Серіктестік: Тарихы мен түрлері

Кіріспе

Кәсіпорынды ұйымдастыру нысаны, онда тараптар бір мақсатта ынтымақтастық жасайды.
Іскерлік серіктестіктер

Серіктестік – бұл тараптардың, яғни серіктестердің өзара мүдделерін ілгерілету үшін ынтымақтастыққа келісетін келісім. Серіктестіктегі серіктестер жеке тұлғалар, кәсіпорындар, мүдделік ұйымдар, мектептер, үкіметтер немесе олардың комбинациясы болуы мүмкін. Ұйымдар өздерінің миссияларын іске асыру мүмкіндігін арттыру және қызмет аясын кеңейту үшін серіктес болуға тиіс. Серіктестік акция шығару және иелену арқылы немесе тек шарт негізінде реттелуі мүмкін.

Тарих

Партнерлік қарым-қатынастардың тарихы ұзақ, олар ортағасырлық Еуропа мен Таяу Шығыста қолданылған. 2006 жылғы мақалада айтылғандай, алғашқы серіктестікті 1383 жылы Прато және Флоренция саудагері Франческо ди Марко Датини іске асырды. Ковони компаниясы (1336–40) және Del Buono Bencivenni компаниясы (1336–40) де ерте серіктестіктер ретінде аталады, бірақ олар ресми серіктестік болған жоқ. Еуропада серіктестік 13-ғасырда басталған Сауда революциясына үлкен үлес қосты. 15-ғасырда Ганза одағының қалалары бір-бірін өзара нығайтатын; Гамбургтен Гданьске баратын кеме тек өзінің жүгін ғана емес, сонымен қатар лиганың басқа мүшелеріне жүк тасымалдауға тапсырыс алатын. Бұл тәжірибе уақыт пен ақшаны үнемдеумен қатар, серіктестікке жасалған алғашқы қадам болды. Өзара қызмет көрсетуде күш біріктіру қабілеті Ганза командасының ерекшелігі және ұзақ мерзімді табыс факторы болды. Еуропадағы ортағасырлық сауданы мұқият зерттеу көптеген маңызды несиелік мәмілелердің пайызсыз болғанын көрсетті. Сондықтан, салауаттылық пен ақылға қонымдылық ақша беру тәуекелі үшін әділ сыйақыны, сондай-ақ оны басқа пайдалы мақсаттар үшін пайдаланбаудың мүмкіндік шығынын талап етті. Шіркеу тарапынан ескерілген өсімсойлық заңдарын айналып өту үшін басқа сыйақы түрлері құрылды, әсіресе итальяндық саудагер-банкерлер арасында кең таралған комменда серіктестік түрі арқылы. Флоренциялық коммерциялық банктер несиелерінен оңтайлы табыс көруіне көз жеткізілді, бірақ бұл төлем қабілетіне қатысты тәуекелдерді ескермей тұрып айтылды. Таяу Шығыста қирад және мудараба институттары Левантпен, атап айтқанда Осман империясымен және мұсылмандық Таяу Шығыспен сауда гүлденген кезде, алғашқы сауда компаниялары, келісімшарттар, вексельдер және алыс қашықтықтағы халықаралық сауда құрылған кезде дамыды. Рим империясы құлағаннан кейін, Левант саудасы 10-11 ғасырларда Византия Италиясында қайта жанданды. Орта ғасырларда Шығыс және Батыс Жерорта теңізі бір коммерциялық өркениеттің бөлігін құрады, ал екі аймақ сауда арқылы (әртүрлі деңгейде) экономикалық жағынан өзара байланысты болды. Моңғолдар монғол-орток серіктестіктеріндегі инвестициялар мен несиелерге қатысты жауапкершілік тұжырымдамаларын қабылдады және дамытты, бұл сауда мен инвестицияларды ынталандырып, Моңғол империясының коммерциялық интеграциясын жеңілдетті. Монғолдық орток серіктестігінің шарттық ерекшеліктері қирад пен комменда келісімдеріне өте ұқсас болды; алайда, моңғол инвесторлары серіктестік инвестициялары үшін металл монеталар, қағаз ақша, алтын және күміс құймалары мен саудаға жарамды тауарларды пайдаланды және негізінен ақша беру мен сауда қызметін қаржыландырды. Сонымен қатар, моңғол элитасы Орталық және Батыс Азия мен Еуропаның саудагерлерімен, соның ішінде Марко Полоның отбасымен сауда жасады.

