Оңтүстік Қытайдағы Тай тілді халықтар

Кіріспе

Тай тілінде сөйлейтін этникалық топ, Оңтүстік Қытай

Чжуандар (/'//dʒ//w//æ//ŋ//, //'//dʒ//w//ɒ//ŋ/; ; ; Саундип: 佈獞) – тай тілінде сөйлейтін этникалық топ, олардың көп бөлігі Оңтүстік Қытайдағы Гуанси Чжуан автономиялық аймағында тұрады. Бір бөлігі Юньнань, Гуандун, Гуйчжоу және Хунань провинцияларында да өмір сүреді. Олар Қытай Халық Республикасының ресми түрде таныған 56 этникалық топтың бірі. Буйе, Нун, Тай және басқа да солтүстік тай тілдерінде сөйлейтін халықтармен бірге оларды кейде Рау немесе Рао халқы деп атайды. Олардың саны шамамен 18 миллион адамды құрайды, бұл оларды Қытайдағы ең ірі азшылыққа айналдырады.

Этимология

Цжуан халқы үшін қолданылатын қытай таңбасы бірнеше рет өзгерді. Олардың өзіндік атауы, стандартты цжуан тіліндегі "Cuengh", бастапқыда графикалық тұрғыдан кемсітуші Zhuàng, 獞 (немесе tóng, жабайы иттің түрлеріне сілтеме жасайтын) деп жазылған. Қытай таңбалары әдетте мағыналық элемент немесе радикал және дыбыстық элементті біріктіреді. Джон ДеФрансис бұрынғы Жуаңның Тоң, 㐃 болғанын, онда "ит радикалы" және тоң, дыбыстық элементі қорлау мағынасын білдіргенін, сондай-ақ Қытай Халық Республикасының оны қалай алып тастағанын жазған. 1949 жылы, Қытайдағы азаматтық соғыстан кейін, 獞 логографы ресми түрде басқа графикалық тұрғыдан кемсітуші таңбамен ауыстырылды (Zhuàng немесе tóng, "бала; қызметші ұл" мағынасында), бірдей дыбыстық элементпен және "адам радикалымен". Кейіннен 僮 таңбасы Zhuàng, 壮 (мәні "күшті; денді") деген басқа таңбаға өзгертілді.

Нунг пен Тайға қатысты

Чжуан, Нун және Тай тайпаларының бір тобын құрайды, олар өте ұқсас салты мен киім-кешегімен белгілі және Рау халқы деп аталды. Қытайда чжуандар бүгінде хань емес қытайлардың ең ірі азшылығы болып табылады, олардың саны Гуанси провинциясында ғана 14,5 миллионнан астам. Вьетнамда 1999 жылғы мәліметтер бойынша 933 653 нун және 1 574 822 тай халқы болды. Соңғы кезде тай және нун тайпалары біріктірілген Тай-Нун азшылығы деп аталады. Дегенмен, бұл этнонимдер жақында ғана пайда болған құбылыс және қазіргі заманға дейін болған емес. Кит Тейлордың сөзіне сәйкес, вьетнамдық терминдер «француз отаршылдығының білімінің санаттары» болды, олар таулық аймақтарды жазықтардан ажырату үшін қолданылды. Чжуан этносы 1950-ші жылдары Қытайда жүргізілген «этникалық идентификация жобасының» нәтижесі болды. Тай халқының көптеген зерттеушілері чжуандар мен нундарды негізінен бір халық, бір этнос деп санайды. 11 ғасырдың басында этникалық идентиті мен шекаралар қазіргі Қытай-Вьетнам шекарасынан гөрі еркін болды. Чжуан басшысы Нонг Жигао 1055 жылы Сун әулетінен жеңіліске ұшырады. Егер ол жеңіске жеткен болса, Нонг деген өз кланының атымен мемлекет құрған болар еді. Оның орнына, Қытайдағы оның халқына Чжуан деп атау жалғасты, бұл олардың тілінде «үңгір» дегенді білдіреді, ал Вьетнамда олар Нун деп аталды. Бірақ, басым этникалық топ және қазіргі ең үлкен азшылық – 15 миллионнан астам халқы бар Чжуан/Нун, олар тек Қытай мен Вьетнамда әртүрлі атаулармен танылады. Нонг Жигао (Вьетнамдық Nùng Trí Cao) кейде Вьетнамдықтардың туған жері ретінде мәлімделген, бірақ бұл қазіргі Қытаймен болған қарым-қатынастың салдарынан туындады, ал бұрынғы уақытта вьетнамдықтар оны көбінесе қытайлық деп қараған.

Жеке тұлға

Кейбір этнологтар Чжуан этносын қазіргі заманғы құрылған этникалық үлгі ретінде қарастырады. Этнологтардың пікірінше, Чжуан мәдениеті этнологтардың «Хан мәдениеті» деп санаған нәрседен жеткілікті түрде ерекшеленбегендіктен, жеке этникалық үлгі ретінде мойындалуға лайық болмаған. Чжуандар 2200 жылдан астам уақыт бойы Хан қытайларымен өзара әрекеттес болған. Хан әулеті тұсында (б.з.д. 202 – б.з. 220 жж.) Чжуандар тұрақты егіншілік, темір соқа, үш егістік және тыңайту сияқты Хан мәдениетінің әдет-ғұрыптары мен технологияларын қабылдады. Олар басқа азшылық топтарына қарағанда төменгі биіктікте өмір сүрді және жартасты жерлерде егіншілікпен айналысатындарға қарағанда Хан шаруаларымен тікелей бәсекелесті. Тікелей бәсекелестер ретінде Чжуандар Хан киімдерін және тұрғын үй стилін қабылдаудың тиімді екенін түсінді. 1055 жылы Чжуан басшысы Нонг Жигао жеңілгеннен кейін көптеген Чжуан отбасылары мен қауымдастықтары өз тілдері мен аттарынан бас тартып, Хан көпшілігіне толық сіңісіп кетті. Уақыт өте келе, Чжуандар өздері басқа азшылықтарға «хандық үлгіні» көрсетті. Кэтрин Палмер Кауптың сөзіне сәйкес, Қытай Халық Республикасының үкіметі Чжуандық үлгіні белсенді түрде дамытты. Үкімет Чжуандарды тілдеріне қарай анықтады. Чжуандар өзін шеттетілген немесе қолдауға мұқтаж деп санамады. Чжуан шаруалары ресми түрде латын әрпімен жазылған Чжуан жазуының идеясына қарсылық көрсетті, олар ғасырлар бойы Хан жазуын қолданғанын атап өтті. Чжуандардың ресми жіктелуі солтүстік Чжуан мен Буйеи халқы арасындағы тарихи ұқсастықтарды да ескермеді. Чжуан үлгісіне бастапқы қарсылық болғанына қарамастан, ол бір бала саясатынан босату, білім беру мекемелеріне басымдықпен қабылдану және саяси және әкімшілік лауазымдар сияқты жаңа азшылық саясатымен байланысты маңызды материалдық пайдаларға байланысты нығайды. Чжуандардың шығу тегі палеолиттік ежелгі адамдарға дейін жетеді, бұл туралы көптеген қазіргі заманғы археологиялық дәлелдер куәлік етеді. Чжуандар Хуа тауының тас суреттері сияқты өнер туындылары арқылы өз тегін Лак Вьет халқына дейін жегізеді, олар Соғысқан Штаттар кезеңіне (б.з.д. 475–221 жж.) дейін сақталып қалған.

