Кіріспе

Уэльстегі жергілікті деңгейдегі мемлекеттік басқару жүйесі Уэльстегі жергілікті басқаруды негізінен жиырма екі бас кеңес жүзеге асырады. Кеңестер – бірыңғай биліктер, яғни олар өздерінің бас аймағында жергілікті мемлекеттік қызметтерді ұсынуға жауапты, соның ішінде білім беру, әлеуметтік жұмыс, қоршаған ортаны қорғау және көптеген жолдарды күтіп ұстау. Бас аймақтар қауымдарға бөлінеді, олардың көпшілігінде сайланған қауымдық кеңес бар. Қауымдық кеңестер ұсынатын қызметтер әртүрлі болуы мүмкін, бірақ олар әдетте қоғамдық кеңістіктер мен нысандарды күтіп ұстайды. Уэльстегі жергілікті кеңестер сайланады; Уэльстегі соңғы жергілікті сайлау 2022 жылы өтті, ал келесісі 2027 жылы өтпек.

Басқару

Жергілікті билік, әдетте, Уэльс министрлерінің бақылауында болады, олар жергілікті биліктің жылдық кірісі мен капиталдық есептесулердің көп бөлігіне қаржы бөледі. 2006 жылғы Уэльс үкіметі туралы заң Уэльс министрлеріне Уэльстің жергілікті билігін дамыту және оның тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін өз функцияларын қалай ұсыну және іске асыру қағидаларын белгілейтін жүйені құру жауапкершілігін жүктеді.

Негізгі жол агенттері

Басты жол агенттері – өңірлік жергілікті билік органдарының екі немесе одан көп арасындағы, өз аймақтарындағы басты жолдар желісін (автокөлік жолдары қоса алғанда) басқару, күту және жақсарту мақсатындағы серіктестіктер. Әр басты жол агенті Уэльс үкіметінің жол қозғалысын реттеу қызметкерлерін жұмысқа тарта алады. Солтүстік және Орта Уэльс, сондай-ақ Оңтүстік Уэльс аймақтарын қамтитын екі агенттік бар.

Уэльс үшін серіктестік кеңесі

Уэльс үшін серіктестік кеңесі (PCfW) (Cyngor Partneriaeth Cymru) 2006 жылғы Уэльс үкіметі туралы заңның (72-бап) негізінде құрылды және Уэльс үкіметі мен жергілікті басқару органдары арасындағы ынтымақтастықты ынталандырады. Кеңес құрамына Уэльс үкіметі кабинет мүшелері, мысалы, бірінші министр, және жергілікті басқару органдарының басшылары, атап айтқанда, аудандық, қауымдастық және қалалық кеңестердің басшылары, сондай-ақ басқа да мемлекеттік қызмет өкілдері кіреді. Олардың отырыстарына Уэльс кәсіби одақтар федерациясы (Wales TUC), Уэльс еріктік қызметтер кеңесі (Wales Council for Voluntary Action) және басқа да серіктес ұйымдардың өкілдері қатысады, ал Уэльс бас аудиторы сияқты ұйымдар байқаушы ретінде қатысады. PCfW жергілікті басқару мәселелері бойынша ынтымақтастық пен диалогты ынталандыруға, сондай-ақ азаматтар үшін нәтижелерді жақсартуға мүмкіндік беретін ұжымдық саяси жауапкершілікті қамтамасыз етуге жауапты. Комиссия 2014 жылғы 20 қаңтарда есеп берді. Ол кеңестер санын 22-ден 10, 11 немесе 12-ге дейін азайтуды, шекараларды өзгерту емес, біріктіру арқылы ұсынды, сондай-ақ кеңестерді біріктіруге кеткен шығындар шамамен екі жыл ішінде үнемделген қаражат есебінен өтеледі деп мәлімдеді. Уэльстің бірінші министрі Карвин Джонс бұл есепте "мемлекеттік қызметтерге деген қажеттілік қолданыстағы ресурстардан асып түсуі сияқты көптеген мәселелерге тоқталып отырғанын" айтты, сондай-ақ ол "қалыпты жағдайды қабылдамайтынын" және өзгерістер қажет екенін, ал олар "мемлекеттік қызметтердің тиімді, нәтижелі, қолжетімді және жауапты болуын қамтамасыз ету үшін" жасалуы керек екенін мәлімдеді. Заң жобасында екі ұсыныс болды: біреуі сегіз, екіншісі тоғыз жергілікті билік органы үшін. Екі ұсыныстың арасындағы айырмашылық Солтүстік Уэльске қатысты (екі немесе үш жергілікті билік органы). Заң жобасында жергілікті билік органдарына есімдер берілмеді, олар тек қолданыстағы аудандық аймақтардың біріктірілуі ретінде сандармен тізімделді. Поуиске ешқандай ұсыныс әсер етпеді. Өзгерістер 2020 жылдың сәуір айында күшіне енуі жоспарланған.