Partnerships have a long history; they were already in use in medieval times in Europe and in the Middle East. According to a 2006 article, the first partnership was implemented in 1383 by Francesco di Marco Datini, a merchant of Prato and Florence. The Covoni company (1336–40) and the Del Buono Bencivenni company (1336–40) have also been referred to as early partnerships, but they were not formal partnerships. In Europe, the partnerships contributed to the Commercial Revolution which started in the 13th century. In the 15th century the cities of the Hanseatic League would mutually strengthen each other; a ship from Hamburg to Gdansk would not only carry its own cargo but was also commissioned to transport freight for other members of the league. This practice not only saved time and money, but also constituted a first step toward partnership. This capacity to join forces in reciprocal services became a distinctive feature, and a long lasting success factor, of the Hanseatic team spirit. A close examination of medieval trade in Europe shows that numerous significant credit based trades were not bearing interest. Hence, pragmatism and common sense called for a fair compensation for the risk of lending money, and a compensation for the opportunity cost of lending money without using it for other fruitful purposes. To circumvent the usury laws edicted by the Church, other forms of reward were created, in particular through the widespread form of partnership called commenda, very popular with Italian merchant bankers. Florentine merchant banks were almost sure to make a positive return on their loans, but this would be before taking into account solvency risks. In the Middle East, the qirad and mudarabas institutions developed when trade with the Levant, namely the Ottoman Empire and the Muslim Near East, flourished and when early trading companies, contracts, bills of exchange and long distance international trade were established. After the fall of the Roman Empire, the Levant trade revived from the 10th to 11th century in Byzantine Italy. The eastern and western Mediterranean formed part of a single commercial civilization in the Middle Ages, and the two regions were economically interdependent through trade (in varying degrees). The Mongols adopted and developed the concepts of liability in relation to investments and loans in Mongol–ortoq partnerships, promoting trade and investment to facilitate the commercial integration of the Mongol Empire. The contractual features of a Mongol ortoq partnership closely resembled that of qirad and commenda arrangements; however, Mongol investors used metal coins, paper money, gold and silver ingots and tradable goods for partnership investments and primarily financed money lending and trade activities. Moreover, Mongol elites formed trade partnerships with merchants from Central and Western Asia and Europe, including Marco Polo's family.

Серіктестік келісімдері

Кез келген серіктестік, тіпті жазбаша түрде ресімделмесе де, міндетті түрде серіктестік келісімін талап етеді. Ортақ құқық жүйесінде жазбаша серіктестік келісім-шарты заңмен міндетті емес, бірақ серіктестер олардың қарым-қатынасының маңызды шарттарын айқындайтын серіктестік келісімінен пайда көре алады. Бизнесте екі немесе одан көп компания бірлескен кәсіпорын, сатып алушы-жеткізуші қатынасы, стратегиялық одақ немесе консорциум құру арқылы: i) бір компания үшін тым ауыр немесе қауіпті жобаны (мысалы, өнеркәсіптік немесе ғылыми-зерттеу жобасын) іске асыру үшін; ii) нарықтағы ұстанымдарын нығайту үшін; iii) белгілі бір ережелерге сәйкесу үшін (мысалы, кейбір дамып келе жатқан елдерде шетелдіктер жергілікті кәсіпкерлермен серіктестік құрып қана инвестиция жасай алады) бірігеді. Мұндай одақ, бірігулер мен сатып алулар процесіне ұқсас құрылымда болуы мүмкін. Бизнес және басқару саласындағы көптеген зерттемелер серіктестік келісімдерін жасау және басқаруға назар аударды. Атап айтқанда, олар келісімшарттар мен қарым-қатынас механизмдерінің бизнес серіктестіктерін ұйымдастырудағы рөлін көрсетті. Серіктестікке қатысушы тараптар келісімге келу үшін күрделі келіссөздер мен ерекше қиындықтарды еңсеруі керек. Басты мақсаттар, ұсыныс пен талаптар арасындағы тепе-теңдік, жауапкершілік аймақтары, билік пен тәуелділік деңгейлері, табысты бағалау және бөлу тәсілдері, сондай-ақ көптеген басқа факторлар бойынша келісімге келу қажет. Келісімге қол жеткізілгеннен кейін серіктестік, әдетте, азаматтық құқық бойынша күшіне енеді, әсіресе жақсы құжатталған жағдайда. Келісімдерін нақты және орындалатын етіп бекітуді көздейтін серіктестер серіктестік шартын жасайды. Сенім мен тәжірибелілік де маңызды, өйткені бастапқы серіктестік келісімінде барлық мәселені қарастыру мүмкін емес, сондықтан сапалы басқару және ашық байланыс ұзақ мерзімді табысқа жетудің маңызды факторы болып табылады. Формалды серіктестік құрамындағы ұйымдар туралы ақпарат баспасөз хабарламасы, газет жарнамасы немесе ашық деректер туралы заңдар арқылы жария етуге болады.