Some ethnologists view the Zhuang ethnicity as a modern constructed ethnic identity. In the eyes of ethnologists, the Zhuang culture was not sufficiently divergent from what the ethnologists considered "Han culture", to warrant recognition as a separate ethnic identity. The Zhuang had been interacting with the Han Chinese for over 2,200 years. As early as the Han dynasty (202 BC–220 AD), the Zhuang adopted Han cultural practices and technology such as settled agriculture, iron plows, triple cropping, and fertilization. They lived at lower elevations than other minority groups and competed more directly with Han farmers than slash and burn agriculturalists. As direct competitors, the Zhuang found it expedient to adopt Han dress and housing styles. After the defeat of the Zhuang leader, Nong Zhigao, in 1055, many Zhuang families and communities gave up their own language and names and completely assimilated into the Han majority. Over time, the Zhuang themselves "played Han" to other minorities. According to Katherine Palmer Kaup, the government of the People's Republic of China actively fostered Zhuang identity. The government identified Zhuang people based on their language. The Zhuang did not perceive themselves as marginalized or in need of promotion. Zhuang peasants displayed resistance to the ideal of a formal Romanized Zhuang script, noting that they had used Han script for centuries. Formal classification of the Zhuang also ignored historical similarities between northern Zhuang and the Bouyei people. Despite initial resistance to the Zhuang label, it has solidified due to substantial material benefits attached to the new minority policy such as exemption from the one child policy, preferential access to educational institutions, and political and administrative posts. The Zhuang's origins can be traced back to the paleolithic ancient human, as demonstrated by a large amount of contemporary archaeological evidence. The Zhuang trace their lineage to the Lạc Việt people through artworks such as the Rock Paintings of Hua Mountain, dating from to the Warring States period (475–221 BC).

