Кіріспе

Опалиндер – қазіргі уақытта Slopalinida отрядының Opalinidae тұқымдастығына жатқызылған ерекше гетероконттардың шағын тобы. Аталған микроскопиялық организмдердің толық күн сәулесінде жарықтанғандағы опалесцентті түрінен олардың аты шыққан. Опалиндердің көпшілігі анурандардың (құрбақалар мен бақалардың) ірі ішегінде және клоакасында тіршілік етеді, бірақ кейде олар балықтарда, дернәсілдерде, моллюскаларда және жәндіктерде де кездеседі; олардың паразит екендігі әлі нақты белгілі емес. 1683 жылы Антони ван Левенхук алғаш рет байқаған опалиндердің ерекше қасиеттері, олардың протоидтер арасындағы филогенетикалық орны туралы көптеген пікірталастарға себеп болды.

Таксономия және филогенезия

Опалиндер мен басқа да протостар арасындағы қарым-қатынас 19 ғасырдың соңынан бері қызу дау-дамай тудырып, қазірге дейін толық шешілмеген. Алғашында микроскопистер олардың бетін жабатын, ырғақты қозғалатын, шашы тәрізді мыңдаған құрылымдарды кілшелер деп санап, опалиндерді кілшелілер класына жатқызған. 20 ғасырдың басында опалин биологиясының басқа да аспектілері оларды кілшелілерден айқын ажыратты және олар амебалар мен қамшылылармен бірге саркомастигофоралар класына жатқызылды. 1980 жылдары Opalina ranarum-ның егжей-тегжейлі ультрақұрылымдық зерттеулері олардың Proteromonadidae тұқымдасына жататын гетероконттармен көптеген ұқсастықтарын көрсетті. Proteromonadidae Grassé 1952 және Opalinidae Claus 1874 отбасыларын қамтитын жаңа топ – Slopalinida Patterson 1985 ұсынылды. 2004 жылы алғашқы сенімді опалин генетикалық тізбегінің деректері Slopalinida тобының монофилетикалық табиғатын растады. Осы зерттеу авторлары опалиндерді Slopalinida тобының (Opalinidae) бір отбасы ретінде қарастырды. Қазіргі уақытта 5 туысқа жататын 200-ге жуық опалин түрі белгілі: Opalina Purkinje және Valentin 1835, Protoopalina Metcalf 1918, Cepedea Metcalf 1920, Zelleriella Metcalf 1920 және Protozelleriella Delvinquier et al. 1991. Hegneriella Earl 1971 және Bezzenbergeria Earl 1973 деген екі қосымша туыс кейінгі авторлармен жарамсыз деп танылды (249-бет). Жақында жүргізілген зерттеуде Cepedea couillardi төменде сипатталған стандартты опалин өмірлік циклінің моделіне сәйкес келетіні, ал Opalina proteus толығымен иесінің буынтық сатысында аяқталады. Балық, жорғалаушылар немесе буынтық аяқтылардың иелеріндегі опалиндердің өмірлік циклдері туралы мәліметтер өте аз. Ересекті аналық иесіндегі жыныссыз фаза. Бастапқы опалин өмірлік циклі ересекті ануранның клоакасындағы ірі, көп ядролы трофонттардан басталады. Жыл бойы трофонттар өсіп, үнемі бөлініп, көбірек трофонттарға айналады. Ядролық бөліністер осы кезеңде ядролардың қажетті санын сақтайды. Иесінің көбейту маусымы жақындағанда, трофонттар палинтомия деп аталатын фазаға енеді – жалпы өсім немесе ядролық бөлініс болмайтын жасушалардың бөліну сериясы. Нәтижесінде пайда болатын опалиндер, бірте-бірте кішірейіп, әрбір жеке организмде ядролардың саны азаяды, олар томонттар деп аталады. Кейбір кезде кішкентай томонттар энцистацияға түседі, ал цисталар фекалиямен бірге қоршаған ортаға (яғни ануранның көбейту ошағына) шығарылады. Ануранның дернәсілдеріндегі жыныстық және жыныссыз фазалар. Цисталарды азық іздеп жүрген дернәсілдер жеп алғаннан кейін, олар гамонттарды шығару үшін экцисттейді (ұядан шығады). Гамонттар гаплоидты гаметаларды алу үшін мейоздық бөлінуді қоса алғанда, одан әрі бөлінеді. Әрбір гаметада тек бір ядро болады және ол микрогамета немесе макрогамета болуы мүмкін. Бір микрогамета мен бір макрогамета арасында конъюгация жүзеге асады, нәтижесінде бір ядролы диплоидты зигоцист пайда болады. Зигоцист екі мүмкін тағдырға ие. Ол дернәсілдің фекалиясымен бірге шығарылуы мүмкін; егер басқа дернәсіл жесе, ол жаңа иесінде көбірек гамонттарды шығару үшін экцисттейді (ұяға шығады). Сонымен қатар, зигоцист өзінің бастапқы иесінде экцисттеуі мүмкін және көп ядролы протрофонтқа айналуы мүмкін. Бұл жағдайда протофонт трофонтқа айналады және цикл қайта басталады. Протрофонттан цистка дейінгі цикл дернәсілде немесе ересекті иесінде жүруі мүмкін. Кейбір деректер опалиндердің өмірлік циклінің өзгеруі иесінің гормоналды циклдарымен реттелуі мүмкін екенін көрсетеді.