2016 жылғы қайта құру және тоқтату

2016 жылғы Ассамблея сайлауынан кейін Уэльстің бірінші министрі Карвин Джонс жергілікті басқару реформасы жөніндегі ұсыныстарды қайта қарауға жіберілетінін және Уэльстегі жергілікті басқаруды реформалаудың жаңа келісімі ізделетінін мәлімдеді. Бірігу жоспарлары 2017 жылдың қаңтарында ресми түрде тоқтатылды, содан кейін Уэльс үкіметі жергілікті басқарудың жалпы реформасы бойынша кеңесуді бастады. Егер екі немесе одан көп жергілікті билік органдары өз еркімен бірігуге ниеттенбесе, кеңестердің саны қазіргі күйінде қалады.

Жергілікті басқару және сайлау (Уэльс) туралы 2021 жылғы Заң

Уэльс үкіметі 2019 жылдың қараша айында Уэльстегі жергілікті басқаруды реформалау мақсатында заң жобасын ұсынды. Заң жобасында Уэльстегі жергілікті сайлауларда дауыс беру жасын 18-ден 16-ға төмендету және сайлау құқығына ие шетелдік азаматтарды қосу қарастырылған. Жергілікті кеңес мүшелерінің өкілеттік мерзімі төрт жылдан бес жылға дейін ұзартылады. Заң жобасы жергілікті кеңестерге сайлауды көпшілік дауыспен (first past the post) жүргізуді жалғастыруға немесе бір ауыстырылатын дауыс жүйесіне (single transferable vote) өтуге рұқсат береді. Заң жобасында жергілікті кеңестерді қайта құру туралы ережелер жоқ, бірақ екі немесе одан көп органның өз еркімен бірігуіне мүмкіндік беретін механизмдер бар. Бұдан бөлек, "Корпоративтік бірлескен комитеттер" құру арқылы жергілікті органдар арасындағы өңірлік үйлестіруге арналған аяқ жасайды. Заң жобасы 2021 жылдың қаңтар айында Корольдік мақұлдауын алды, ал келесі айда Уэльстің барлық аймақтарын қамтитын төрт Корпоративтік бірлескен комитет құрылды.

Қала әкімдері

Уэльсте әкімдер бар, алайда олардың көпшілігі басқару функцияларын атқармайды.

Тікелей сайланған әкімдер

Уэльстегі бас кеңестер Англиядағыдай тікелей сайланатын мэрді енгізуді қарастыра алады. Алайда, Уэльстің ешбір кеңесі осы лауазымды енгізбеген, ал 2004 жылғы референдумда Середигиондағы сайлаушылар бұл идеяны қабылдамады. Кеңес бұл үлгіні қабылдау үшін, жергілікті билік аумағындағы халық петиция бастауы керек, ол жергілікті референдумды іске қосу үшін белгілі бір шекті деңгейден өтуі тиіс, немесе кеңес мұндай жүйені қабылдағысы келетінін жариялауы керек, бірақ мұндай жүйені мақұлдау үшін референдум өткізуге міндетті. Егер мұндай референдум тікелей сайланған мэрді қолдаса, одан кейін осы мэрді сайлау үшін кезекті сайлау өтеді, ол кеңесте кабинет құрады. Тікелей сайланған мэр – жергілікті сайлауда әдетте сайланатын кеңесшілердің қатарына қосылатын қосымша мүше.