Тан-Сонг кезеңінің ауысуы

823-826 жылдары Чжуан, Хуан және Нонг тайпалары Чампадан келген шабуылшылармен бірігіп, Йонгчжоуға шабуыл жасап, 18 округті басып алды. "Нунг үңгірлері" Нанжаодан жәрдем сұрады. Хуан Чао көтерілісі кезінде (874–884) Чжуандар Панг Чжужао басқарған Нинюань армиясының қатарында ретсіз жасақтар ретінде көтерілісшілерге қарсы күреске қатысты. 907 жылы Тан әулеті құлағаннан кейін Оңтүстік Хан өзендегі әскерін жабдықтау үшін Чжуан садақшыларын жалдады. Олар Ма Чуға қарсы жорықтарға қатысты. Чжуандар Тан әулетінің құлауынан кейін империя құруға ұмтылмаған секілді, олар тек автономияға мұқтаж болды. Шындығында, керісінше болды, оңтүстіктегі соғыстар көптеген Чжуандарды ханқытайлармен байланыстырды, өйткені олар жалдамалы әскерлер мен өзендегі жүк тасушылар ретінде ізделді. Сун императоры Тайцзун (976–997) Нонг басшылығына ерекше құрмет көрсетіп, олардың Хуанды Цзюо өзені аймағында ығыстырғанын мойындады. Нонг кланының ресми мойындалған алғашқы өкілі – Нонг Минфу. Оның туған күні белгісіз, бірақ 977 жылдың басындағы есепте Гуанюаньчжоудың «бейбіт және жомарт» көшбасшысы Нонг Минфу Оңтүстік Ханның қолдауымен он көршілес ауылды билегені айтылады. Минфу Дали мемлекетінің Дуань Сипинін (937–944) қолдады және атақтармен марапатталды. Дуань Темодағы тағы бір басшыны «букси» атағымен марапаттады. Сун Минфуға «жұмыстар министрі» (сигонг) және «алтын қалтасы күлгінмен әшекейленген ұлы шебер» (цзиньцзы гуанлу дайфу) атақтарын берді. Бұл атақтар Минфудың ұлы Нонг Кванфуға берілді. Оған сондай-ақ қазіргі Цзиньси (Гуанси) жеріндегі Дангючжоу билігі де берілді. Оның інісі Нонг Кванлу қазіргі На Ри ауданындағы Вэнначжоуды басқарды. Мұндай артықшылықтар Đại Cồ Việt-те наразылық тудырды, ол 1004 жылы Нонг әміршісіне той бергеннен кейін Сун гарнизонына шабуыл жасады. 1005 жылы А Нонг есімді әйел, танымал жауынгер әміршінің ұлы болып дүниеге келді. Ол анасынан тоқу және иіруді үйренді. Кейін ол басқа қыздардан бөлініп, шаманның жолын үйренді. Ол Нонг Кванфуға үйленді және оның басты саяси кеңесшісі болды. Оның ағасы Нонг Дандао Гуанюань маңындағы Улэчжоуды мұра етті. Ол 1025 жылы Нонг Жигаоды дүниеге әкелді. А Нонг Кванфуды Цэн кланының басшысын өлтіріп, оның жерін иеленуге итермеледі. Нонг кланы ақырында Хуан кланына қарағанда 14 ірі үңгірді (донг) бақылады, ал Хуан кланында тек 5 болды. 1035 жылы Кванфу Ұзақ өмір сүру Корольдігін (Чаншэн Гуо) құрды және өзіне «Жарқын және дана император» (Жаошэн Хуанди) деген құрметті атақ алды, ал А Нонг «Ағартылған және ізгі патшайым» (Миндэ Хуанхоу) атанды. Тағы бір деректе ол Чан Ци Гуоның негізін қалады және өзін Далидің бірінші патшасы Ту Дан Чао деп атады. Тянчжоу префекті көтеріліске қарсы күресу үшін Йонгчжоудан көмек сұрады, бірақ ондағы шенеуніктер араласудан қорқып, көмек көрсетуден бас тартты. 1039 жылы Ли әулетінің императоры Ли Тай Тонг жаңадан құрылған Корольдікке басып кірді, Кванфу мен Нонг кланының тағы төрт еркек мүшесін тұтқынға алды және оларды өлімге кесті. А Нонг 14 жасар Жигаомен бірге Сун аймағына қашып кетті. Đại Cồ Việt әскер жіберіп, оны тұтқынға алды. Ол бір жыл тұтқында болғаннан кейін құрметті атақпен босатылып, Гуанъюань, Лейхуо, Пиньань, Пинпо және Силангты басқару құқығын алды, оның орнына олардың табиғи ресурстарының, әсіресе алтынның үлесін берді. 1048 жылы Жигао тағы бір мемлекет, Оңтүстік Аспан Корольдігін (Нантиан Гуо) жариялады және «Жақсы жағдайлар» (Дзинруи) деген билік атағын алды. Ол Вьетнам сотының әрекеттерін қылмыстық деп атады және оның аумағы Қытайға қосылмайтынын мәлімдеді. 1049 жылдың күзінде Жигаоның әскерлері Йонгчжоуды тонады. 1050 жылы Đại Cồ Việt Жигаоның бекінісіне шабуыл жасап, оны қуды, оны Сун аймағына қашып жіберді. Нонг Жигао Суннан көмек сұрады, бірақ қабырғалардың астында әскери демонстрация өткізгенше, оған аудиенция берілмеді. Содан кейін ол императорға едәуір сыйлық (темірленген пілдер, алтын мен күміс) ұсынды және императорға өтініш жасады. Юнчжоу префекті Чэнь Гонг бұл өтінішті сотқа жіберген жоқ. Алайда, сыйлық сарайға жеткенде, салық комиссары Сяо Гу императорға Жигаоға титул беру керектігін айтты. Сун соты Жигаоның қызметін Đại Cồ Việt-тің құқығы деп санағандықтан, бас тартты. Әскери қолбасшы Юань Юнь Жигаоға шабуыл жасауға жіберілді, бірақ оның орнына Жигаоға қорғаныс ұсынып, саясатты өзгертуді талап етіп, астанаға сый-тартумен оралды. Жигаоның ізбасарлары сауда орнын құрды және оның кен байлықтары арқылы ханқытай саудагерлерімен, соның ішінде цзиньши дәрежесі бар Хуан Вэй және Хуан Шифумен жақын байланыс орнатты. Ол Нонг Жичжун және Нонг Цзяньхоу сияқты басқа Нонг кланының мүшелерін де жұмысқа алды. Хуан Вэй мен А Нонгтың ықпалымен Жигао тәуелсіздік жариялауға шешім қабылдады. 1052 жылы Жигао Ұлы Оңтүстік Корольдігін (Данань Гуо) құрды және өзіне «Мейірімді және қайырымды император» (Жэньхуэй Хуанди) атағын берді. 1052 жылдың көктемінде Жигао өзінің билігіндегі ауылдарды өртеуге бұйрық берді және 5000 халқымен Гуанчжоуға қарай жолға шықты. Жазға қарай ол Йонгчжоуды басып алып, Гуанчжоуға жетті, онда оның 50 000 әскері ұзақ қоршауға түсті. Суды кесіп тастағанмен, қала жабдықталумен жақсы қамтамасыз етілген, ал қорғаушылар арбалетпен қарсы шабуыл жасады. Аудандық судья Сяо Чжу Гуанчжоуға шабуыл жасауға тырысқан кемелерді өртеп, олардың шабуылын тоқтатты. 57 күннен кейін Жигао Сун күштерінің қосымша келгеніне байланысты шегінуге мәжбүр болды. Ол Йонгчжоуда тұрып, оған қарсы жіберілген бес Сун қолбасшысын жеңді. Сун Сун-Ся соғыстарының ардагері Ди Цинды көтерілісшілерге қарсы күштерге басшылық етуге шақырды. Ол 31 000 адам мен 32 генерал жинады, соның ішінде солтүстік-батыстан келген Фанлуо тайпалық кавалериясы «тауларды көтеріліп түсіруге, тік жерде жүргендей» қабілетті болды. Ли Тай Тонг 20 000 әскер жіберуге ұсыныс жасады, бірақ олар кетпейтінінен қорқып, ұсыныстан бас тартты. Бір генерал, Чэнь Шу, 8000 адаммен ерте шабуыл жасады және Чжуан күштерінен жеңіліске ұшырады. Ди Цин оны және 31 офицерді өлімге кесті. Содан кейін ол күндізгі уақытта әскерін жылжытып, Йонгчжоудың шығысындағы Куньлун өтегін жапты. Жигао 1054 жылдың басында Сун күштеріне шабуыл жасады. Чжуандар жарқын қызыл түсті форма киіп, үштік топтарда, ұзын қалқандармен қаруланған күйде шайқасты, олар «оттай» жылжыды. Бір адам қалқанды ұстаса, қалған екеуі металл ұштары бар бамбук сүңгілерін лақтырды. Чжуан тілдері – тай отбасының өзара түсінбес тілдерінің тобы, Кантондық тіл сияқты жақын синитік тілдердің күшті ықпалында. Стандартты Чжуан тілі солтүстік диалектіне негіделген, бірақ Оңтүстік Чжуан тілінен гөй тіліне жақын, сондықтан оны аз адамдар үйренеді. Өзара түсінбес тілдер немесе диалектілерге байланысты Чжуан халқының әртүрлі аймақтары бір-бірімен қарымдасу үшін қытай тілін пайдаланады және Чжуан халқының көп шоғырланған аймақтарында, мысалы, ресми Гуанси Чжуан автономиялық аймағында қытай тілі лингва франка ретінде қолданылады. Кейбір ресми емес деректерге сәйкес, «Гуансиде білім беру екі тілде – Чжуан және қытай тілдерінде жүргізіледі, Чжуан сауаттылығына баса назар аударылады», ал 2017 жылдың маусымында осы мінездемелердің мыңнан астамдары Unicode 10.0-ге қосылды. 1980 жылдары Чжуан халқының жартысынан астамы Чжуан және қытай тілдерін білген. 1990 жылдары Чжуан халқының 57 пайызы қытай тілінде сөйлеген. 2005 жылғы есептерде шамамен 14 миллион Чжуан...