To come into being, every partnership necessarily involves a partnership agreement, even if it has not been reduced to writing. In common law jurisdictions, a written partnership agreement is not legally required, but partners may benefit from a partnership agreement that articulates the important terms of their relationship. In business, two or more companies join forces in a joint venture, a buyer–supplier relationship, a strategic alliance or a consortium to i) work on a project (e. g. industrial or research project) which would be too heavy or too risky for a single entity, ii) join forces to have a stronger position on the market, iii) comply with specific regulation (e. g. in some emerging countries, foreigners can only invest in the form of partnerships with local entrepreneurs). In this case, the alliance may be structured in a process comparable to a Mergers & Acquisitions transaction. A large literature in business and management has paid attention to forming and managing partnership agreements. It has, in particular, shown the role of contracts and relational mechanisms to organize business partnerships. Partnerships present the involved parties with complex negotiations and special challenges that must be navigated to agreement. Overarching goals, levels of give and take, areas of responsibility, lines of authority and succession, how success is evaluated and distributed, and often a variety of other factors must all be negotiated. Once an agreement is reached, the partnership is typically enforceable by civil law, especially if well documented. Partners who wish to make their agreement affirmatively explicit and enforceable typically draw up articles of partnership. Trust and pragmatism are also essential as it cannot be expected that everything can be written in the initial partnership agreement, therefore quality governance and clear communication are critical success factors in the long run. It is common for information about formally partnered entities to be made public, such as through a press release, a newspaper ad, or public records laws.

Серіктестерге төленетін сыйақы

Серіктестік шартының талаптарымен серіктестердің еңбегіне сыйақы белгіленеді. Серіктестікте жұмыс істейтін серіктестер, серіктестер арасындағы пайданы бөлісуге дейін өз еңбегі үшін төлем ала алады.

