Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландияның әкімшілік-аймақтық бөліністері
Administrative geography of the United Kingdom
Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия жергілікті басқару бөлімшелері: әкімшілік-географиялық құрылым, Англия, Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландия жүйелері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландиядағы жергілікті басқарудың географиялық бөлімшелері
Geographical subdivisions of local government in Great Britain and Northern Ireland
Ұлыбританияның әкімшілік географиясы күрделі, көп қабатты және біркелкі емес. Ұлыбритания – континенттік Еуропаның солтүстік-батысында орналасқан тәуелсіз мемлекет. Біріккен Корольдіктегі жергілікті басқару үшін Англия, Солтүстік Ирландия, Шотландия және Уэльс әрқайсысының әкімшілік және географиялық шекаралау жүйесі бар. Осының салдарынан, "Ұлыбританияны қамтитын әкімшілік бірліктің ортақ деңгейі жоқ". Ұлыбритания конституциясын толық қамтитын жазбаша құжат болмағандықтан және Ұлыбританияның құрылу тарихының күрделілігіне байланысты, оның құрамдас бөліктеріне қатысты түрлі терминдер қолданылады, олар кейде Ұлыбританияның төрт елі деп аталады. Бұл төрт ел кейде, әсіресе спорт жарыстарында, "Үй елдері" деп бірлесіп аталады. Төрт ел құқықтық және үкіметтік мақсаттар үшін маңызды болғанымен, олар көптеген басқа елдердің әкімшілік бөліністерімен салыстырылмайды. Ұлыбританияның құрамында сондай-ақ 17 тәуелді аумақ бар, олар ресми түрде Ұлыбританияның бөлігі емес, бірақ БҰҰ сияқты ұйымдарда оны ұсынуға құқылы. Тарихи тұрғыдан алғанда, Ұлыбританияның ішкі аймақтық бөліністері графтықтар және діни приходтар болды, ал Ұлыбританияның біріккен Парламенті құрылғаннан кейін округтер мен сайлау округтері бүкіл Ұлыбритания бойынша саяси бөліністерге айналды. Заманауи бөліністерге лейтенанттық аудандар және қазіргі ITL (бұрынғы NUTS) және ISO 3166 2:GB жүйелерімен анықталған статистикалық аумақтар кіреді.
The administrative geography of the United Kingdom is complex, multi layered and non uniform. The United Kingdom, a sovereign state to the northwest of continental Europe, consists of England, Northern Ireland, Scotland and Wales. For local government in the United Kingdom, England, Northern Ireland, Scotland and Wales each have their own system of administrative and geographic demarcation. Consequently, there is "no common stratum of administrative unit encompassing the United Kingdom". Because there is no written document that comprehensively encompasses the British constitution, and owing to a convoluted history of the formation of the United Kingdom, a variety of terms are used to refer to its constituent parts, which are sometimes called the four countries of the United Kingdom. The four are sometimes collectively referred to as the Home Nations, particularly in sporting contexts. Although the four countries are important for legal and governmental purposes, they are not comparable to administrative subdivisions of most other countries. The United Kingdom also contains 17 dependent territories which aren't officially a part of the UK but are represented by it in places like the UN. Historically, the subnational divisions of the UK have been the county and the ecclesiastical parish, whilst following the emergence of a unified parliament of the United Kingdom, the ward and constituency have been pan UK political subdivisions. More contemporary divisions include Lieutenancy areas and the statistical territories defined with the modern ITL (formerly NUTS) and ISO 3166 2:GB systems.
