Кіріспе

Б.з.д. V ғасыр грек философы

Диоген Аполлониялық (/d/aɪ/'/ɒ/dʒ/ɪ//n//iː//z/ dyOJineez; Διογένης ὁ Ἀπολλωνιάτης; б.з.д. V ғасыр) – ежелгі грек философы, Милезияның Тракиядағы Аполлония колониясында туған. Ол біраз уақыт Афинада тұрды. Ол ауаның барлық нәрсенің бастапқы көзі екеніне сенді, барлық басқа заттар одан туындаған, ал бастапқы күш ретінде ол құдайлық және саналы болды. Ол сонымен қатар адам денесіндегі қан тамырларының құрылымын сипаттаған. Оның идеялары драматург Аристофан тарапынан пародияланды және Дервени папирусында сақталған Орфикалық философиялық түсіндірмеге әсер еткен болуы мүмкін. Оның философиялық еңбегі толық күйінде сақталған жоқ, ал оның ілімдері негізінен Симплицийдің оның еңбегінен жасаған ұзақ цитаталары, сондай-ақ Аристотель, Теофраст және Этийдің еңбектеріндегі қысқаша мағлұматтар арқылы белгілі.

Өмір

Диоген Милезияның Тракиядағы Аполлония Понтика колониясында туған, қазіргі Қара теңіздегі Созополь қаласы. Әкесінің аты Аполлотемис еді. Оның өмірінен тек Афинада біраз уақыт өткізгендігі ғана белгілі. Диоген Лаэртий "Афинада зор қызғаныш оның өмірін қауіпке тікелей сыйғызды" деп мәлімдейді, бірақ бұл сол мәтінде айтылған Анаксагормен шатасу болуы мүмкін. Барлық табиғат зерттеушілер сияқты, ол ион диалектісінде жазған.

Философия

Диогенді Теофраст «физиологтардың» немесе табиғат зерттеушілерінің соңғысы деп сипаттайды. Материалдық монист ретінде ол Анаксимен мен Гераклит сияқты ертерек монисттердің еңбектерін Анаксагор мен Эмпедоклдың көптік көзқарастарымен біріктіріп, ауаның құдайлық ғарыштық реттеу принципі екенін, сондай-ақ оны интеллектпен теңестіргенін айтты. Ол атомистердің ықпалына түспеген сияқты.

Ауа

Диоген, Анаксимен сияқты, ауаның барлық нәрсенің бірден-бір бастауы екеніне сенді, ал қалған барлық заттар одан конденсация мен сиректеу арқылы туындайды. Ол бұл пікірін замандасы Анаксагордың теорияларымен толықтырып, ауа – бастапқы күш, интеллектіге ие деп мәлімдеді: «Менің ойымша, ойға ие нәрсе – адамдар ауа деп атайтын нәрсе, және осы арқылы әрбір нәрсе басқарылады және барлығына билік етеді. Өйткені, меніңше, ол – Құдай, ол барлық нәрсеге жетеді, барлығын ұйымдастырады және барлық нәрседе болады. Ол – барлық нәрсенің бір бөлігі. Әлемнің мәні – ауа, шексіз және мәңгілік, одан конденсацияланып, сиректеліп, қасиеттерін өзгерте келе, басқа да формалар пайда болады. Оның басқа да тұжырымдарының арасында, ол шексіз көптеген әлемдер мен шексіз кеңістік бар деп сенген; ауа тығыздалып, сиректеліп, әртүрлі әлемдерді жасайды; ештеңе жоқтан тумайды және ештеңе жоққа айналмайды; Жер шар тәрізді, ортада тұрақталған, ал оның пішіні жылы будың айналуынан, ал оның қатаюы мен қаттынуы салқыннан пайда болған».

Физиологиясы

Диогеннің ең ұзақ сақталған фрагменті Аристотельдің "Жануарлар тарихы" атты үшінші кітабында кездеседі. Онда адам денесіндегі қан тамырларының таралуы сипатталған. Бұл фрагмент ерекшелігі сол, "басқа Пресократ философтары туралы біз тек жанама жолмен білетінін, ал мұнда физикалық әлемнің құрылымын және ұйымдастырылуын ғылыми тұрғыдан сипаттауға жасалған тырысымен тікелей таныса аламыз".

Шығармалары

Диогеннің бірде-бір еңбегі толық түрінде сақталған жоқ. Сақталған Диоген еңбектерінің фрагменттерінің көп бөлігі неоплатон академиясының кейінгі антикалық философы Симплицийден келген. Ол Аристотельдің "Физика" еңбегіне түсініктеме жазғанда, Диогеннің еңбектерінен бірнеше ұзын үзінділер келтірген. Симплицийдің баяндамасына сүйенсек, қазіргі ғалымдарға Диоген "Табиғат туралы", "Адам табиғаты туралы", "Метеорология" және "Софистке қарсы" деген төрт жекелеген еңбек жазды ма, әлде басқа үш тақырыпқа тоқталатын бөлімдері бар "Табиғат туралы" бір ғана еңбек жазды ма, әлі де белгісіз.

Қазіргі кездегі қабылдау

Герман Дильстің бастапқы бағалауынша, Диоген соңғы бірнеше онжылдықтарға дейін қазіргі заманғы ғылымда кеңінен зерттелмеген. Алайда, Диоген мен Анаксагордың философиясына ұқсас көптеген тұстары бар Орфей философиялық поэмасы – Дервени папирусының табылуымен, көптеген ғалымдар Диогеннің еңбектерін ежелгі грек діні мен философиясы арасындағы байланысты жақсырақ түсіну үшін талдады.

Ежелгі куәлік

Дильс-Кранцтың куәліктері мен Сократқа дейінгі философияның фрагменттерін нөмірлеу жүйесінде Аполлониялық Диоген 64-ші нөмірмен тізімделген. Осы тізімнің ең соңғы басылымы .

Өмірбаян

А1. А2. А3.

Жазбалар

А4 пішімі.

Доктриналар

А5 - бұл.

Фрагменттер

Б1. Б2. Б3. Б4. Б5. Б6. Б7. Б8. Б9. Б10.

Ықпал

С1. С2. С3. С3а. С3б. С4.