Кіріспе
«Моби Дик» романының ойдан шығарылған кейіпкері Исмаил – Герман Мелвиллдің «Моби Дик» романындағы (1851) кейіпкер, ол «Мені Исмаил деп атаңыз» деген сөздермен басталады. Ол кітаптың көп бөлігін бірінші жақта баяндайды. Исмаил сюжетте маңызды рөл атқармайтындықтан, «Моби Дик» романына алғашқы сыншылар капитан Ахабты басты кейіпкер деп есептеген. Көптеген адамдар Исмаилді Мелвиллмен шатастырды немесе оның атқаратын рөлін елемеді. Кейінгі сыншылар Исмаилді Мелвиллден ажыратты, ал кейбіреулері оның мистикалық және ойшылдық санасын капитан Ахабтың бір мақсатқа толы ерік-жігерінен гөрі романның басты күші деп қарады. Киелі кітаптағы Исмаил есімі жетімдерді, шеттетілгендерді және қоғамнан тыс қалғандарды білдіреді. Жараттылыс кітабындағы осы атпен аталатын, шөлге қуылған Исмаилдың есімінен өзгеше, Мелвиллдің Исмаилі теңізде саяхаттайды. Дегенмен, әрбір Исмаил керемет құтқарылуға ие болады: Киелі кітапта – шөлден, ал романда – судан батудан.
Ishmael is a character in Herman Melville's Moby Dick (1851), which opens with the line "Call me Ishmael." He is the first person narrator of much of the book. Because Ishmael plays a minor role in the plot, early critics of Moby Dick assumed that Captain Ahab was the protagonist. Many either confused Ishmael with Melville or overlooked the role he played. Later critics distinguished Ishmael from Melville, and some saw his mystic and speculative consciousness as the novel's central force rather than Captain Ahab's monomaniacal force of will. The Biblical name Ishmael has come to symbolize orphans, exiles, and social outcasts. By contrast with his namesake from the Book of Genesis, who is banished into the desert, Melville's Ishmael wanders upon the sea. Each Ishmael, however, experiences a miraculous rescue; in the Bible from thirst, in the novel from drowning.
Сипаттамалары
Ахаб пен Ысмайыл екеуі де китке қызығады, бірақ Ахаб оны тек қана жамандық деп қабылдаса, Ысмайыл ашық көзқарас сақтайды. Ахабтың әлемге деген көзқарасы өзгермейді, ол жаңа ақпаратты қабылдамайды, ал Ысмайылдың әлемге деген көзқарасы жаңа түсініктер мен жаңалықтар арқылы үнемі өзгеріп отырады. "Ал мұндай өзгергіштік – Исмаилдің өзінің басты ерекшелігі". "Доблон" тарауында Исмаил әрбір адамның монетада өз жекелігін көретінін, бірақ оның өзіне қарамайтынын баяндайды. Он төрт тарау өткен соң, "Гилдер" тарауында ол "бұл бұрынғы тараудың қайталануы екені анық" делінеді. Айырмашылығы – "Гилдердегі" алтын теңіздің беті тірі, ал дублонның беті өзгермейтін, "Исмаил мен Ахаб арасындағы көптеген қарама-қайшылықтың бірі ғана". Исмаил түрлі тақырыптарды зерделейді. 89-тарауда философиялық сілтемелермен қатар, ол "Жылдам балық және бос балық" деген заңдық ұғымды түсіндіреді, ол иелік ету құқығын моральдық талап емес, иелік ету арқылы береді деп санайды.
Өмірбаян
Мелвилл сияқты Исмаил да сауда кемесіне орналаспас бұрын мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді. Саудагерлік қызметте бірнеше саяхаттан кейін ол Нантакеттен шығатын кит аулау кемесіне жаңадан келген матрос ретінде ішкі ашу үшін кетеді. Исмаил алғаш рет Манхэттен аралынан Нью-Бедфордқа сапар шегеді. Қонақүй толғандықтан, ол татуировкасы бар полинезиялық Квикегпен төсек бөлісуге мәжбүр болады, Исмаил оны каннибал деп ойлайды. Екі күннен кейін Исмаил мен Квикег Нантакетке бет алады. Исмаил капитан Ахабтың басқаруымен "Пекуод" кит кемесімен саяхатқа шығады. Ахаб бұрынғы саяхатында өзінің аяғын кесіп алған ақ кит Моби Дикке ерекше құмар. Кек алу ниетімен Ахаб барлық жауапкершілік сезімін жоғалтты, ал кит кемені батырып, кит қайықтарын қиратқанда, Исмаилдан басқа барлық экипаж мүшелері мерт болады: "Мен ғана сендерге хабарлау үшін аман қалдым" – деп басталады эпиграф. Квикегтің табытынан жасалған құтқарушы шұңғыл су бетіне көтеріледі, ал Исмаил оған бас сұғып, басқа кит аулау кемесі, "Рейчел" келгенше су үстінде қалады.
is un the epigraph. A life buoy fashioned from Queequeg's coffin
bobs up to the surface, and Ishmael keeps himself afloat on it until another whaling ship, the Rachel, arrives to rescue him.