Тарих
Бұл құрылым бұрынғы егемен мемлекеттер, Англия Корольдігі (оның ішінде Уэльс Князьдігі) және Шотландия Корольдігі арасындағы келісім арқылы қалыптасты. Одақ туралы шарт 1707 жылы Ұлыбритания Корольдігін (1707–1800) құру үшін қабылданды, одан кейін 1800 жылғы Одақ туралы акт Ұлыбританияны Ирландия Корольдігімен біріктіріп, Ұлыбритания мен Ирландия Біріккен Корольдігін құрды. 1922 жылы Ирландияның бөлінуінен кейін Ирландия еркін мемлекетінің тәуелсіздігі жарияланғаннан соң, қазіргі Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігі құрылды. Уэльс 1535 және 1542 жылдарғы Уэльс заңдары арқылы ағылшын құқықтық жүйесіне енгізілді, ал Руддланның бұрынғы жарлығы 1282 жылы Эдвардтың жаулап алуынан кейін Уэльс заңын шектеді, бірақ толығымен жойған жоқ. Осының нәтижесінде Англия мен Уэльс кейбір мақсаттар үшін біртұтас құрылым ретінде қарастырылады, әсіресе олар бір құқықтық жүйені бөліседі (Англия заңына қараңыз), ал Шотландия мен Солтүстік Ирландияның әрқайсысының жеке құқықтық жүйесі бар (Шотландия заңы мен Солтүстік Ирландия заңына қараңыз). Солтүстік Ирландия 1920 жылғы Ирландия үкіметі туралы акті бойынша британдық аралдардың өзін-өзі басқару құқығын алған алғашқы бөлігі болды, және бұл 1972 жылы Солтүстік Ирландия Парламенті тоқтатылғанға дейін жалғасты. Вестминстер үкіметінің тікелей басқару кезеңінен және соғыс кезінде өзін-өзі басқаруды қайта орнатуға жасалған сәтсіз әрекеттерден кейін, 1998 жылы қазіргі Солтүстік Ирландия Ассамблеясы құрылды және бірнеше тоқтату кезеңдерінен кейін қазіргі уақытта жұмыс істеп жатыр. Солтүстік Ирландияның күрделі тарихы оның мәртебесіне қатысты әртүрлі пікірлерге әкелді. "Провинция" терминін унионистер мен британдық сарапшылар көбінесе Солтүстік Ирландияны атау үшін қолданады, бірақ ұлтшылдар қолданбайды.
This structure was formed by the union agreed between the former sovereign states, the Kingdom of England (including the Principality of Wales) and the Kingdom of Scotland in the Treaty of Union and enacted by the Acts of Union 1707 to form the single Kingdom of Great Britain (1707–1800); followed by the Act of Union 1800, which combined Great Britain with the Kingdom of Ireland to form the United Kingdom of Great Britain and Ireland. The independence of the Irish Free State in 1922, following the partition of Ireland, resulted in the present day United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland. Wales was incorporated into the English legal system through the Laws in Wales Acts 1535 1542, the earlier Statute of Rhuddlan having restricted but not abolished Welsh Law following the Edwardian conquest in 1282. As a result, England and Wales are treated as a single entity for some purposes, principally that they share a legal system (see English law), while Scotland and Northern Ireland each have a separate legal system (see Scots Law and Northern Ireland law). Northern Ireland was the first part of the British Isles to have a devolved government, under the Government of Ireland Act 1920, and that continued until the Parliament of Northern Ireland was suspended in 1972. After a period of direct rule by the Westminster government and some abortive attempts at reinstating devolved government during the Troubles, the present day Northern Ireland Assembly was established in 1998, and is currently in operation following a number of periods of suspension. The complex history of Northern Ireland has led to differing views as to its status. The term "Province" is often used by unionist and British commentators to refer to Northern Ireland, but not by nationalists.
Солтүстік Ирландия
Солтүстік Ирландияда Ұлы жұма келісімі негізінде Солтүстік Ирландия Ассамблеясы және Солтүстік Ирландияның Атқарушы органы құрылған. Децентрализацияланған институттар тоқтап тұрған кезеңдерде Солтүстік Ирландиядағы атқарушы билік Солтүстік Ирландияның мемлекеттік хатшысы тарапынан тікелей басқарылды, ал заңдар Ұлыбритания Парламентімен қабылданатын – бұл децентрализацияға қарама-қарсы "тікелей басқару" деп белгілі. Жергілікті басқару үшін Солтүстік Ирландия 11 ауданға бөлінеді, олар біртұтас әкімшілік бірліктер болып табылады. Солтүстік Ирландия алты дәстүрлі графтыққа бөлінеді. Олар жиі қолданылса да, қазіргі таңда әкімшілік мақсаттар үшін қолданылмайды.