From 823 to 826, the Zhuang, Huang, and Nong clans, aided with raiders from Champa, attacked Yongzhou and seized 18 counties. The "Nung Grottoes" sought aid from Nanzhao. During the Huang Chao rebellion (874–884), the Zhuang took part in anti rebel efforts as irregular units in the Ningyuan Army led by Pang Zhuzhao. After the collapse of the Tang dynasty in 907, the Southern Han recruited Zhuang archers to outfit its riverine forces. They took part in campaigns against Ma Chu. The Zhuang do not seem to have aspired to creating an empire after the collapse of the Tang and sought merely autonomy. In fact the opposite seemed to have occurred and the wars in the south drew more Zhuang into contact with Han Chinese as they were sought after as mercenary troops and river porters.) in the south. Emperor Taizong of Song (r. 976–997) bestowed special favors on Nong leadership, acknowledging that they had succeeded the Huang in the Zuo River region. The first member of the Nong clan to gain official recognition was Nong Minfu. It is not known when he was born, but a memorial in early 977 states that the "peaceful and generous" leader Nong Minfu of Guangyuanzhou had established himself over ten neighboring villages with the support of Southern Han (907 971). Minfu had supported Duan Siping (r. 937–944) of the Dali Kingdom and was rewarded with titles. Duan rewarded another leader in Temo with the title buxie. The Song bestowed the titles "minister of works" (sigong) and "grand master of splendid happiness bearing the golden pocket with purple trimming" (jinzi guanglu daifu) on Minfu. These titles were passed onto Minfu's son, Nong Quanfu (, ). He was also granted additional authority of Dangyouzhou (modern Jingxi, Guangxi). His younger brother, Nong Quanlu, controlled Wennaizhou (modern Na Rì District). Such preferential treatment was viewed with anger in Đại Cồ Việt, which attacked a Song garrison in 1004 after it held a banquet for a Nong chieftain. In 1005, a woman known as A Nong was born to a notable warrior chieftain who accepted titles from both the Song dynasty and the Early Lê dynasty of Đại Cồ Việt. A Nong learned to spin and weave from her mother. At some point she was separated from the other girls and learned the ways of a shaman. She married Nong Quanfu and became his primary political adviser. Her brother, Nong Dangdao, inherited Wulezhou near Guangyuanzhou. She gave birth to Nong Zhigao in 1025. A Nong induced Quanfu to kill his brother, the leader of the Cen clan, and take his lands. The Nong clan eventually controlled 14 major grottoes (dong) in comparison to only 5 for the Huang clan. In 1035, Quanfu declared the founding of the Kingdom of Longevity (Changsheng Guo 長生國) and took for himself the exalted title "Luminous and Sage Emperor" (Zhaosheng Huangdi 昭聖皇帝) while A Nong became the "Enlightened and Virtuous Empress" (Mingde Huanghou 明德皇后). Another source says he founded the Chang Qi Guo and styled himself the first king of Dali, Tu Dan Chao. The local prefect of Tianzhou requested assistance from Yongzhou to deal with the rebellion, but officials there appear to have feared involvement and refused to offer aid. In 1039, the emperor of the Lý dynasty, Lý Thái Tông, invaded the newly found kingdom, captured Quanfu and four other male members of the Nong clan, and executed them. A Nong escaped with the 14 year old Zhigao into Song territory. Đại Cồ Việt sent troops and captured him. He was held prisoner for a year before he was released with an honorary title and given control of Guangyuan, Leihuo, Ping'an, Pinpo, and Silang in return for a share of their natural resources, particularly gold. In 1048, Zhigao declared another state, the Kingdom of the Southern Heavens (Nantian Guo), and took a reign title, "Auspicious Circumstances" (Jingrui). He called the Viet court's actions criminal and that his territory would not be annexed by China. In the fall of 1049, Zhigao's forces pillaged Yongzhou. In 1050, Đại Cồ Việt launched an attack on Zhigao's stronghold and evicted him, sending him fleeing into Song territory. Nong Zhigao approached the Song at Yongzhou for assistance but was denied an audience until he staged a military demonstration beneath the walls. He then presented substantial tribute (tame elephants and lumps of gold and silver) and petitioned the emperor. The prefect of Yongzhou, Chen Gong, never passed on the petition to court. However, when the tribute reached the court, the Fiscal Commissioner Xiao Gu argued to the emperor that Zhigao should be granted title. The Song court refused because it considered Zhigao's service to be the right of Đại Cồ Việt. The military commander Yuan Yun was dispatched to attack Zhigao but instead he wanted to offer Zhigao protection, and returned to the capital with tribute, arguing for a change in policy. Zhigao's followers set up shop and through the mineral wealth of his holdings formed close ties with Chinese traders, including jinshi degree holders Huang Wei and Huang Shifu. He also recruited other Nong clan members such as Nong Zhizhong and Nong Jianhou. Under the influence of Huang Wei and A Nong, Zhigao decided to declare independence. In 1052, Zhigao proclaimed the establishment of the Kingdom of the Great South (Danan Guo) and granted himself the title of Benevolent and Kind Emperor (Renhui Huangdi). In the spring of 1052, Zhigao ordered the villages under his control to be burnt and led 5,000 subjects on the path to Guangzhou. By summertime, he had taken Yongzhou and reached Guangzhou, where his 50,000 strong army became bogged down in a prolonged siege. Despite cutting off Guangzhou from water, the city was well stocked with provisions, and the defenders fought back with crossbow defenses. The district magistrate Xiao Zhu foiled a waterborne attack on Guangzhou by setting fire to their ships. After 57 days, Zhigao was forced to retreat as more Song reinforcements arrived. He held out at Yongzhou, defeating five Song commanders sent against him. The Song called in a veteran of the Song–Xia wars, Di Qing, to assume command of the anti rebel forces. He gathered 31,000 men and 32 generals, including Fanluo tribal cavalry from the northwest that "were able to ascend and descend mountains as though walking on level ground". Lý Thái Tông also offered to send 20,000 troops but the offer was refused out of fear that the troops would not leave afterwards. One general, Chen Shu, attacked early with 8,000 men and suffered a defeat against the Zhuang forces. Di Qing executed him and 31 officers. He then marched his forces under cover of night and blocked the Kunlun Pass east of Yongzhou. Zhigao attacked the Song forces in early 1054. The Zhuang wore bright crimson uniforms and fought in units of three armed with long shields that advanced "like fire". One man carried a shield while the other two hurled metal tipped bamboo javelins. The Zhuang languages are a group of mutually unintelligible languages of the Tai family, heavily influenced by nearby Sinitic languages such as Cantonese. The Standard Zhuang language is based on a northern dialect, but it is closer to the Bouyei language than Southern Zhuang, so few people learn it. Due to mutually unintelligible languages or dialects, Zhuang people from different areas use Chinese to communicate with each other and Chinese was used as the lingua franca in areas of high Zhuang population such as the official Guangxi Zhuang Autonomous Region. Whilst according to some semi official sources "In Guangxi, compulsory education is bilingual in Zhuang and Chinese, with a focus on early Zhuang literacy," and in June 2017 just over one thousand of these characters were added in Unicode 10.0
In the 1980s, more than half of Zhuang people were bilingual in Zhuang Chinese languages. By the 1990s, 57 percent of Zhuang people were Chinese speakers. Reports in 2005 confirmed almost 14 million Zhuang speakers, most of whom were bilingual in Zhuang Chinese languages. By the early 2000s, 84.95 percent of native Zhuang speakers used the language in their daily lives. The Zhuang have their own scriptures written in poetic form such as the Baeu Rodo.