Өз үлесі мен жалақысы бар серіктестер

Жеке тұлғалардың кейбір серіктестіктерінде, әсіресе заң фирмалары мен есептесу фирмаларында, акционерлік серіктестер жалақымен жұмыс істейтін серіктестерден (немесе келісімшарт немесе табыс серіктестерінен) ерекшеленеді. Әр түрлі серіктестің серіктестікке қаншалықты бақылау жасауы тиісті серіктестік келісіміне байланысты. Акционерлік серіктес – бизнестің үлестік иесі болып табылады және серіктестіктің бөлінетін табысының үлесіне құқылы. Жалақы алатын серіктес жалақы алады, бірақ бизнесте негізгі меншік үлесі жоқ және серіктестіктің табысын бөлісуге қатыспайды (дегенмен, жалақылы серіктестерге фирманың табысының нәтижесінде бонус төленуі жиі кездеседі). Екі санаттағы тұлғалар да серіктес деп сипатталғанымен, акционерлік және жалақылы серіктестердің жалғыз ортақ нәрсесі – бірлесіп және жеке жауапкершілік болып табылады. Көптеген заң жүйелерінде жалақылы серіктестер заң алдында техникалық түрде «серіктес» емес. Алайда, егер фирма оларды серіктес ретінде көрсетсе, олар бірлесіп және жеке жауапкершілікке жатады. Ең қарапайым түрінде, акционерлік серіктестер серіктестіктің белгілі бір үлесін иеленеді (әдетте, бірақ әрқашан басқа серіктестермен бірдей емес) және табыс бөлінген кезде серіктестіктің табысының осы үлеске пропорционалды бөлігін алады. Күрделірек серіктестіктерде меншік үлесін, табысты бөлуді немесе екеуін де анықтау үшін әртүрлі модельдер бар. Табысты бөлудің екі кең таралған баламалы тәсілі – «қадамдық жүйе» және «табыс көзі» бойынша сыйақы төлеу (кейде «не жесең, соны жейсің» деп те аталады). «Қадамдық жүйе» жаңа серіктестердің белгілі бір мөлшерде «ұпайлармен» серіктестікке қосылуын қамтиды. Уақыт өте келе, олар белгілі бір максимумға жеткенше қосымша ұпайлар жинақтайды. Максималды капиталға жетуге кеткен уақыттың ұзақтығы көбінесе фирманы сипаттау үшін қолданылады (мысалы, бір фирманың «жеті жылдық қадамдық жүйесі» бар, ал екіншісінің «он жылдық қадамдық жүйесі» бар деп айтуға болады, бұл максималды капиталға жету үшін қажетті уақыттың ұзақтығына байланысты). «Табыс көзі» серіктестіктің табысын әр серіктес өндірген кіріс пен пайданың мөлшерін ескеретін формула бойынша бөлуді қамтиды, сондықтан көбірек кіріс өндірген серіктестер серіктестіктің бөлінген табысының үлкен үлесін алады.

In certain partnerships of individuals, particularly law firms and accountancy firms, equity partners are distinguished from salaried partners (or contract or income partners). The degree of control which each type of partner exerts over the partnership depends on the relevant partnership agreement. An equity partner is a part owner of the business, and is entitled to a proportion of the distributable profits of the partnership. A salaried partner who is paid a salary but does not have any underlying ownership interest in the business and will not share in the distributions of the partnership (although it is quite common for salaried partners to receive a bonus based on the firm's profitability). Although individuals in both categories are described as partners, equity partners and salaried partners have little in common other than joint and several liability. In many legal systems, salaried partners are not technically "partners" at all in the eyes of the law. However, if their firm holds them out as partners, they are nonetheless subject to joint and several liabilities. In their most basic form, equity partners enjoy a fixed share of the partnership (usually, but not always an equal share with the other partners) and, upon distribution of profits, receive a portion of the partnership's profits proportionate to that share. In more sophisticated partnerships, different models exist for determining either ownership interest, profit distribution, or both. Two common alternate approaches to distribution of profit are "lockstep" and "source of origination" compensation (sometimes referred to, more graphically, as "eat what you kill"). Lockstep involves new partners joining the partnership with a certain number of "points". As time passes, they accrue additional points, until they reach a set maximum sometimes referred to as a plateau. The length of time it takes to reach the maximum is often used to describe the firm (so, for example, one could say that one firm has a "seven year lockstep" and another has a "ten year lockstep" depending on the length of time it takes to reach maximum equity). Source of origination involves the compensation of profits according to a formula that takes into consideration the amount of revenue and profit generated by each partner, such that partners who generate more revenue receive a greater share of the partnership's distributed profit.

Заң фирмалары

Заң фирмаларынан тыс жерде бастапқы өтемақының көзі сирек кездеседі. Принцип мынадай: әрбір серіктес серіктестік пайдасының белгілі бір сомаға дейінгі үлесін алады, ал одан артық пайданы сол жұмыстың пайдасын әкелгеніне жауапты серіктеске бөліп береді.

