Кларк тырнасы (Nucifraga columbiana) – Солтүстік Америка тауларында мекендейтін, негізінен қарағай тұқымдарымен қоректенетін құс. Жады бойынша тұқымдарды жасырып сақтайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кларктың жаңғақжарауышы (Nucifraga columbiana), кейде Кларктың қарғасы немесе ағаштікен қарғасы деп те аталады, Солтүстік Американың батыс тауларына тән Corvidae тұқымдасына жататын әнші құс. Жаңғақжарауыш – бәсекелес жемшіл, бірақ негізінен қарағай жаңғақтарымен қоректенеді, жазда тұқымдарын жерге көміп, қыста жады бойынша қайта табады. Бұл құсты Льюис және Кларк экспедициясы сипаттаған, ал Уильям Кларк оны алғаш рет 1805 жылы Колумбия өзенінің саласы – Салмон өзенінің жағасында байқаған.
Species of bird
Clark's nutcracker (Nucifraga columbiana), sometimes referred to as Clark's crow or woodpecker crow, is a passerine bird in the family Corvidae, native to the mountains of western North America. The nutcracker is an omnivore, but subsists mainly on pine nuts, burying seeds in the ground in the summer and then retrieving them in the winter by memory. The bird was described by the Lewis and Clark Expedition, with William Clark first observing it in 1805 along the banks of the Salmon River, a tributary of the Columbia River.
Этимологиясы мен тарихы
Кларктың жаңғақ сығушының ғылыми атауы сөзбе-сөз "Колумбияның жаңғақ сығушысы" дегенді білдіреді. 1806 жылы Мериутер Льюис одан да егжей-тегжейлі сипаттама жазды. Экспедиция жинаған терісін орнитолог Александр Уилсон алды, ол оны өзінің монументалды «Америкалық орнитологиясы» еңбегі үшін гравюра жасауға пайдаланды.
Clark's nutcracker's scientific name literally means "nutcracker of the Columbia." In 1806 Meriwether Lewis recorded a more detailed description. A skin collected by the expedition was obtained by the ornithologist Alexander Wilson, who used it to produce an engraving for his monumental American Ornithology.
Таксономия
Алғашында Льюис оны Corvus туысына жатқызған, бірақ кейін Уилсон Кларктың жаңғақжапырағын Nucifraga туысына қосты, оған өмір салты мен мекендеу ортасы ұқсас екі Еуропа-Азия түрі де кіреді.
Originally placed in the genus Corvus by Lewis, Clark's nutcracker was later included in Nucifraga by Wilson, which also includes two Old World species with similar lifestyles and habitats.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл түр Солтүстік Американың батысында Британ Колумбиясы мен солтүстіктегі Альбертаның батысынан бастап, оңтүстікте Баха-Калифорния және Нью-Мексиконың орталық бөлігіне дейін кездеседі. Мексиканың солтүстік-шығысындағы Нуэво-Леондағы Серро-Потоси тауының (3700 метр биіктікте) шағын, оқшауланған популяциясы да бар. Ол негізінен 900–3900 метр биіктіктегі қонысжайлы қарағай ормандарында таралған. Бұл түр көшіп-қонбайды, тек жоғары және төменгі биіктіктегі аймақтар арасында қысқа қашықтыққа жылсады. Көбелек шаруалық маусымынан тыс уақытта төменгі биіктіктерге және шығысқа қарай, тіпті Иллинойсқа (ал ерекше жағдайларда Пенсильванияға) дейін кеңінен таралуы мүмкін, әсіресе оның әдеттегі ареалындағы тұқымдардың нашар өнімі болған кезде.
This species is present in western North America from British Columbia and western Alberta in the north to Baja California and central New Mexico in the south. There is also a small isolated population on the peak of Cerro Potosí, elevation 3,700 metres (12,200 ft), in Nuevo León, northeast Mexico. It is mainly found in mountains at altitudes of 900–3,900 metres (3,000–12,900 ft) in conifer forest. It is not migratory except in the sense of moving back and forth locally between areas of higher and lower elevation. Outside the breeding season, it may wander extensively to lower altitudes and also further east as far as Illinois (and exceptionally, Pennsylvania), particularly following any cone crop failure in its normal areas.
Сипаттама
Nucifraga columbiana орташа есеппен белгілі бір ұзындыққа жете алады. Ол еуразиялық туысы – дақты жаңғақжаңғақтан (N. caryocatactes) сәл кіші. Денесінің көп бөлігі күлгін сұр түсті, жұмсақ қауырсындармен жабылған. Қанаттары мен құйрығы қара және ақ түсті. Құйрығының ортаңғы қауырсындары қара, ал шеткілері ақ. Сонымен қатар, тұмсығы, аяқтары мен тырнақтары да қара түсті. Тұмсығы ұзын, жуан және конус пішіндес.