Саундип әдебиеті

Сауатты жуандардың өз жазу жүйесі болған, ол Sawndip (әдеби мағынасында "пісірілмеген жазу"), халық әндерін, операларды, өлеңдерді, діни кітаптарды, хаттарды, келісімшарттарды және сот құжаттарын жазу үшін қолданылған. Бұл туындылардың арасында толығымен жергілікті және қытай тілінен аударылған шығармалар, деректік және көркем әдебиет, діни және дүниелік мәтіндер бар.

Аттар

Чжуан халқының көпшілігі стандартты хань қытай есімдерін қабылдағанмен, кейбіреулері "[[Вей (тегі)]" және "[[Тан / Цинь (тегі)]" сияқты, көбінесе Чжуан тегінен шыққандардың арасында кездесетін ерекше тегін сақтайды, олар әдетте "Цинь" деп айтылады. Ал жер-мекендерге келгенде, Қытайдағы кейбір ауыл атауларының алдынан "板" префиксі қойылады, ол Чжуан тілінде "ауыл" деген мағынаны білдіреді (мысалы, 板塘, 板岭乡, 板帽, 板罕).

Фестивальдар

Булуотуо фестивалі – сәуір айында өтетін үш күндік мереке, оның барысында ән салу мен жырлау болады.

Генеалогиялық ойластырулар мен этникалық сәйкестік

Көптеген Чжуан халқы аталық ата-бабалары Хугуаннан (Хубэй мен Хунань) шыққан, ал Цзяннаннан Гуансиге көшіп келген хан қытайлары деп жалған мәлімдеді. Гуйчжоудағы Буйеи халқы да Цзянсудан шыққан хан қытайларының аталық ата-бабаларын мәлімдеді. Гуйчжоудағы Буйеи (Жунцзя) және Гуансидегі Чжуан хан халқы ретінде қабылдану үшін жалған хан ата-бабаларын көрсетуге тырысты. Буйеи хан ата-бабаларымен шежірелер жасады және олардың ата-бабалары Цзяннан, Хубэй мен Хунаньнан (Хугуан) және Шандондан келгенін айтты. Чжуандар да 1950 жылға дейін осылай істеді, ата-бабалары солтүстік хан қытайлары екенін мәлімдеді және шеттету мен кемсітуден қашу үшін жалған шежірелер құрастырды. Коммунистер Чжуандарды өздерін Чжуан деп тануға және хан екенін көрсетуді тоқтатуға мәжбүр етті. Қытайдың оңтүстік-батысындағы көптеген этникалық азшылық Чжуан отбасылары, соның ішінде Туси тайбалары, аталарының ата-бабалары солтүстік хан қытайлары екенін айтқан шежірелер жасады. Чжуан Анпинг билігінде жалған хан тегі бар екенін мәлімдеді. Чжуандар хан қытайларына тән аталар үйлерін, санжыра ережелерінде хан идеяларын, мысалы, фен-шуйді және шежірелерінде жалған хан ата-бабаларын қабылдады.

Бастысы отбасы

Цэн тегі Юань, Мин және Цин династиялары кезінде Гуансидегі Түсиді басқарған Чжуан Түси әулеттерінде кездеседі. Олар өзінің әке шежіресі бойынша Чжэцзян провинциясының Сун династиясы генералы Цэнь Чжуншудан таратынын айтады.

Дін

Көптеген чжуандықтар Моизм немесе Шигонгизм деп аталатын дәстүрлі анимистік сенімді ұстанады, оған ата-бабаларды құрметтеу элементтері кіреді. Молардың өз сутралары мен бумо немесе могонг деп аталатын кәсіби дін қызметкерлері бар, олар дәстүрлі түрде тауық сүйектерін болжам жасау үшін пайдаланады. Бумолар кітап оқиды, болжам жасайды және басқа да рәсімдерді орындап, жұқпалы ауруларды жояды. Олардың қасиетті кітабы – Санцин (үш таза). Қытайда бумоларды "уши" деп атайды, яғни рухани медиумдар. Ал, бумодан өзгеше, уупо – Құдай таңдаған қарт әйелдер, олар тау әндерін айтады. Қытай діни дәстүрлерінің ықпалынан уупоның чжуан дініндегі рөлі азайды.

Тәңірлер

Цжуан діні әлемнің үш құрамдас бөліктен тұрады деп санайды: аспан, жер және су. Жерді жаратушы құдай Баэуклоксдо (Булуотуо), суды айдаһар құдай Ңгвег, ал аспанды найзағай құдайы Гьяж билейді. Баэуклоксдоның әйелі Мех Нангз, ана құдайы да құлшылыққа алынады. Чжуан мәдениетінде тауларға табыну бар. Қыс пен көктем аралығында жуандар тауға сапар шегіп, "хун гамж гок фвен" деп аталатын жуан стилінде ән айтады.

Басқа діндер

Цжуан халқының арасында буддистер, даостар және христиандар да кездеседі.