Салық салу

Мемлекеттік органмен мойындалған серіктестіктер салық саясатынан артықшылықтар алуы мүмкін. Дамыған елдерде, мысалы, бизнес-серіктестіктерге салық салу саясатында корпорациялардан көбінесе басымдық беріледі, себебі дивидендтерге салық серіктестерге үлестірілместен бұрын алынады. Дегенмен, серіктестіктің құрылымына және оның қызмет ететін мемлекеттік аумағына байланысты, серіктестік иелері корпорация акционерлеріне қарағанда жоғары жеке жауапкершілікке тап болуы мүмкін. Ондай елдерде серіктестіктер монополияға қарсы заңдармен реттеліп, монополиялық тәжірибелерді шектеуге және еркін нарықтық бәсекелестікті дамытуға бағытталған. Бірақ заңдардың қолданылуы әртүрлі болуы мүмкін. Сондай-ақ, үкіметтермен мойындалған отандық серіктестіктер де әдетте салық жеңілдіктерінен пайдаланады.

Жалпы құқық

Жалпы құқық бойынша, шаруашылық серіктестігінің мүшелері серіктестіктің қарыздары мен міндеттемелері үшін жеке жауапкершілікке тартылады. Серіктестік нысандары эволюциялап, серіктің жауапкершілігін шектеуі мүмкін.

Серіктестік түрлері

Жалпы серіктестік, онда барлық серіктестер бизнесті басқарады және оның қарыздары үшін жеке жауапкершілікке тартылады, ортақ құқық бойынша дамыды. Жалпы серіктестер серіктестікке зиян келтірген үшінші тараптарға қатысты қатаң жауапкершілік міндеттемесіне ие. Жалпы серіктестердің жауапкершілігі жағдайларға байланысты ортақ немесе бірлесіп жауапкершілік болуы мүмкін. Шектеулі серіктестік (LP) – бұл серіктестік, онда жалпы серіктестер серіктестіктің қызметін басқарады, ал шектеулі серіктестер серіктестіктің қарыздары үшін шектеулі жауапкершілікке ие болу үшін бизнес басқару құқығынан бас тартады. Шектеулі серіктестердің жауапкершілігі серіктестіктегі инвестицияларымен шектеледі. Бұл серіктестік түрі 19 ғасырда, Ұлыбританияда жарғы арқылы, ал АҚШ-та заңмен құрылды. Кейде үнсіз серіктестің бизнестегі мүддесі жария етілмейді. Үнсіз серіктес көбінесе серіктестіктің пайдасының үлесіне құқығы бар инвестор болып табылады. Үнсіз серіктестер өздерінің жеке мүліктерін серіктестіктің қарыздарынан немесе міндеттемелерінен қорғау үшін шектеулі серіктестіктерге инвестиция салуды қалайды.

Бангладеш

Бангладеште серіктестікті реттеуге қатысты заң – 1932 жылғы Серіктестік туралы заң. Серіктестік – барлық немесе олардың біреуі барлық үшін әрекет ете отырып жүргізілетін кәсіпорынның пайдасын бөлісуге келіскен адамдар арасындағы қатынас ретінде анықталады. Заң серіктестікті құру үшін серіктестер арасында жазбаша серіктестік шарты болуын талап етпейді. Серіктестікті тіркеу міндетті емес, бірақ серіктестік тек тіркелген жағдайда ғана оның иелерінен бөлек заңды тұлға болып есептеледі. Серіктестердің саны кемінде 2, көбінде 20 болуы керек.