Nucifraga columbiana can reach an average length of It is slightly smaller than its Eurasian relative the spotted nutcracker (N. caryocatactes). Most of its body has feathers that are ashy grey and loose in texture. The wings and tail are black and white. The central tail feathers are black and the outer ones white. The bill, legs and feet are also black. The bill is long, stout, and cone shaped.
Тағам
Бұл түрдің ең маңызды тағамдық ресурсы – қарағай тұқымы (Pinus sp.), негізінен суық климатты (жоғары биіктікте) өсетін ақ қарағайдың (Pinus subgenus Strobus) екі түрі, ірі тұқымдары бар P. albicaulis және P. flexilis, сондай-ақ P. balfouriana, P. longaeva және P. monticola сияқты басқа да жоғары биіктіктегі түрлерді пайдаланады. Төменгі биіктікке қоныс аударғанда пиньон қарағайының тұқымын да кеңінен қолданады. Cerro Potosí популяциясы жергілікті эндемикалық Potosi пиньонымен (Pinus culminicola) тығыз байланысты. Барлық Кларк жаңғақжазғыштарының тіл астында 50–150 тұқымға дейін сыйымды қапшығы болады, бұл тұқымның мөлшеріне байланысты; қапшық құстардың тұқымдарды тасымалдау және сақтау қабілетін арттырады. Кларк жаңғақжазғыштары тұқымдарды, әдетте, кейін пайдалану үшін жерге 1–15 тұқымнан (орташа 3–4 тұқымнан) тұратын жинақта сақтайды. Құстар басқа жануарлардың (тышқандар және т.б.) тұқымдарды ұрлауына қарсы сақтандыру үшін, сондай-ақ басқа тағамдардың жетіспеуіне байланысты қажетті мөлшерден артық тұқым сақтайды. Осы артық тұқымдар жинақта қалады және жағдайлар қолайлы болса, өсіп жаңа ағаштарға айналуы мүмкін. Осылайша құс өзінің тіршілік ортасын жаңартады. Бұл сақтау мінез-құлқымен тығыз байланысты құстың ұзақ мерзімді кеңістіктік есте сақтау қабілеті ерекше; олар тұқымдарды сақтаған жерін тоғыз ай өткен соң да, тіпті бір метрге дейін қар астында көмілген жерін де өте дәл таба алады. Оның есте сақтау қабілеті корвидалардың жоғары интеллектуалды деңгейін көрсетеді. Кларк жаңғақжазғыштары қысқы тіршілік үшін маңызды тұқымдарды көптеп сақтап, қайта табуға бейім. Қысқа мерзімді есте сақтау тапсырмалары жаңғақжазғыштардың кеңістіктік ақпаратты визуалды ақпараттан жақсы есте сақтайтынын көрсетті. Кларк жаңғақжазғыштарының жинақты табу қабілеті кеңістіктік ақпаратты сақтау үшін әртүрлі дамыған жад жүйесіне байланысты екені дәлелденді. Тамақ режиміне көптеген жәндіктер, жидектер, басқа да жемістер, ұсақ сүтқоректілер және кейде өлекселердің еті кіреді. Сонымен қатар жұмыртқалар мен балапандарды жейді, ал арахис пен май құстарға дастарханнан ұнайтын тағам. Тағамды жерден де, ағаштардан да алады, онда жаңғақжазғыштар бұтақтар арасында өте епті. Құстар қарағай конустарын бір немесе екі аяғының арасында бекітіп, тағамды табады. Содан кейін олар конустарды күшті мүсіктерімен ашып алады. Ірі қоңыздардың дернәсілін табу үшін шіріген ағаштарды да қияды, ал жануарлардың нәжірін жәндіктерді іздеу үшін аударып тастауы мүмкін. Кларк жаңғақжазғыштары дамыған аймақтарда да мүмкіндікті пайдалана алады және кейбіреулер оларды "лагерь тонаушылары" деп атайды.