Чжуанның діни терминологиясы

Даостық дін қызметкерлері (қыт. Даогон, ж. (балық) Дао)

Аудан бойынша

(Қытай халқының 0,1% -дан астам Чжуан халқы тұратын аудандарды ғана қамтиды.) Провинция Префектура Аудан Чжуан халқы Қытайдың Чжуан халқының пайызы Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Наньнин қаласы Юннин ауданы (邕宁区) 766 441 4,74% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Лайбин қаласы Синбин ауданы (兴宾区) 600 360 3,71% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Наньнин қаласы Умин ауданы (武鸣县) 524 912 3,24% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Байсе қаласы Цзинси ауданы (靖西县) 452 399 2,8% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Гуйган қаласы Ганбэй ауданы (港北区) 424 343 2,62% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Хэчи қаласы Ичжоу ауданы (宜州市) 405 372 2,51% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Хэчи қаласы Дуань Яо автономиялық ауданы (都安瑶族自治县) 399 142 2,47% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Лючжоу қаласы Люцзян ауданы (柳江区) 383 478 2,37% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Байсе қаласы Пингуо қаласы (平果市) 350 122 2,16% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Наньнин қаласы Хэн ауданы (横县) 323 428 2,0% Юньнань провинциясы Вэншань Чжуан және Мяо автономиялық префектурасы Гуаннан ауданы (广南县) 315 755 1,95% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Лайбин қаласы Синьчэн ауданы (忻城县) 315 354 1,95% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Чжунцзуо қаласы Тяндэн ауданы (天等县) 307 660 1,9% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Чжунцзуо қаласы Дасинь ауданы (大新县) 306 617 1,9% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Чжунцзуо қаласы Фусуй ауданы (扶绥县) 305 369 1,89% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Наньнин қаласы Машань ауданы (马山县) 302 035 1,87% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Наньнин қаласы Лунъань ауданы (隆安县) 301 972 1,87% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Байсе қаласы Тяньдун ауданы (田东县) 301 895 1,87% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Наньнин қаласы Шанлинь ауданы (上林县) 297 939 1,84% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Чжунцзуо қаласы Нинмин ауданы (宁明县) 270 754 1,67% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Байсе қаласы Дэбао ауданы (德保县) 268 650 1,66% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Хэчи қаласы Дахуа Яо автономиялық ауданы (大化瑶族自治县) 261 277 1,61% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Байсе қаласы Тяньян ауданы (田阳县) 261 129 1,61% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Чжунцзуо қаласы Цзянчжоу ауданы (江州区) 245 714 1,52% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Байсе қаласы Юцзян ауданы (右江区) 244 329 1,51% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Чжунцзуо қаласы Лунчжоу ауданы (龙州县) 242 616 1,5% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Наньнин қаласы Шицзяо ауданы (市郊区) 242 049 1,5% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Лайбин қаласы Усюань ауданы (武宣县) 237 239 1,47% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Хэчи қаласы Хуаньцзян Маонан автономиялық ауданы (环江毛南族自治县) 231 373 1,43% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Хэчи қаласы Цзиньчэнцзян ауданы (金城江区) 219 381 1,36% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Хэчи қаласы Дунлан ауданы (东兰县) 212 998 1,32% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Лайбин қаласы Сянчжоу ауданы (象州县) 212 849 1,32% Юньнань провинциясы Вэншань Чжуан және Мяо автономиялық префектурасы Фунин ауданы (富宁县) 211 749 1,31% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Циньчжоу қаласы Циньбэй ауданы (钦北区) 209 460 1,29% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Лючжоу қаласы Лучжай ауданы (鹿寨县) 208 262 1,29% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Лючжоу қаласы Лючэн ауданы (柳城县) 186 720 1,15% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Байсе қаласы Лунлинь көп ұлтты автономиялық ауданы (隆林各族自治县) 180 172 1,11% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Фанчэнган қаласы Шанси ауданы (上思县) 179 837 1,11% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Хэчи қаласы Нандан ауданы (南丹县) 162 944 1,01% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Наньнин қаласы Биньян ауданы (宾阳县) 160 893 0,99% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Наньнин қаласы Сисянтань ауданы (西乡塘区) 152 606 0,94% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Байсе қаласы Напо ауданы (那坡县) 151 939 0,94% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Хэчи қаласы Бама Яо автономиялық ауданы (巴马瑶族自治县) 151 923 0,94% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Байсе қаласы Тяньлинь ауданы (田林县) 140 507 0,87% Юньнань провинциясы Вэншань Чжуан және Мяо автономиялық префектурасы Яньшань ауданы (砚山县) 130 146 0,8% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Хэчи қаласы Луочэн Мулао автономиялық ауданы (罗城仫佬族自治县) 122 803 0,76% Юньнань провинциясы Вэншань Чжуан және Мяо автономиялық префектурасы Цюбэй ауданы (丘北县) 120 626 0,75% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Наньнин қаласы Цинсю ауданы (青秀区) 112 402 0,69% Гуандун провинциясы Дунгуань қаласы қалалық аудан (市辖区) 98 164 0,61% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Лючжоу қаласы Жунъань ауданы (融安县) 97 898 0,6% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Хэчи қаласы Фэншань ауданы (凤山县) 93 652 0,58% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Лайбин қаласы Хэшань қаласы (合山市) 93 456 0,58% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Гуйпин қаласы (桂平市) 93 271 0,58% Юньнань провинциясы Вэншань Чжуан және Мяо автономиялық префектурасы Вэншань қаласы (文山市) 91 257 0,56% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Лючжоу қаласы Шицзяо ауданы (市郊区) 90 263 0,56% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Байсе қаласы Силинь ауданы (西林县) 88 935 0,55% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Чжунцзуо қаласы Пинсян қаласы (凭祥市) 85 603 0,53% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Фанчэнган қаласы Фанчэн ауданы (防城区) 84 281 0,52% Гуандун провинциясы Шэньчжэнь қаласы Баоань ауданы (宝安区) 81 368 0,5% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Хэчи қаласы Тяньэ ауданы (天峨县) 79 236 0,49% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Байсе қаласы Лэйе ауданы (乐业县) 71 739 0,44% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Лючжоу қаласы Лиунан ауданы (柳南区) 63 470 0,39% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Лючжоу қаласы Юфэн ауданы (鱼峰区) 62 870 0,39% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Байсе қаласы Линъюнь ауданы (凌云县) 58 655 0,36% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Циньчжоу қаласы Циньнань ауданы (钦南区) 58 571 0,36% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Лайбин қаласы Цзиньсю Яо автономиялық ауданы (金秀瑶族自治县) 58 539 0,36% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Лючжоу қаласы Любэй ауданы (柳北区) 57 290 0,35% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Лючжоу қаласы Жуншуй Мяо автономиялық ауданы (融水苗族自治县) 56 770 0,35% Юньнань провинциясы Вэншань Чжуан және Мяо автономиялық префектурасы Магуань ауданы (马关县) 54 856 0,34% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Наньнин қаласы Цзяннань ауданы (江南区) 54 232 0,34% Гуандун провинциясы Фошань қаласы Наньхай ауданы (南海区) 50 007 0,31% Гуандун провинциясы Цинъюань қаласы Ляншань Чжуан және Яо автономиялық ауданы (连山壮族瑶族自治县) 44 141 0,27% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Гуйлинь қаласы Липу ауданы (荔浦县) 41 425 0,26% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Хэчжоу қаласы Бабу ауданы (八步区) 40 532 0,25% Юньнань провинциясы Хунхэ Хани және И автономиялық префектурасы Мэнцзы қаласы (蒙自市) 37 938 0,23% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Наньнин қаласы Синнин ауданы (兴宁区) 36 418 0,22% Юньнань провинциясы Вэншань Чжуан және Мяо автономиялық префектурасы Малипо ауданы (麻栗坡县) 33 250 0,21% Гуандун провинциясы Чжуншань қаласы қалалық аудан (市辖区) 31 666 0,2% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Гуйлинь қаласы Луншэн көп ұлтты автономиялық ауданы (龙胜各族自治县) 30 358 0,19% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Гуйлинь қаласы Яншуо ауданы (阳朔县) 29 632 0,18% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Гуйлинь қаласы Юнфу ауданы (永福县) 25 564 0,16% Юньнань провинциясы Вэншань Чжуан және Мяо автономиялық префектурасы Сичжоу ауданы (西畴县) 24 212 0,15% Гуандун провинциясы Шэньчжэнь қаласы Лунган ауданы (龙岗区) 22 708 0,14% Юньнань провинциясы Цюцзин қаласы Шицзун ауданы (师宗县) 22 290 0,14% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы Гуйлинь қаласы Пинлэ ауданы (平乐县) 21 744 0,13% Гуйчжоу провинциясы Цяньдуннан Мяо және Дун автономиялық префектурасы Цунцзян ауданы (从江县) 21 419 0,13% Гуанси Чжуан автономиялық аймағы