Northern Ireland has the Northern Ireland Assembly and Northern Ireland Executive established under the Good Friday Agreement. During periods where the devolved institutions were suspended, executive government in Northern Ireland was administered directly by the Secretary of State for Northern Ireland and laws made in the United Kingdom Parliament – known as "direct rule" in contrast to devolution. For local government, Northern Ireland is divided into 11 districts, which are unitary authorities. Northern Ireland is divided into six traditional counties. Though widely used, these no longer serve any administrative purpose.
Шотландия
Шотландияда 1999 жылдан бері Шотландия Парламенті және Шотландия Үкіметі бар. Шотландия Үкіметіне Шотландияның Бірінші министрі басшылық етеді, ол шешім қабылдаудың барлық салаларына, үкіметтік саясатқа және Шотландияның халықаралық қатынастарына жауапты. Шотландия Парламенті 129 сайланған Шотландия Парламенті мүшесінен (ПМК) тұрады, Шотландия халқы 8 ПМК-дан өкілдік алады. Шотландия Парламенті екі типті ПМК-дан тұрады: жергілікті сайлау округін өкілдік ететін ПМК және әрбір сайлау округін қамтитын үлкен аймақты ұжымдық түрде өкілдік ететін жеті аймақтық тізім ПМК-сы. Шотландия Парламенті Эдинбург қаласындағы Холирудта жиналады. Эдинбургте сонымен қатар Бірінші министрдің ресми резиденциясы – Бьют Хаусы және Шотландия монархының ресми резиденциясы – Холирудхаус сарайы орналасқан. Шотландияның ең жоғары соттары – елдің құқықтық жүйесінде жұмыс істейтін Жоғары сот және Сессия соты (жинап айтқанда Шотландияның Жоғарғы соттары) Эдинбургтегі Парламент үйінде орналасқан. Жергілікті басқару үшін Шотландияда 32 кеңес (біртұтас билік органдары) бар. Осы біркелкі деңгейден төмен, үлкен ауылдық кеңес аймақтарында әртүрлі деңгейдегі аймақтық комитеттер және ел бойынша көптеген шағын қоғамдық кеңестер бар, бірақ олардың саны әрқашан бірдей емес. Шотландияның қоғамдық кеңестерінің алаңдаушылық тудыратын мәселелерді көтеруден басқа, көптеген жағдайда өкілеттігі шектеулі.
Scotland has a devolved legislature, the Scottish Parliament, with a government, the Scottish Government, since 1999. The Scottish Government is headed by the First Minister of Scotland who is responsible for all areas of decision making, government policy as well as the international engagement of Scotland. The Scottish Parliament is made up of 129 elected Members of the Scottish Parliament (MSPs), with the population of Scotland being represented by a number of 8 MSPs. The Scottish Parliament consists of two types of MSPs – a constituency MSP who represents the local area, and seven regional list MSPs who collectively represent the larger area that includes any given constituency. The Scottish Parliament meets at Holyrood, located in the capital city of Edinburgh. Edinburgh is also the seat of Bute House, the official residence of the First Minister, as well as the Palace of Holyroodhouse, the official residence of the monarch in Scotland. The highest courts in Scotland operating under the countries legal system – the High Court of Justiciary and the Court of Session (known collectively as the Supreme Courts of Scotland) – are based at Parliament House, Edinburgh. For local government, Scotland has 32 council areas (unitary authorities). Below this uniform level of subdivision, there are varying levels of area committees in the larger rural council areas, and many small community councils throughout the country, although these are not universal. Scottish community councils have few if any powers beyond being a forum for raising issues of concern.
Уэльс
Уэльсте сайланған, өкілеттік беру арқылы құрылған заң шығару органы бар, ол Сенедд (Уэльс Парламенті; Senedd Cymru), және одан Уэльс Үкіметі қалыптасады. Жергілікті басқару үшін Уэльс 22 біртұтас әкімшілік бірліктен тұрады: 10 графтық округ, 9 округ және 3 қала. Бұлардан төмен деңгейде ағылшын приходтық кеңестеріне ұқсас өкілеттіктерге ие қауымдық кеңестер орналасқан. 22 біртұтас әкімшілік бірлік сақталған графтықтарға топтастырылған, олар рәсімдік мақсаттарда қолданылады. 1974-1996 жылдар аралығында жергілікті басқару үшін қолданылған графтықтарға негізделгенімен, олар енді әкімшілік функцияларды атқармайды.