Отбасы
Исмаил есімді адам айтатын жалғыз туыстары – аты аталмаған өгей анасы және капитан (Джон) Д'Уолф ағасы. Шындығында, Джон Д'Уолф – Мельвиллдің ағасы, ол оның әкесінің қарындасы Мэриге үйленген. Исмаил кітаптың баяндамасын жасы үлкен адам ретінде жазып, 35-тарауда өзінің әке екенін де меңзеп айтады ("біз әкелер – бастапқы ойлап табушылар және патент иелері").
Сыншыл пікірлер
Мельвилл жандануының алғашқы онжылдықтарында оқырмандар мен сыншылар жиі Исмаилді Мельвиллпен шатастырды, оның еңбектері автобиография ретінде қабылданатын. 1941 жылы сыншы Ф.О. Маттиессен "өткен шеберлеріміздің сын-пікірлерінің көпшілігі өмірбаяндарына бекерге тіркелгенін" айтып, "автордың жеке өмірін оның шығармаларына тікелей оқып берудің" "заманауи жаңылысы" деп сынады. 1948 жылы Говард П. Винсент "Моби Диктің сынағы" атты зерттеуінде "баяншыны ұмытуға" – яғни, Исмаил тек көргенін баяндады деп ойлауға – ескерту жасады. Роберт Зоэллнердің атап көрсетуінше, Исмаилдың баяншы ретіндегі рөлі 29-шы тарауда Ахап пен Стабб "жеке сөйлескенде" немесе 37-ші тарауда Исмаил "Ахаптың жалғыз отырып ойларын айтуын" баяндағанда "бұзылады". Басты кейіпкердің Исмаил ме, әлде Ахаб па, деген мәселеде де пікірлер екіұшты. М.Х. Абрамс Исмаилді өзі айтып берген оқиғаға "тек екінші дәрежелі" қатысушы деп санайды, ал Уолтер Безансон романның Ахаб немесе Ақ кит туралы емес, "мағынаның нағыз орталығы және романды анықтайтын күш" – Исмаил туралы екенін айтады. Безансон екі Исмаил бар дейді. Біріншісі – баяншы, "романның сезімталдығы" және "кітаптағы барлық мәселелерден өтетін қиял". Оқырманға Исмаил саяхаттан кейін неше уақыт өткенін айтылмайды, екінші сөйлемдегі "бірнеше жыл бұрын" деген сөз ғана белгілі бір мезгілді көрсетеді. Безансон былай деді: "Екінші Исмаил" – "қамалдағы Исмаил" немесе "бірнеше жыл бұрынғы жас Исмаил". Баяншы Исмаил – жас Исмаилдың үлкейген нұсқасы ғана". Қамалдағы Исмаил – "романдағы кейіпкерлердің бірі, әрине, Ахаптан кейін маңыздысы". Уақыт өте келе, Исмаил кит аулаумен айналысып жатқанда, баяншы Исмаил естелік пен қиялын қолданып, өткен оқиғаның мағынасын іздейтінін көрсететін уақыттың өзгеруі байқалады. 1986 жылғы эссесінде Безансон Исмаилді "әдемі, тіпті қызықты емес" деп сипаттайды, бірақ ол баяншы ретінде, "жетілген және күрделі сезімталдықпен" өзінің ішкі әлемін және Ахаптың ішкі әлемін сырттан қарастырады. Джон Брайант роман барысында басты кейіпкердің "Исмаилден Ахабқа ауысып отыратынын" атап көрсетеді. Кітаптың басы – "комедия", онда уайымдаған Исмаил мен тыныш Квикег "орынға жайғасып, 'үйленеді' және не болса да кит аулауға шығады". 29-шы тарауда Ахап кіргеннен кейін, 41-ші тарауға дейін қайта көрінбейтін Исмаил енді "басты кейіпкер" емес, романның "орталық санасы және баяндық дауысы". Брайанттың айтуынша, кейіпкер ретіндегі рөлі төмендеген сайын, "киттер мен кит аулау туралы лирикалық, поэтикалық ойлар романды қайтадан өзгертеді". Исмаил Ахаптың өлімге ұшырауына ере алмайтынын, "қол жеткізе алатын бақытқа" қанағат ету керектігін түсінеді (94-тарау), бірақ содан кейін Ахап қайтадан билікке келеді. Безансонның айтуынша, баяншы Исмаил "шексіз қызығушылық" пен "таңғажайып сезімге" ие, бірақ әлі өз оқиғаларын толық түсінбеген: "Мені ең қорқытқан нәрсе – киттің ақтығы еді. Бірақ қалай түсіндірейін өзімді мұнда; және әлдебір күңгірт, кездейсоқ жолмен түсіндіруім керек, әйтпесе барлық осы тараулар бекер болар еді". Бұл Исмаилді Мелвиллдің өзімен теңестіруге болмайды: "Мелвилл мен Исмаилды теңестіруге тырыспауымыз керек". Безансон баяншыға Мелвиллге тән ерекшеліктерді жатқызады, ол эпилогта өзін "басқа Иксионмен" салыстырады. Безансон сондай-ақ баяншының әңгімесі қалай айтылғанына бей-жай қарамайтынын айту – қателік болар еді. Бұрынғы сыншылар Мелвилл көзқарасқа көп мән бермегенін айтқан, "әрине, бұл рас" Генри Джеймстің техникалық тұрғысынан, бірақ Исмаилдың баянының пішінімен күресі "кітаптың маңызды тақырыптарының бірі". Исмаил басқа жанрлар мен стильдерді де қолданады, мысалы, уағыз, арман, комедиялық көрініс, түндегі балет, медитация, символдық түсіндіру.
