Қуыршақ тышқаншалар тұқымдасы

Кіріспе

Сүтқоректілердің қапшықты туысы

Қапшықты түлкілер (Marsupial moles), Notoryctidae тұқымдасы – Австралияның ішкі аймақтарында кездесетін екі өте арнайыланған қапшықты сүтқоректінің түрі. Олар – анатомиялық тұрғыдан қазғыш плаценталық сүтқоректілерге, мысалы, қазіргі алтын түлкілерге (Chrysochloridae) және жойылған эпоикотерлерге (Pholidota) ұқсас, қазғыш өмір салтына бейімделген шағын қапшықты жануарлар. Түрлері:

Notoryctes typhlops (Орталық Австралиядағы Питжантжажара және Янкунтжара халықтары itjaritjari деп атайтын оңтүстік қапшықты түлкі)
Notoryctes caurinus (солтүстік қапшықты түлкі, сондай-ақ kakarratul деп те аталады)

Сипаттамалары

Конвергентті эволюцияның мысалы ретінде, ноториктидтер Солтүстік Америка мен Еуразияға тән тальпидтер немесе нағыз құрлы қазғыштарға және Оңтүстік Африкадан таралған хризохлоридтер немесе алтын құрлы қазғыштарға ұқсас (және олардың экологиялық нишасын толтырады). Хризохлоридтер мен эпикотерлер сияқты, ноториктидтер де алдыңғы аяқтары мен үлкейтілген орталық тырнақтарын парасагиттальдық (яғни, жоғары-төмен) жазықтықта қазу үшін пайдаланады, бұл тальпид құрлы қазғыштарға тән "жанама сызықпен қазу" стилінен өзгеше. Қапшықты құрлы қазғыштар өмірінің көп бөлігін жер астында өткізеді, бетке тек сирек шығады, көбінесе жаңбырдан кейін. Олар функционалды түрде соқыр, олардың көздері тері астындағы, қарамағы жоқ, жетілмеген линзаларға дейін азайған. Оларда сыртқы құлақтары жоқ, тек қалың жүндін астында жасырылған екі кішкентай тесігі бар. Басы конус тәрізді, тұмсығы былғары қалқанмен жабылған, денесі түтікшелі, ал құйрығы былғары қабықпен оралған қысқа, түксіз қалдық. Олардың ұзындығы , салмағы , және біркелкі түрде қысқа, өте жұқа, ақшыл-кремді ақ түске дейінгі, алтынды жылтырмен жатқан түкпен жабылған. Олардың қапшағы кішкентай, бірақ жақсы жетілген және құмға толмауы үшін артқа қарай бұрылған. Онда тек екі сүт безі бар, сондықтан жануар бір уақытта екіден артық бала таба алмайды. Аяқтары өте қысқа, саусақтары жетілмеген. Алдыңғы аяқтарының үшінші және төртінші саусақтарында екі үлкен, қазық тәрізді, жалпақ тырнақтары бар, олар жануардың алдындағы топырақты қазу үшін қолданылады. Артқы аяқтары жалпақ, үш кішкентай тырнағы бар; осы аяқтар жануар қазғанда топырақты артына итеру үшін қолданылады. Эпипубикалық сүйектер бар, бірақ олар кішкентай және кейбір басқа да жер қазғыш сүтқоректілерде (мысалы, армадиллоларда) болғандай, соңғы бес мойын омыртқасы қазу кезінде басқа беріктік беру үшін біріккен. Жануар топырақта жүзеді және тұрақты қуыстар қалдырмайды. Қапшықты құрлы қазғыштардың тістері дегенерацияға ұшыраған және полипротодонтты немесе дипротодонтты тістерге ұқсамайды. Олардың тіс формуласы әртүрлі, бірақ әдетте шамамен болады. Жоғарғы моляр тістері үшбұрышты және заламбдодонтты, яғни, окклюзиялық көріністе кері грек әрпінің лямбдасына ұқсайды, ал төменгі молярлардың талонидтік бассейндері жоғалған сияқты көрінеді. Қапшықты құрлы қазғыштар - тек торсықтылардың арасында кездесетін түр.

