Кіріспе

Мексика штаты Синалоа (Sinaˈloa), ресми атауы Estado Libre y Soberano de Sinaloa, Мексиканың 31 штатының бірі болып табылады. Ол 18 муниципалитетке бөлінген және оның астанасы Кулиакан Росалес қаласы. Штат Мексиканың солтүстік-батысында орналасқан, солтүстігінде Сонора, шығысында Чиуауа және Дуранго штаттарымен (оларды Сиерра-Мадре-Окзиденталь таулары бөліп тұрады) және оңтүстігінде Наярит штатымен шектеседі. Батысында Синалоа Калифорния шығанағы арқылы Баха Калифорния Сур штатына қарайды. Штаттың ауданы 57 954 км² және Palmito Verde, Palmito de la Virgen, Altamura, Santa María, Saliaca, Macapule және San Ignacio аралдарын қамтиды. Астанадан басқа, штаттың маңызды қалаларының қатарында Мазатлан және Лос-Мочис қалалары бар.

Этимология

Синалоа Кахита тілінен алынған екі сөздің біріктірілуінен пайда болған: sina ('питая өсімдігі') және lobola ('дөңгелек'); "sinalobola" сөзі "sinaloa" деп қысқартылған. Бұл ең көп таралған этимологияның авторы – Эустакио Буелна. Пабло Лизаррагаға авторлық құқығы тиесілі басқа бір этимология – мексикалық cintli ('құрғақ жүгері мен қабығы') және ololoa ('жинап қою'), сондай-ақ локативтің мағынасы, "жүгерінің қабығын жинап немесе сақтайтын жер". Тағы бір этимология бойынша, Гектор Р. Олеа Кахита тіліндегі sina сөзін Пурепеча тілінен алынған "ro" және ацтектердің atl ('су') тілінен алынған "a" локативтерімен біріктіреді, демек, "судағы питаялардың орны".

Тарих

Синалоа Мезоамериканың солтүстік шегіне жатады. Фуэрте өзенінен солтүстікке қарай Ардиоамерика деп аталатын аймақ орналасқан, ол Мексиканың солтүстігіндегі шөл және құрғақ жерлерді қамтиды. Еуропалықтармен байланысқа дейін Синалоа аумағында кахита, тауэ, акакси, сиксим, тоторам, ачире және гуасаве тайпалары мекен еткен. 1531 жылы Нуньо Белтран де Гусман 10 000-нан астам әскермен Сан-Мигель-де-Кулиакан қаласында испан және одақтас үндістердің бекінісін құрды. Келесі он жылда кахита халқы жаулап алу, шешек және еуропалықтар әкелген басқа аурулар салдарынан қысқарды. Испандықтар Синалоаны Нюэва-Галисия үкіметінің құрамына енгізді. 1564 жылы аймақ қайта бөлінді: Кулиакан және Косала аймақтары Нюэва-Галисияның бақылауында қалды, ал солтүстік, оңтүстік және батыс аймақтары жаңа құрылған Нюэва-Виская провинциясының бөлігіне айналды, осылайша Кулиакан аймағы Нюэва-Галисияның анклавына айналды. Нюэва-Вискаяның алғашқы астанасы Копаланың жанындағы Сан-Себастьян қаласында орналасқан, бірақ 1583 жылы Дурангоға көшірілді. 1599 жылдан бастап иезуит миссионерлері қазіргі Синалоа-де-Лейвадағы базадан таралып, 1610 жылға қарай испандықтардың ықпалы Синалоаның солтүстік шегіне дейін жетті. 1601 жылы иезуиттердің Синалоаның шығыс бөлігіне жол салғаны акакси тайпасының соғысқа шығуына себеп болды. Испандықтар ақырында Сиерра-Мадре-Оксидентал аймағында билікті қайта орнатып, 48 акакси басшысын атқылады. Мексиканың тәуелсіздік соғысынан кейін Синалоа Сонорамен бірікті, бірақ 1830 жылы дербес, тәуелді мемлекетке айналды.

География

Жағалау жазығы – штаттың ұзындығы бойымен созылатын, Калифорния шығанағы мен Сьерра-Мадре-Оксиденталь тауларының етегі арасында жатқан тар жер тілкесі. Бұл таулар штаттың шығыс бөлігін басып жатыр. Синалоа арқылы көптеген өзендер өтеді, олар тау етегіне кең жартараптар жасап, ойыстар қазып жатады. Олардың ішіндегі ең ірілері – Кулиакан, Фуэрте және Синалоа өзендері. Синалоаның жағалауында жылы климат, ал аңғарлар мен тау етегінде орташа жылы климат орналасқан. Төменгі тауларда орташа суық, ал биік тауларда суық болады. Штаттың климаттық ерекшеліктері жағалау жазықтарында кездесетін субтропиктік және тропиктік климаттан бастап, жақын маңдағы таулардағы суыққа дейін өзгеріп тұрады. Температура жаңбырлы маусымда (маусымнан қазанға дейін) жауын-шашын мен найзағайлармен бірге өзгереді, ал жылдың көп бөлігінде құрғақ болады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 790 миллиметрді құрайды. Синалоада көптеген өсімдік және жануар түрлері кездеседі. Ағаштардың арасында ерекше көзге түсетіні – пил ағашы, Bursera microphylla.