John Bryant points out that as the novel progresses the central character is "flip flopping from Ishmael to Ahab". The beginning of the book is "comedy" in which anxious Ishmael and serene Queequeg "bed down, get 'married,' and take off on a whaling adventure come what may." After Ahab enters in Ch. 29, Ishmael, who does not reappear until Ch. 41., is no longer the "central character", but the novel's "central consciousness and narrative voice". As his role as a character erodes, says Bryant, "his life as a lyrical, poetic meditator upon whales and whaling transforms the novel once again " Ishmael wrestles with the realization that he cannot follow Ahab to a fiery doom but must be content with "attainable felicity", (Ch. 94) but Ahab then takes over once more. Narrator Ishmael demonstrates "an insatiable curiosity" and an "inexhaustible sense of wonder", says Bezanson, but has not yet fully understood his adventures: "'It was the whiteness of the whale that above all things appalled me. But how can I hope to explain myself here; and yet, in some dim, random way, explain myself I must, else all these chapters might be naught.'" This Ishmael must not be equated with Melville himself: "we resist any one to one equation of Melville and Ishmael." Bezanson does attribute characteristic Melvillean features to the narrator, who in the Epilogue, likens himself to "another Ixion". Bezanson also insists that it would be a mistake "to think the narrator indifferent to how his tale is told." Earlier critics charged that Melville did not pay a great deal of attention to point of view, "and of course this is true" in Henry James's sense of the technique, yet Ishmael narrator's "struggle" with the shaping of his narrative, "under constant discussion, is itself one of the major themes of the book." Ishmael deploys among other genres and styles, a sermon, a dream, a comic set piece, a midnight ballet, a meditation, an emblematic reading.
Исмаил рөлін сомдаған актерлер
Говард Дафф 1948 жылы NBC-нің «Сүйікті оқиға» радио адаптациясында Уильям Конрад Ахаб рөлін сомдады. Ричард Басехарт «Моби Дик» 1956 жылғы фильмде, онда Грегори Пек Ахаб рөлін ойнады. Генри Томас «Моби Дик» 1998 жылғы телесериал адаптациясында, Патрик Стюарт Ахаб рөлін ойнады. Тим Гвинее «Анимациялық эпостар: Моби Дик» 2000 жылғы анимациялық фильмінде, Род Штайгер Ахабтың дауысын берді. Терри О'Нилл 2003 жылғы «The League of Extraordinary Gentlemen» фильмінде, сол аттас комикс кітабы негізінде, капитан Немоның бірінші серігі рөлінде. Джек Арансон (және тағы 8 кейіпкер) 2003 жылғы кітаптың сахналық адаптациясында. Ф. Мюррей Абрахам 2006 жылғы BBC Radio 4 радио театрының үш бөлімді пьесасында. Рене О'Коннор Мишель Херманды ойнайды, ол «Моби Диктегі» Исмаилдің әйел аналогы, 2010 жылғы заманауи фильм адаптациясында, онда Барри Боствик Ахаб рөлін ойнайды. Чарли Кокс «Моби Дик» 2011 жылғы телесериал адаптациясында, Уильям Херт Ахаб рөлін ойнады. Стивен Костелло Джейк Хеггидің 2010 жылғы опералық нұсқасында Исмаил рөлін сомдайтын Гринхорн рөлін ойнайды. П.Дж. Бреннан 2010 жылғы BBC Radio 4 радио театрының екі бөлімді пьесасында жас жігіт ретінде. Маник Чокси Дейв Маллойдың 2019 жылғы «Моби Дик: Музыкалық есептесу» мюзиклінде. Жан Ена (장예나) 2023 жылғы «Limbus Company» видео ойынында басқа классикалық әдеби кейіпкерлермен бірге жұмыс істейтін Исмаилдің әйелдік интерпретациясы.