In an example of convergent evolution, notoryctids resemble (and fill the ecological niche of) the talpid or true moles from North America and Eurasia and the Chrysochloridae or golden moles from Southern Africa. Like chrysochlorids and epoicotheres, notoryctids use their forelimbs and enlarged central claws to dig in a parasagittal (i. e., up and down) plane, as opposed to the "lateral scratch" style of digging that characterizes talpid moles. Marsupial moles spend most of their time underground, coming to the surface only occasionally, probably mostly after rains. They are functionally blind, their eyes having become reduced to vestigial lenses under the skin that lack a pupil. They have no external ears, just a pair of tiny holes hidden under thick hair. The head is cone shaped, with a leathery shield over the muzzle, the body is tubular, and the tail is a short, bald stub encased in leathery skin. They are between long, weigh , and are uniformly covered in fairly short, very fine pale cream to white hair with an iridescent golden sheen. Their pouch is small but well developed and has evolved to face backwards so it does not fill with sand. It contains just two teats, so the animal cannot support more than two young at a time. The limbs are very short, with reduced digits. The forefeet have two greatly enlarged, spade shaped, flat claws on the third and fourth digits, which are used to excavate soil in front of the animal. The hindfeet are flattened, and bear three small claws; these feet are used to push soil behind the animal as it digs. Epipubic bones are present but small and as in some other fossorial mammals (e. g., armadillos), the last five cervical vertebrae are fused to give the head greater rigidity during digging. The animal swims through the soil and does not leave behind a permanent burrow. The teeth of the marsupial moles are degenerate and bear no resemblance to polyprotodont or diprotodont teeth. Their dental formula varies, but is usually somewhere near The upper molar teeth are triangular and zalambdodont, i. e., resembling an inverted Greek letter lambda in occlusal view, and the lower molars appear to have lost their talonid basins. Marsupial moles are the only marsupials that are testicond.

Қалдық деректері

Ноториктидтер Австралияның Квинсленд штатындағы Риверслидеден табылған Нараборикттердің ерте миоценге жататын қазба қалдықтарымен бейнеленеді, олар тірі Ноторикттердің тіс және қаңқа ерекшеліктерін жер бетінде өмір сүрген ата-тегінен біртіндеп дамытқандығын көрсетеді. Әр тіс квадрантындағы тістер саны (немесе тіс формуласы) туралы Арчер және әріптестері (2011) "Ноториктс түрлерінің тіс формуласы, тіс санының айқын полиморфизміне байланысты, түрлер арасында да, тіпті бір түрдің ішінде де даулы мәселе болып табылады" деп хабарлаған. Дегенмен, ескі зерттеулердің пікір білдіруінше, Арчер және әріптестері (2011) тірі Ноториктс пен қазба ноториктид Нарабориктс екеуінің де әр квадрантында төрт моляр (сүтқоректілерге тән) бар екенін хабарлайды.

Эволюциялық ұқсастықтар

Америкалық палеонтолог Уильям Кинг Грегори 1910 жылы (209-бет) «Ноторикт – нағыз сүтқоректілердің бір түрі» деп жазды, және бұл пікір салыстырмалы анатомия, митохондриялық ДНҚ, ядролық ДНҚ, сирек геномдық оқиғалар, сондай-ақ ядролық және митохондриялық ДНҚ, морфология және ДНҚ біріктірілген деректерінің филогенетикалық талдауларымен бірнеше рет расталды. Ең ірі филогенетикалық деректер жиынтығы Ноторикттің Австралидельф сәулеленуі ішінде дасиуроморфтық перамелия кладының туыс таксоны ретінде орналасуын нығайтып көрсетеді.