Хосттар мен өмір сүру стилі

Опалиндер ауызсыз, пиноцитоз арқылы қоршаған ортадан қоректік заттарды сіңіріп алып қоректенеді. Опалиндерді көбінесе "паразиттер" деп атағанмен, екі факт олардың анурандарға зиян келтірмейтін комменсальдар екенін көрсетеді. Олар негізінен ірі ішек пен клоакада табылған. Ануран өзінің тағамын жұқа ішекте сіңіретіндіктен, опалиндер қожайынын қоректік заттардан айырмайды. Опалиндердің фекалиядағы "қалдық" қоректік заттармен тіршілік ететіні, сондай-ақ ондағы бай бактериялық флораның биохимиялық үлесімен толықтырылатыны саналады. Мыңдаған опалиндерді қамтитын анурандардың қожайындары толығымен сау болып көрінеді, олардың ішек немесе клоакаль қабырғаларында көзге түсетін қабыну немесе басқа патологиялық белгілер байқалмайды. Балықтардағы опалиндер туралы онға жуық, ал сояу жануарлар мен саламандралардағы опалиндер туралы одан да аз мәлімет жарияланған. Анурандардан басқа жануарларда олардың сирек кездесуі көптеген адамдарды олардың басқа жануарларда кездейсоқ жұққандықтан туындаған жұқпалар екенін ойлауға әкелді. Мысалы, жұққан жылан жұққан бақаны жеген болуы мүмкін. Дегенмен, опалиндер анурандарға қол жеткізе алмайтын тұзды су балықтарында да табылды. Сонымен қатар, балық қожайындарындағы опалиндердің саны көбінесе өте жоғары болады, бұл олардың балық қожайынында көбейетінін көрсетеді. Балықтардың қожайындарында опалиндердің патогенділігі (болған жағдайда) әлі белгісіз. Бір зерттеуде Protoopalina symphysodonis жұқтырған Symphysodon aequifasciata-ның тік ішек эпителийінде қабыну немесе басқа патологиялық белгілер табылмады, бірақ "жұқтырған жануарлардың көпшілігі өлді" деп хабарланды.

Опалиндерді ин витро өсіру

Жасанды ортада опалиндерді 1 ай немесе одан ұзақ мерзімге сәтті өсіру туралы мәлімделген. Бұл техника болашақта опалин биологиясының барлық жақтарын зерттеуге зор көмек көрсетеді.