Wales has an elected, devolved legislature, the Senedd (Welsh Parliament; Senedd Cymru), from which the Welsh Government is drawn. For local government, Wales consists of 22 unitary authorities: 10 county boroughs, 9 Counties, and 3 Cities. Below these are community councils, which have powers similar to those of English parish councils. The 22 unitary authorities are grouped into preserved counties, which are used for ceremonial purposes. Although based on the counties used for local government between 1974 and 1996, they no longer have an administrative function.
Парламенттер
Ұлыбритания Парламентінің сайлау округі деп аталатын 650 сайлау округінің әрқайсысы 1950 жылдан бері Ұлыбританияның Төменгі палатасында өкілдік ету үшін бір Парламент мүшесін (депутат) сайлап келеді. 1950 жылға дейін кейбір сайлау округтері көпшілік дауыс беру жүйесі арқылы екі немесе одан көп депутатты сайлаған, ал 1832 жылғы реформа актісіне дейін Англиядағы дерлік барлық сайлау округтері екі депутаттан тұрған. Шотландияның құқықтан тыс парламенті мен Уэльс Сенаты сайлаудың қосымша мүшелік жүйесін қолданады, ол бір мандатты сайлау округтерін көп мандатты сайлау аймақтарымен үйлестіреді. Солтүстік Ирландия Ассамблеясына сайлау 18 көп мандатты сайлау округінде бірыңғай ауыстырылатын дауыс жүйесі бойынша өткізіледі.
Each of the 650 electoral areas or divisions called constituencies of the Parliament of the United Kingdom has, since 1950, elected one Member of Parliament (MP) to represent it at the House of Commons of the United Kingdom. Before 1950, some constituencies elected two or more MPs using the plurality bloc vote system, and before the Reform Act 1832 nearly all constituencies in England returned two MPs. The devolved Scottish Parliament, the Welsh Senedd both use an additional member system of elections, which combines single member constituencies with multi member electoral regions. Elections to the Northern Ireland Assembly are held under the single transferable vote (STV) system, in 18 multi member constituencies.
Жергілікті билік
Ұлыбританияның округтері мен сайлау аймақтары – жергілікті билік органдарында бір немесе бірнеше кеңесшілермен ұсынылатын, немесе сайлаушыларды дауыс беруге арналған сайлау округтеріне бөлу үшін қолданылатын, ұлттық деңгейден төменгі сайлау округтері. Бұл британдық сайлау географиясының негізгі бірлігі болып табылады.
The wards and electoral divisions of the United Kingdom are electoral districts at subnational level represented by one or more councillors at local authority level, or else used to divide the electorate into electoral districts for voting. It is the primary unit of British electoral geography.
Бейресми бөлімдер
Сонымен қатар, көптеген бейресми, тарихи және арнайы мақсаттағы аймақтық атаулар бар. Шотландияның Таулы аймағы сияқты кейбіреулерінің белгілі бір дәрежеде ресми шекаралары болған немесе бар. Лондон маңының тұрғындар белдеуі сияқты басқалары көбірек шашыраңқы. Сноудония (Эрири) сияқтылары кейбір жағдайларда ресми шекараға ие; осы жағдайда Ұлттық саябақ ретінде. Шығыс Англиядағы Фендер сияқтылары географиялық тұрғыдан анық білінеді, бірақ ешқандай ресми құрылымды құрамайды.
There are also many informal, historical and special purpose regional designations. Some such as the Highlands of Scotland have or have had, to some extent, formal boundaries. Others such as the London commuter belt are more diffuse. Some such as Snowdonia (Eryri) have a formal boundary in some contexts; in this case as a National Park. Others such as The Fens of eastern England are quite distinctly defined by geography but do not form any official entity.