(Only includes counties or county equivalents containing >0.1% of China's Zhuang population.) Province Prefecture County Zhuang Population % of China's Zhuang Population Guangxi Zhuang Autonomous Region Nanning City Yongning District (邕宁区) 766,441 4.74% Guangxi Zhuang Autonomous Region Laibin City Xingbin District (兴宾区) 600,360 3.71% Guangxi Zhuang Autonomous Region Nanning City Wuming County (武鸣县) 524,912 3.24% Guangxi Zhuang Autonomous Region Baise City Jingxi County (靖西县) 452,399 2.8% Guangxi Zhuang Autonomous Region Guigang City Gangbei District (港北区) 424,343 2.62% Guangxi Zhuang Autonomous Region Hechi City Yizhou District (宜州市) 405,372 2.51% Guangxi Zhuang Autonomous Region Hechi City Du'an Yao Autonomous County (都安瑶族自治县) 399,142 2.47% Guangxi Zhuang Autonomous Region Liuzhou City Liujiang District (柳江区) 383,478 2.37% Guangxi Zhuang Autonomous Region Baise City Pingguo City (平果市) 350,122 2.16% Guangxi Zhuang Autonomous Region Nanning City Heng County (横县) 323,428 2.0% Yunnan Province Wenshan Zhuang and Miao Autonomous Prefecture Guangnan County (广南县) 315,755 1.95% Guangxi Zhuang Autonomous Region Laibin City Xincheng County (忻城县) 315,354 1.95% Guangxi Zhuang Autonomous Region Chongzuo City Tiandeng County (天等县) 307,660 1.9% Guangxi Zhuang Autonomous Region Chongzuo City Daxin County (大新县) 306,617 1.9% Guangxi Zhuang Autonomous Region Chongzuo City Fusui County (扶绥县) 305,369 1.89% Guangxi Zhuang Autonomous Region Nanning City Mashan County (马山县) 302,035 1.87% Guangxi Zhuang Autonomous Region Nanning City Long'an County (隆安县) 301,972 1.87% Guangxi Zhuang Autonomous Region Baise City Tiandong County (田东县) 301,895 1.87% Guangxi Zhuang Autonomous Region Nanning City Shanglin County (上林县) 297,939 1.84% Guangxi Zhuang Autonomous Region Chongzuo City Ningming County (宁明县) 270,754 1.67% Guangxi Zhuang Autonomous Region Baise City Debao County (德保县) 268,650 1.66% Guangxi Zhuang Autonomous Region Hechi City Dahua Yao Autonomous County (大化瑶族自治县) 261,277 1.61% Guangxi Zhuang Autonomous Region Baise City Tianyang County (田阳县) 261,129 1.61% Guangxi Zhuang Autonomous Region Chongzuo City Jiangzhou District (江州区) 245,714 1.52% Guangxi Zhuang Autonomous Region Baise City Youjiang District (右江区) 244,329 1.51% Guangxi Zhuang Autonomous Region Chongzuo City Longzhou County (龙州县) 242,616 1.5% Guangxi Zhuang Autonomous Region Nanning City Shijiao District (市郊区) 242,049 1.5% Guangxi Zhuang Autonomous Region Laibin City Wuxuan County (武宣县) 237,239 1.47% Guangxi Zhuang Autonomous Region Hechi City Huanjiang Maonan Autonomous County (环江毛南族自治县) 231,373 1.43% Guangxi Zhuang Autonomous Region Hechi City Jinchengjiang District (金城江区) 219,381 1.36% Guangxi Zhuang Autonomous Region Hechi City Donglan County (东兰县) 212,998 1.32% Guangxi Zhuang Autonomous Region Laibin City Xiangzhou County (象州县) 212,849 1.32% Yunnan Province Wenshan Zhuang and Miao Autonomous Prefecture Funing County (富宁县) 211,749 1.31% Guangxi Zhuang Autonomous Region Qinzhou City Qinbei District (钦北区) 209,460 1.29% Guangxi Zhuang Autonomous Region Liuzhou City Luzhai County (鹿寨县) 208,262 1.29% Guangxi Zhuang Autonomous Region Liuzhou City Liucheng County (柳城县) 186,720 1.15% Guangxi Zhuang Autonomous Region Baise City Longlin Various Nationalities Autonomous County (隆林各族自治县) 180,172 1.11% Guangxi Zhuang Autonomous Region Fangchenggang City Shangsi County (上思县) 179,837 1.11% Guangxi Zhuang Autonomous Region Hechi City Nandan County (南丹县) 162,944 1.01% Guangxi Zhuang Autonomous Region Nanning City Binyang County (宾阳县) 160,893 0.99% Guangxi Zhuang Autonomous Region Nanning City Xixiangtang District (西乡塘区) 152,606 0.94% Guangxi Zhuang Autonomous Region Baise City Napo County (那坡县) 151,939 0.94% Guangxi Zhuang Autonomous Region Hechi City Bama Yao Autonomous County (巴马瑶族自治县) 151,923 0.94% Guangxi Zhuang Autonomous Region Baise City Tianlin County (田林县) 140,507 0.87% Yunnan Province Wenshan Zhuang and Miao Autonomous Prefecture Yanshan County (砚山县) 130,146 0.8% Guangxi Zhuang Autonomous Region Hechi City Luocheng Mulao Autonomous County (罗城仫佬族自治县) 122,803 0.76% Yunnan Province Wenshan Zhuang and Miao Autonomous Prefecture Qiubei County (丘北县) 120,626 0.75% Guangxi Zhuang Autonomous Region Nanning City Qingxiu District (青秀区) 112,402 0.69% Guangdong Province Dongguan