Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Француз тарихшысы және жазушысы 1723–1799 жылдары өмір сүрген Жан Франсуа Мармонтель (ʒɑ̃ fʁɑ̃swa maʁmɔ̃tɛl; 11 шілде 1723 – 31 желтоқсан 1799) – француз тарихшысы, жазушысы және «Энциклопедияшылар» қозғалысының мүшесі.
French historian and writer 1723–1799
Jean François Marmontel (ʒɑ̃ fʁɑ̃swa maʁmɔ̃tɛl; 11 July 1723 – 31 December 1799) was a French historian, writer and a member of the Encyclopédistes movement.
Өмірбаян
Ол Лимюзеннің Борт қаласында (қазіргі Коррезе) кедей отбасында дүниеге келді. Мауриак, Канталдағы иезуиттермен білім алғаннан кейін, Клермон-Ферран және Тулуза колледждерінде сабақ берді; 1745 жылы Вольтердің кеңесімен әдеби жетістікке жету үшін Парижге аттанды. 1748 жылдан 1753 жылға дейін бір-бірінен кейін трагедиялар жазды: «Денис Тиран» (1748); «Аристомен» (1749); «Клеопатра» (1750); «Гераклид» (1752); «Египтус» (1753). Бұл әдеби туындылары сахнада толыққанды табысқа жетпесе де, Мармонтельдің әдеби және әлеуметтік топтарға жол ашты. Ол «Энциклопедияға» сындық ой-пікір мен терең түсініктерді көрсететін мақалалар жазды, олар жинақталған түрінде «Әдебиет элементтері» деген атпен француз классикасының қатарына енді. Ол сондай-ақ бірнеше комедиялық опералар жазды, олардың ең жақсылары – «Сильвен» (1770) және «Земир мен Азор» (1771). Глюк пен Пиччини арасындағы дау кезінде ол Пиччиниді ынтамен қолдады, оның «Роланд» (Пиччини) (1778) және «Атис» (1779) операларында бірге жұмыс істеді, екеуі де Жан-Батист Лүллидің Кюноның либреттосын негіз ретінде пайдаланды, сондай-ақ «Дидон» (1783) және «Пенелопа» (1785) операларын жазды. 1758 жылы ол Мадам де Помпадурдың қамқорлығына ие болды, ол оған мемлекеттік қызметке орналастырып, «Le Mercure» ресми журналының басқаруын тапсырды, онда ол әйгілі «Ахлақтық әңгімелер» сериясын бастаған еді. Бұл әңгімелердің артықшылығы стильдің нәзік өңделуінде, бірақ бастысы – король Людовик XV тұсындағы француз қоғамының көрнекті және тартымды бейнесінде жатыр. 1763 жылы автор Француз академиясының мүшесі болып сайланды. 1767 жылы ол «Белизарий» атты еңбегін жариялады, қазір ол діни төзімділік туралы тарауының арқасында ерекше, ол Сорбонна мен Париж архиепископының сын-пікірін тудырды. Мармонтель «Инкалар, немесе Перу империясының құлауы» (1777) еңбегінде испан Америкасындағы қатыгездіктерді басқыншылардың діни фанатизміне байланыстырып жауап берді. Ол Франция тарихшысы (1771), академия хатшысы (1783) және Лицейде тарих профессоры (1786) болып тағайындалды. Тарихшы ретінде Мармонтель регенттіктің тарихын жазды (1788). Француз революциясы кезінде кедейлікке ұшыраған Мармонтель Террор кезінде Эвреге, одан кейін көп ұзамай Эур департаментіндегі Абловильдегі шағын үйге зейнеткерлікке шықты. Ол жерде «Әкесінің естеліктері» (4 том, 1804) атты еңбегін жазды, онда өмірінің суреттемесі, екі маңызды патшалықтың әдеби тарихы, жарты ғасыр бұрын Клермонтта көрген құрметті Жан-Батист Массильоннан бастап Оноре Мирабоға дейінгі портреттердің үлкен галереясы бар. Бұл кітап ата-анасының балаларына нұсқау беру үшін жазылған. Онда оның Лимузендегі балалық шағының көркем суреті бар; әдебиет тарихшысы үшін оның құндылығы зор. Мармонтель біраз уақыт Мадам Жофреннің үйінде тұрды және суретшілерге арналған әйгілі кешкі асқа қатысты; оны энциклопедистер кездескен үйлердің көпшілігіне шақырды және «Энциклопедия немесе ғылымдардың, өнердің және кәсіптердің рационалды сөздігіне» үлес қосты. Осылайша ол портреттерін жасауға ең жақсы материалды қолдана алды және мүмкіндіктерін толық пайдаланды. 1797 жылы Парижге қысқа уақытқа келгеннен кейін ол Ескі кеңеске сайланды, ол Абловильде қайтыс болды. Ол «Тоғыз әпкелер» масондық ложасының мүшесі болды. Джон Раскин оны тарихтағы өзіне ең көп әсер еткен үш адамның бірі деп атады. Джон Стюарт Милл өзінің өмірбаянында «Әкесінің естеліктері» еңбегінің өзін депрессиядан құтқарып, жазылғанын айтады.