Үндістан

1932 жылғы "Серіктестік туралы" заңның 4-тармасына сәйкес, "Серіктестік – екі немесе одан көп адамдардың арасындағы қарым-қатынас, олардың барлығы немесе олардың біреуі барлық үшін әрекет ете отырып, кәсіпорынның пайдасын бөлісуге келісім жасағандығы" деп анықталған. Бұл анықтама 1872 жылғы Үндістан шарттары туралы заңның 239-тармасында берілген бұрынғы анықтаманы жойды, онда "Серіктестік – өздерінің мүліктерін, еңбектерін, біліктіліктерін қандай да бір кәсіпте біріктіруге және олардың арасында пайданы бөлісуге келіскен адамдар арасындағы қарым-қатынас" делінген. 1932 жылғы анықтамаға өзара сенімділік (mutual agency) тұжырымдамасы қосылды. Үндістан серіктестіктерінің келесідей ортақ ерекшеліктері бар: 1) Серіктестік фирмасы оны құрайтын серіктестерден бөлек заңды тұлға болып табылмайды. 1932 жылғы "Серіктестік туралы" заңның 4-тармасына сәйкес, ол салық заңнамасы мақсатында ғана шектеулі құқықтық мәртебеге ие. 2) Серіктестік – бірдей құзыреттілік саласы. Серіктестік шарты Үндістан Конституциясының ІІІ тізіміндегі 7-тармаққа енгізілген (бұл тізімде мемлекеттік және орталық (ұлттық) үкіметтер заң шығаруға құқылы тақырыптар, яғни заңдар қабылдауға құқылы тақырыптар бар).

Америка Құрама Штаттары

АҚШ заңнамасына сәйкес серіктестік – екі немесе одан көп жеке тұлғаның кәсіпорынмен байланысу формасы болып табылады, онда серіктестер пайданы және кәсіби қызметтерінен туындаған міндеттемелерге жауапкершілікті бөліседі. АҚШ штаттары серіктестіктің қарыздары мен міндеттемелерінен жауапкершіліктен босатуға мүмкіндік беретін, кәсіби қызметке қатыспайтын серіктеске рұқсат беретін шектеулі серіктестіктің түрлерін мойындайды. Серіктестіктер, әдетте, қор басқару сияқты салаларда корпорацияларға қарағанда аз салық төлейді. АҚШ Федералды үкіметі серіктестіктерді құруға қатысты арнайы заңнамаға ие емес. Оның орнына, АҚШ-тың әр штаты мен Колумбия округі серіктестіктерді реттейтін өз заңдары мен ортақ құқығына ие. Бірыңғай мемлекеттік заңдар жөніндегі комиссия штаттардың тиісті заң шығару органдары арқылы серіктестік заңдарын біркелкі қабылдауға ынталандыру мақсатында міндетті емес үлгі заңдарды (біркелкі актілер деп аталады) жариялады. Үлгі заңдарға Бірыңғай серіктестік туралы заң және Бірыңғай шектеулі серіктестік туралы заң кіреді. АҚШ штаттарының көпшілігі жалпы серіктестіктерді, шектеулі серіктестіктерді және жауапкершілігі шектеулі серіктестіктерді реттейтін ережелерді қамтитын Бірыңғай серіктестік туралы заңның бір түрін қабылдады. Федералды үкімет серіктестіктерді құруға арналған арнайы заңнамаға ие болмаса да, Ішкі кіріс кодексінде (IRC) және Федералды ережелер кодексінде баяндалған серіктестіктерді салық салуға қатысты кең ауқымды заңдық және нормативтік базаға ие. IRC серіктестік операциялары үшін федералды салық міндеттемелерін анықтайды, бұл серіктестіктің кейбір аспектілерін федералды реттеу ретінде тиімді қызмет етеді.

Гонконг

Гонконгтағы серіктестік – Гонконгтағы серіктестік туралы жарлықпен құрылған кәсіптік ұйым болып табылады, ол серіктестікті "пайда табу мақсатында ортақ қызмет айналысатын адамдар арасындағы қарым-қатынас" деп анықтайды және акционерлік қоғам немесе корпоративтік компания емес. Егер кәсіптік ұйым Компаниялар тіркелімінде тіркелсе, ол шектеулі серіктестік нысанын қабылдайды, бұл Шектеулі серіктестік туралы жарлықта белгіленген. Дегенмен, егер бұл кәсіптік ұйым Компаниялар тіркелімінде тіркелмесе, ол әдепкі бойынша жалпы серіктестік болып табылады.