Экономика

Синалоаның негізгі экономикалық қызметтері – ауыл шаруашылығы, балық аулау, мал шаруашылығы, туризм және азық-түлік өңдеу. Синалоаның тіркеу нөмірінде помидордың суреті бейнеленген, себебі штат солтүстіктегі Лос-Мочистен бастап штаттың орталық аймағындағы Кулиаканға дейін осы жемісті көп мөлшерде өндіруімен танымал. Помидордан басқа ауыл шаруашылығы өнімдеріне мақта, бұршақ, жүгері, бидай, сорго, картоп, соя, манго, қант қамысы, жержаңғақ және қабақ кіреді. Синалоа Мексикада ауыл шаруашылығы саласындағы ең ірі штат болып табылады және "Мексиканың нан қоржыны" деп аталады. Бұдан өзге, Синалоа елдегі екінші ірі балық аулау флотына ие. Мал шаруашылығы ет, шұжық, ірімшік, сүт және қышқыл қаймақ өндіреді.

Білім

Білім беру саласында орташа білім алу мерзімі 8,27 жылды құрайды; 15 жастан асқандардың 4,2%-ы сауатсыз, ал 14 жасқа дейінгі балалардың 3,18%-ы мектепке қатыспайды. Жоғары білім беру орындарына Синалоа Автономиялық Университеті, TecMilenio Университеті, Синалоа Политехникалық Университеті, Теңіз және Таулы аймақтар Политехникалық Университеті, Эвора Аңғары Политехникалық Университеті, Дуранго Автономиялық Университеті, Синалоа Жоғары Технологиялық Институты, Батыс Автономиялық Университеті және Каса-Бланка Университеті кіреді.

Үкімет және саясат

Қазіргі Синалоа штатының губернаторы – Рубен Роша Моя. Штат Мексика Конгресінде жоғарғы палатада үш сенатормен және төменгі палатада он төрт федералды депутатпен өкілдік етіледі.

Қалалық округтер

Синалоа 18 муниципалитетке бөлінген. Әр муниципалитеттің қалалық кеңесі болады, оны муниципалитет президенті басқарады. Аталған лауазымдардың мерзімі үш жылды құрайды. Штаттың ірі қалаларына астанасы және ең ірі қаласы Кулиакан, танымал туристік курорт және мақсатты жер – Мазатлан, сондай-ақ Солтүстік-Батыс Мексикадағы ауыл шаруашылығының маңызды орталығы Лос Мочис кіреді. Басқа қалалардың ішінде Гуасаве, Гуамучил, Эскуинапа, Эль-Фуэрте, Синалоа-де-Лейва, Эль-Росарио, Сан-Игнасио-де-Пьяксла және Шоикс қалалары бар.

Мәдениет

Мәдени тұрғыдан Синалоа Солтүстік Мексиканың бір бөлігі болып табылады. Штаттан шыққан танымал өнер иелері: Мазатлан қаласында туған актер Педро Инфанте, Гуамучил қаласында туған әнші Ана Габриэль, Росарио қаласынан шыққан әнші және актриса Лола Белтран, «Banda el Recodo» тобының негізін қалаушы Круз Лизаррага, Мазатлан қаласынан шыққан бейсболшы Хорхе Орта, Кулиакан қаласында туған актриса, комедияшы және әнші Шейла Тадео, актриса Сабина Муссиер, Мазатлан қаласынан шыққан актриса және әнші Лорена Эррера, сондай-ақ Лас Флечас, Кулиакан қаласында туған әнші-күйші Чалино Санчес.

Музыка

Штат өзінің танымал музыка стилдері – банда және norteño музыкасымен мәшһүр. Банда 1920 жылдардың басында еуропалық фанфараның органологиялық стилінің ықпалымен құрылды, оған дәстүрлі сонес, ранчера, корридо, полька, вальс, мазурка және скоттиш үлгілері басымдық құрады, сондай-ақ кумбия сияқты заманауи жанрлар да енді. Алғашқы бандалар Мексика революциясы кезінде Сиерра-Мадре-Оксидентальға қоныстанған әскери және қалалық оркестрлердің мүшелерімен құрылды және оларға дәстүрлі йореме музыкасының әсері тиді. Синалоан сушиі – танымал тағам.

Медиа

Синалоа штатының газеттері: El Debate de Culiacán, El Debate de Guamúchil, El Debate de Guasave, El Debate de los Mochis, El Debate de Mazatlán, El Sol de Culiacán, El Sol de Sinaloa, La I Noticias para Mí Culiacán, Noroeste (Culiacán), Noroeste de Mazatlán және Primera Hora.

Спорт

Синалоа – ежелгі мезоамерикалық доп ойынының әлі күнге дейін ойналатын сирек орындардың бірі, Мазатланнан көп алыс емес шағын ауылдық қауымдастықтарда. Бұл ойынның ритуалдық маңызы барлық ірі мезоамерикалық мәдениеттердің – микстектер, ацтектер және майялардың – қоғамында, дінінде және космологиясында орталық рөл атқарды. Синалоадағы ойынның нұсқасы улама деп аталады және түпнұсқасына өте ұқсас. Осы 3500 жылдық бірегей дәстүрді сақтау мақсатында, оны ойнайтын қауымдар мен балаларды қолдау жұмыстары жүргізілуде. Штат Мексика Тынық мұхиты лигасында қатысатын «Томатерос де Кулиакан», «Венадос де Мазатлан», «Канерос де Лос Мохис» және «Алгодонерос де Гуасаве» сияқты бірнеше бейсбол командаларына мекенжай болып табылады.

Ұйымдасқан қылмыс

Синалоаның күшті картелі (Cártel de Sinaloa немесе CDS) Синалоа мәдениетіне елеулі әсер еткен. Картель Америка құлықтағы есірткі тасымалы, ақша жылу және ұйымдасқан қылмыс бойынша ең ірі ұйым болып саналады; оның негізгі кеңсесі Синалоа штатының Кулиакан қаласында орналасқан.