He was born of poor parents at Bort, Limousin (today in Corrèze). After studying with the Jesuits at Mauriac, Cantal, he taught in their colleges at Clermont Ferrand and Toulouse; and in 1745, acting on the advice of Voltaire, he set out for Paris to try for literary success. From 1748 to 1753 he wrote a succession of tragedies: Denys le Tyran (1748); Aristomene (1749); Cleopâtre (1750); Heraclides (1752); Egyptus (1753). These literary works, though only moderately successful on the stage, secured Marmontel's introduction into literary and fashionable circles. He wrote a series of articles for the Encyclopédie evincing considerable critical power and insight, which in their collected form, under the title Eléments de Littérature, still rank among the French classics. He also wrote several comic operas, the two best of which probably are Sylvain (1770) and Zémire et Azore (1771). In the Gluck–Piccinni controversy he was an eager partisan of Piccinni with whom he collaborated in Roland (Piccinni) (1778) and Atys (1779), both using Jean Baptiste Lully's libretto by Quinault as basis, Didon (1783) and Penelope (1785). In 1758 he gained the patronage of Madame de Pompadour, who obtained for him a place as a civil servant, and the management of the official journal Le Mercure, in which he had already begun the famous series of Contes moraux. The merit of these tales lies partly in the delicate finish of the style, but mainly in the graphic and charming pictures of French society under King Louis XV. The author was elected to the Académie française in 1763. In 1767 he published Bélisaire, now remarkable in part because of a chapter on religious toleration which incurred the censure of the Sorbonne and the archbishop of Paris. Marmontel retorted in Les Incas, ou la destruction de l'empire du Perou (1777) by tracing the cruelties in Spanish America to the religious fanaticism of the invaders. He was appointed historiographer of France (1771), secretary to the Academy (1783), and professor of history in the Lycée (1786). As a historiographer, Marmontel wrote a history of the regency (1788). Reduced to poverty by the French Revolution, Marmontel retired during the Reign of Terror to Evreux, and soon afterwards to a cottage at Abloville (near Saint Aubin sur Gaillon) in the département of Eure. There he wrote Memoires d'un père (4 vols., 1804), including a picturesque review of his life, a literary history of two important reigns, a great gallery of portraits extending from the venerable Jean Baptiste Massillon, whom more than half a century previously he had seen at Clermont, to Honoré Mirabeau. The book was nominally written for the instruction of his children. It contains an exquisite picture of his own childhood in the Limousin; its value for the literary historian is great. Marmontel lived for some time under the roof of Madame Geoffrin, and was present at her famous dinners given to artists; he was welcomed into most of the houses where the encyclopaedists met, and was a contributor to the Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers. He thus had at his command the best material for his portraits, and made good use of his opportunities. After a short stay in Paris when elected in 1797 to the Conseil des Anciens, he died at Abloville. He was a member of the Masonic lodge Les Neuf Sœurs. John Ruskin named him as one of the three people in history who were the most influential for him. In his autobiography, John Stuart Mill credits Mémoires d'un père with curing him of depression.