Кіріспе

Жаңа Зеландия және Оңтүстік теңіздер көрмесі – 1889 жылдың 26 қарашасынан 1890 жылдың 19 сәуіріне дейін Жаңа Зеландияның Дунедин қаласында өткен халықаралық көрме.

Ұйым

Д. Х. Гастинг 1840 жылы Жаңа Зеландия үкімшілігіне британдық тәуелділіктің жариялануының 50 жылдығын тойлау мақсатында 1890 жылы Жаңа Зеландияның Дюнедин қаласында халықаралық көрме өткізуді ұсынды. 1888 жылғы 25 қазанда ұйымдастыру комитетін құру үшін жиналыс өтті. Джон Робертс президент, ал Ричард Твопени атқару комиссары болып сайланды. Альфред Ли Смит көрменің директорларының бірі болды. Ұлттық үкімет «Жаңа Зеландия мен Оңтүстік теңіздер көрмесін» ресми мойындап, ұйымдастыруға 10 000 фунт стерлинг бөлді.

Сәулет

Отаго порты басқармасы шамамен 121 акр жерді сыйға берді, оның шекарасын Кроуфорд, Андерсон шығанағы, Камберленд және Джервоис көшелері құрады. Бас ғимаратты Джеймс Хислоп жобалап, Инверкаргиллден келген мердігерлер Макмат пен Уокер салды. Ғимарат бірнеше қосымшалардан және залдардан тұрды, бұл тура емес төртбұрыш пішіндес, ең ұзын қабырғасы 1,162 фут, ал жалпы ені 465 фут болатын. Бас кіреберісінен 80 фут биіктікте орналасқан, диаметрі 50 фут болатын үлкен күмбездің беті сегіз тонна қорғасынмен жабылған. Бас ғимараттың мавр стилінде салынғаны айтылды. Ішінде жаңа Зеландия папоротниктері мен гүлдерімен, айналармен және гүлдер себеттерімен әшекейленген, түрлі-түсті әшекейленген төбесі бар, матамен жабылған үлкен аркалар орналасқан. Көрмеге Жаңа Зеландияның Эйфель мұнарасы қосылды – Париждегі жаңадан салынған Эйфель мұнарасының үлгісі бойынша «Австрал Отис» лифт компаниясы салған ағаш құрылым. Мұнараның құны 1200 фунт стерлингке бағаланды. Лифт мұнараның 30 метріне дейін көтерілді, төрт тоқтау орны болды, онда адамдар түсе алатын. Лифт бір мезгілде 16 адамды тасымалдай алатын, ересектер үшін билеті алты пенс болды. Көрменің ішкі ауласына жақын орналасқан бақшада, лифтісіз 12 метр (40 фут) биіктіктегі кішкентай Эйфель мұнарасы орналасқан. Ол вискині көрсету үшін пайдаланылды. Тағы бір өте танымал көңіл көтеру орыны – 122 метр (400 фут) ұзындығындағы жол бойында жоғары-төмен қозғалатын, дөңгелекті тау-кенге ұқсас теміржол болды. «Антропометриялық зертханада» келушілер өкпе сыйымдылығы, көру қабілеті, күш-қуаты сияқты тесттерден өтіп, дене өлшемдерін талдауға мүмкіндік алды. Көрме 125 күн бойы ашық тұрды, оған 625 248 адам келді, ал 1890 жылдың 19 сәуірінде жабылды. Көрме шамамен 900 фунт стерлинг пайда тапты, ол ұйымдастыру комитеті – Жаңа Зеландия көрме компаниясының акционерлері арасында бөлісті. Көрме жабылып, ғимараттар мен жабдықтар сатылып немесе бұзылып, алаң тазартылды. Көрменің сақталған соңғы бөліктерінің бірі – ағаштан және толқынды темірден жасалған сегізбұрышты мұнара, ол Дунединге жақын Кури Буш шаруашылығына сатылып, көшірілді. Ол көп жылдар бойы сиырлар мен тауықтарға арналған тұрақ ретінде және астық сарайы ретінде пайдаланылды, біртіндеп тозығып, құлдырады. 2015 жылдың қараша айындағы қатты желде құрылым құлады. Джон Робертс 1891 жылы көрменің президенті ретінде көрсеткен қызметі үшін Святого Михаила және Святого Георгия орденінің серігі атағымен марапатталды. Көрмеге арналған «Көркем Дюнедин» атты кітап жарық көрді. Оны Александр Батгейт редакциялады, онда қала мен оның маңының сипаттамасы, сондай-ақ қаланың және оның негізгі мекемелерінің қысқаша тарихы берілген.