Халықаралық бөліністер
Ұлыбританияның Ұлттық статистика басқармасы, Халықаралық стандарттау ұйымы және 2021 жылға дейін Евростат Ұлыбритания үшін аймақтық бөлініс кодтарын жасады. ITL (Ұлыбритания) және ISO 3166-2:GB қараңыз.
The UK's Office for National Statistics, the International Organization for Standardization and before 2021 Eurostat, have developed subdivision codes for the UK. See ITL (UK) and ISO 3166 2:GB.
Тәуелді аумақтар
Ұлыбританияның барлығы 17 тәуелді аумағы бар: Британ аралдарындағы және Ла-Манш бұғазындағы үш "Тәж тәуелділігі" және әлемнің төрт бұрышындағы он төрт "теңізден тыс аумақ". Басқа бұрынғы отаршылдық державалардан айырмашылығы, британ үкіметі өзінің теңізден тыс иеліктерін (немесе британдық тәжбен тарихи байланысы бар тәжге тәуелділіктерді) Ұлыбританияның өзінің құрамдық бөліктері ретінде жіктемейді; керісінше, әрқайсысы заң бойынша жеке юрисдикция ретінде қарастырылады. Олардың көпшілігі өздерінің заң шығарушы органдарымен және автономия деңгейімен, әдетте, Ұлыбританияның өңірлік басқаруларынан асып түседі, соның ішінде қаржылық тәуелсіздік те бар. 14 теңізден тыс аумақтың 10-ы автономиялы, екеуі негізінен әскери база ретінде пайдаланылады, біреуі адам тұрмайды, ал біреуі Антарктикадағы талап етілген аумақ. Алайда, Ұлыбритания барлық аумақтарда әртүрлі деңгейдегі жауапкершілікті сақтайды, қазіргі уақытта толық саяси бақылаудан негізінен рәсімдік қатысуға дейін. Басты сақталған мәселелер дипломатия, халықаралық шарттар, қорғаныс және қауіпсіздік салалары болып табылады. Ұлыбритания сонымен қатар барлық аумақтарда "жақсы басқару" үшін жауапкершілікті сақтайды, бұл конституциялық ұғымның шартты анықтамасы, соңғы кезде Тюркс және Кайкос аралдарындағы күдікті жемқорлықтан кейін тікелей басқаруды енгізуімен мысал келтірді. Ұлыбританияның Вестминстердегі Парламенті және Британ үкіметі Тайлық кеңес арқылы теңізден тыс аумақтар үшін заң шығару құқығын сақтайды, бірақ әдетте бұл тек әр жергілікті үкіметтің келісімімен ғана жасалады. Британ аралдарындағы үш Тәж тәуелділігі Британ Тәжінің өзін-өзі басқару иеліктері болып табылады. Олар Ұлыбританияның теңізден тыс аумақтарынан ерекшеленеді.
The United Kingdom has 17 dependent territories in total: three "Crown Dependencies" in the British Isles and in the English Channel and fourteen "overseas territories" scattered around the world. Unlike other former colonial powers, the British Government does not classify its overseas possessions (or the crown dependencies, which share historical ties with the British Crown) as subdivisions of the United Kingdom itself; rather, each is treated in law as a separate jurisdiction. Most have their own legislatures and a degree of autonomy usually exceeding that of the devolved UK nations, including fiscal independence. Out of the 14 overseas territories, 10 are autonomous, two used primarily as military bases, one uninhabited, and one an Antarctic claim. However, the UK retains varying degrees of responsibility in all of the territories, currently ranging from full political control to a largely ceremonial presence. The main reserved matters are the areas of diplomacy, international treaties, defence and security. The UK also retains in all territories a residual responsibility for 'good governance', a loosely defined constitutional concept recently exemplified by its imposition of direct rule following alleged serious corruption in the Turks and Caicos Islands. The UK parliament at Westminster, and the British Government through the Privy Council, both retain the power to legislate for the overseas territories – though by convention will usually only do so with each local government's consent. The three Crown Dependencies within the British Isles are self governing possessions of the British Crown. They are distinct from the British overseas territories of the United Kingdom.