421 жылы ол Сан-Джиминьянодағы Коллегиата үшін екі ағаштан жасалған, түрлі түстермен боялған (полихромды) Құдай ана мен Ғабриіл мүсіндерімен ерекше стильдегі хабарландыруды жасады (полихромды бояуды Мартино ди Бартоломео сияқты басқа шеберлер орындады). Бұл топтың өте жоғары деңгейдегі шеберлігі, оның мәрмәр мүсіндерінің сапасына тең келеді, ол ағаштан да шеберлікпен жұмыс істей алатынын көрсетеді. Осы себепті кейбір авторлар оған басқа ағаш мүсіндерді де жатқызуға тырысты, бірақ олардың көпшілігі оның өте белсенді шеберханасына жатады. Өмірінің соңғы жылдарында ол одан да белсенді болып, бірнеше жобамен бірден айналысты. 1427 жылы оған Сиена Баптистериясының шомылу алаңының жоғарғы бөлігін жобалау тапсырылды. Бұл алтыбұрышты бағана, бассейн ортасындағы тіреулерде тұр, және нишаларда бес пайғамбар орналасқан. Шатырдың үстіндегі күмбездегі Әулие Иоанн Баптисттің мәрмәр мүсіні де Жакопо делла Кверсияға жатқызылады.

Болоньядағы Порта Магна

1425 жылы ол тағы бір маңызды тапсырманы қабылдады: Болоньядағы Сан-Петронио шіркеуінің дөңгелек аркалы Порта-Магна есігінің дизайнын жасау. Бұл жұмыс өмірінің соңғы он үш жылында оны толық айналыстырып, оның шедеврі саналды. Есіктің әр жағында алдымен спиральды өрнекпен жасалған колонна, содан кейін пайғамбарлардың тоғыз бюсті және соңында Ескі Ұстаздықтағы бес оқиға төменгі рельеф түрінде бейнеленген. Адамның жаратылуында ол Сиенадағы Фонте-Гаядағыдай бірдей композицияны қолданды, бірақ кері ретпен. 1494 жылы Болоньяға келген Микеланджело Сикстин капелласы төбесіндегі «Жаратылыс» суретінің осы рельефтерге негізделгенін мойындады (оң жақта Хауаның дүниеге келуі көрсетілген). Есіктің үстіндегі архитравта Жаңа Ұстаздықтан бес рельефтік бейне бар. Лунетте үш тұрған мүсін: Құдай ана мен бала, Санкт-Петроний (оң қолында Болоньяның моделі бар) және Санкт-Амброзий (басқа мүсінші Доменико Аймо 1510 жылы жасаған). Алғашқыда бұл үшінші мүсін папаның легаты, кардинал Алеманноны бейнелеуі тиіс еді, бірақ кардинал Болоньядан қуылғаннан кейін бұл ойдан бас тартылды. Ол бұл жобада Болонья шеберханасының суретшілеріне, мысалы, Чино ди Бартолоға көп сүйенді. Порта-Магнада жұмыс істеп жүргенде, 1434 жылы сиеналықтар одан Пиацца-дель-Кампоға жақын Сан-Паоло лоджиясын жобалауды сұрады. Бірақ ол бұл тапсырманы аяқтауға үлкермеді. Өлімінде ол тек бас әріптерін және алты нишасын ғана бітірген еді. Соңғы жылдары ол Сиена қаласынан бірнеше құрметті наградалар алды. 1435 жылы ол рыцарь атағына ие болды және собордың операиосының маңызды лауазымын алды. Өмірінің соңғы жылдарында ол Сиена соборындағы кардинал Казиниге арналған Сент-Себастьян капелласын (1645 жылы қираған) безендіруге қатысты, бірақ кардиналдың рельефінің бір бөлігін оның Сиена шеберханасы жасады. Бұл жоғары рельеф, Мысырлық Әулие Антонийдің Құдай анаға кардинал Антонио Казиниді ұсынуы, Кафедральдық мұражайдағы мүсіндер залында қойылған. Жакопо делла Кверчия 1438 жылдың 20 қазанында Сиенада қайтыс болды. Ол Сиенадағы Сан-Агостино шіркеуіне жерленді. Ол өмірдегі әріптестері Лоренцо Гиберти, Антонио Филарете және Джованни Санти сияқты жоғары бағаланды. Джорджо Вазари өзінің «Суретшілердің өмірі» атты еңбегінде Жакопо делла Кверчияның өмірбаянын жазды.