The most important food resources for this species are the seeds of pines (Pinus sp. ), principally the two cold climate (high altitude) species of white pine (Pinus subgenus Strobus) with large seeds P. albicaulis and P. flexilis, but also using other high altitude species like P. balfouriana, P. longaeva and P. monticola. During migrations to lower altitudes, it also extensively uses the seeds of pinyon pines. The isolated Cerro Potosí population is strongly associated with the local endemic Potosi pinyon (Pinus culminicola). All Clark's nutcrackers have a sublingual pouch capable of holding around 50–150 seeds, depending on the size of the seeds; the pouch greatly enhances the birds' ability to transport and store seeds. Clark's nutcrackers store seeds, usually in the ground for later consumption, in caches of 1–15 seeds (average of 3–4 seeds). The birds regularly store more than they actually need as insurance against seed theft by other animals (squirrels, etc. ), as well as low availability of alternative foods; this surplus seed is left in the cache, and may be able to germinate and grow into new trees, if the conditions are right. Through this activity of caching and over storing, the bird is perpetuating its own habitat. Closely tied in with this storage behavior is the bird's remarkable long term spatial memory; they are able to relocate caches of seeds with great accuracy, even nine months later, and even when the cache sites are buried under up to a meter (3 ft) of snow. Its powers of memory exemplify the high intelligence of the Corvidae. Clark's nutcrackers are known for storing and recovering large numbers of seed caches that are critical for winter survival. Short term memory tasks reveal that nutcrackers can remember spatial information better than visual information. It was demonstrated that the cache recovery ability of Clarks nutcracker is derived from a memory system that has evolved differently for storing spatial information. The diet also includes a wide range of insect prey, berries and other fruits, small mammals and occasionally flesh from carcasses. Eggs and nestlings are sometimes devoured, and peanuts and suet have become a favorite at bird tables. Food is taken both from the ground and from trees, where the nutcrackers are very agile among the branches. The birds are able to extract food by clasping pine cones in such a way that the cones are held between one or both feet. The birds then hack the cones open with their strong bills. Rotten logs are also hacked into in order to locate large beetle grubs, and animal dung may be flipped over in search of insects. Clark's nutcrackers can also be opportunistic feeders in developed areas, and are known to some as "camp robbers".
Ұя салу
Бұл түр көктемнің басында әдетте қарағайлар немесе басқа түрдегі қызыл ағаштарда ұялайды. Екі-төрт жұмыртқа салады, олардың инкубациясы әдетте 16-18 күнге созылады. Инкубацияны ата да, ана да бірге жасайды, сондай-ақ екеуінің де ұрық жапсырмалары пайда болады. Балапандар көбінесе 22-ші күні ұшып кетеді. Жас құстар бірнеше ай бойы ата-аналарынан кейін жүреді, мүмкін күрделі тұқым сақтау дағдыларын үйрену үшін.
The species usually nests in pines or other types of conifers during early spring. Two to four eggs are laid, incubation usually occurring in 16–18 days. Incubation is performed by both the male and female parents, and both the male and the female develop brood patches. The young are typically fledged by around the 22nd day. The fledglings follow their parents around for several months, possibly in order to learn the complex seed storage behavior.
Аққабық қарағайдың өзара қарым-қатынасы
Кларктың жаңғақ сығушысы – аққабық қарағайдың (Pinus albicaulis) негізгі тұқымын таратушы. Аққабық қарағай өзінің таралған аймағының барлығында қырып тұр, себебі аққабық қарағайдың көпіршік тотығына (Cronartium ribicola) шалдығуы, таулық қарағай қоңызының кең таралуы және өртендіруді ұзақ мерзімге тоқтатудың салдарынан. Кларктың жаңғақ сығушысы аққабық қарағайды қалпына келтіру процесінің маңызды бөлігі болып табылады: Кларктың жаңғақ сығушысы аққабық қарағай ормандарында қалып, артық тұқымдарды жасырып, салауатты ағаштардың өсуін қамтамасыз етуі керек. Егер аққабық қарағай жойылып кетсе, Кларктың жаңғақ сығушысы маңызды тағам көзін жоғалтады және бұл ағаш тұқымның негізгі көзі болып табылатын аймақтарда, мысалы, Глейшер ұлттық паркінде, енді көрінбей қалуы мүмкін.
Clark's nutcracker is the primary seed disperser for whitebark pine (Pinus albicaulis). Whitebark pine is in decline throughout its range, due to infection by white pine blister rust (Cronartium ribicola), widespread outbreaks of mountain pine beetle, and the long term effects of fire suppression. Clark's nutcracker is an integral part of the whitebark pine restoration process: Clark's nutcracker must remain in whitebark pine forests and cache the seeds in excess, so that healthy trees will continue to grow. If whitebark pine declines into extinction, Clark's nutcracker will lose an important source of food and may no longer be seen in areas where the tree is the primary source of seed, such as Glacier National Park.
Дауыстау
Бұл құстың дауысы өте әртүрлі және көптеген түрлі дыбыстар тудырады. Дегенмен, ең көп естілетін шақыруы көбінесе былай сипатталады .
The voice of this bird is extremely varied and produces many different sounds. However, the most frequent call is commonly described as .