City Urban area (市辖区) 98,164 0.61% Guangxi Zhuang Autonomous Region Liuzhou City Rong'an County (融安县) 97,898 0.6% Guangxi Zhuang Autonomous Region Hechi City Fengshan County (凤山县) 93,652 0.58% Guangxi Zhuang Autonomous Region Laibin City Heshan City (合山市) 93,456 0.58% Guangxi Zhuang Autonomous Region Guigang City Guiping City (桂平市) 93,271 0.58% Yunnan Province Wenshan Zhuang and Miao Autonomous Prefecture Wenshan City (文山市) 91,257 0.56% Guangxi Zhuang Autonomous Region Liuzhou City Shijiao District (市郊区) 90,263 0.56% Guangxi Zhuang Autonomous Region Baise City Xilin County (西林县) 88,935 0.55% Guangxi Zhuang Autonomous Region Chongzuo City Pingxiang City (凭祥市) 85,603 0.53% Guangxi Zhuang Autonomous Region Fangchenggang City Fangcheng District (防城区) 84,281 0.52% Guangdong Province Shenzhen City Bao'an District (宝安区) 81,368 0.5% Guangxi Zhuang Autonomous Region Hechi City Tian'e County (天峨县) 79,236 0.49% Guangxi Zhuang Autonomous Region Baise City Leye County (乐业县) 71,739 0.44% Guangxi Zhuang Autonomous Region Liuzhou City Liunan District (柳南区) 63,470 0.39% Guangxi Zhuang Autonomous Region Liuzhou City Yufeng District (鱼峰区) 62,870 0.39% Guangxi Zhuang Autonomous Region Baise City Lingyun County (凌云县) 58,655 0.36% Guangxi Zhuang Autonomous Region Qinzhou City Qinnan District (钦南区) 58,571 0.36% Guangxi Zhuang Autonomous Region Laibin City Jinxiu Yao Autonomous County (金秀瑶族自治县) 58,539 0.36% Guangxi Zhuang Autonomous Region Liuzhou City Liubei District (柳北区) 57,290 0.35% Guangxi Zhuang Autonomous Region Liuzhou City Rongshui Miao Autonomous County (融水苗族自治县) 56,770 0.35% Yunnan Province Wenshan Zhuang and Miao Autonomous Prefecture Maguan County (马关县) 54,856 0.34% Guangxi Zhuang Autonomous Region Nanning City Jiangnan District (江南区) 54,232 0.34% Guangdong Province Foshan City Nanhai District (南海区) 50,007 0.31% Guangdong Province Qingyuan City Lianshan Zhuang and Yao Autonomous County (连山壮族瑶族自治县) 44,141 0.27% Guangxi Zhuang Autonomous Region Guilin City Lipu County (荔浦县) 41,425 0.26% Guangxi Zhuang Autonomous Region Hezhou City Babu District (八步区) 40,532 0.25% Yunnan Province Honghe Hani and Yi Autonomous Prefecture Mengzi City (蒙自市) 37,938 0.23% Guangxi Zhuang Autonomous Region Nanning City Xingning District (兴宁区) 36,418 0.22% Yunnan Province Wenshan Zhuang and Miao Autonomous Prefecture Malipo County (麻栗坡县) 33,250 0.21% Guangdong Province Zhongshan City Urban area (市辖区) 31,666 0.2% Guangxi Zhuang Autonomous Region Guilin City Longsheng Various Nationalities Autonomous County (龙胜各族自治县) 30,358 0.19% Guangxi Zhuang Autonomous Region Guilin City Yangshuo County (阳朔县) 29,632 0.18% Guangxi Zhuang Autonomous Region Guilin City Yongfu County (永福县) 25,564 0.16% Yunnan Province Wenshan Zhuang and Miao Autonomous Prefecture Xichou County (西畴县) 24,212 0.15% Guangdong Province Shenzhen City Longgang District (龙岗区) 22,708 0.14% Yunnan Province Qujing City Shizong County (师宗县) 22,290 0.14% Guangxi Zhuang Autonomous Region Guilin City Pingle County (平乐县) 21,744 0.13% Guizhou Province Qiandongnan Miao and Dong Autonomous Prefecture Congjiang County (从江县) 21,419 0.13% Guangxi Zhuang Autonomous Region Hezhou City Zhongshan County (钟山县) 20,834 0.13% Guangdong Province Foshan City Shunde District (顺德区) 18,759 0.12% Guangxi Zhuang Autonomous Region Liuzhou City Sanjiang Dong Autonomous County (三江侗族自治县) 18,335 0.11% Guangxi Zhuang Autonomous Region Qinzhou City Lingshan County (灵山县) 17,715 0.11% Guangxi Zhuang Autonomous Region Fangchenggang City Dongxing City (东兴市) 16,651 0.1% Other 780,897 4.83%

Белгілі Зуанг халқы

Нонг (1005–1055), Чжуан шаманы, матриарх және жауынгер; Нонг Жигаоның анасы. Цзяо Гуо әйелі, Оңтүстік және Солтүстік династияларындағы Чжуан халқының қаһарманы. Нонг Жигао, Сун әулетінің Чжуан халқының батыры. Нонг Ронг, дипломат және Пәкістанға бұрынғы елші. Ши Дакай, Тайпин көтерілісінің И патшасы. Вэй Чанхуэй, Тайпин көтерілісінің Солтүстік патшасы. Хуан Сяньфан, қытай тарихшысы және этнографы, Чжуантанудың негізін қалаушы. Ли Нин, қытай гимнасты және кәсіпкер. Эстер Цин, қытай-австралиялық су спорты шебері. Шанье Хуан, танымал қытай-американ суретшісі, оның өнері Чжуан мәдениетіне қатысты. Вэй Вэй (әнші), мандопоп әншісі және актриса. Вэй Хуэйсяо, теңіз офицері. Трейси Ванг 汪小敏, әнші. Чжан Сяньцзи, мандопоп әншісі.