1975 жылғы Австралия конституциялық дағдарысы және премьер-министр Уитлэмнің қызметтен алынуы

Кіріспе

1975 жылғы Австралия конституциялық дағдарысы, сондай-ақ "Қысқарту" деп белгілі, 1975 жылдың 11 қарашасында Австралия Еңбек партиясының (АЕП) премьер-министрі Гоф Уитламның генерал-губернатор сэр Джон Керр тарапынан қызметтен босатылуымен аяқталды. Ол кезде генерал-губернатор Керр оппозиция жетекшісі Малкольм Фрейзерді (Либералдық партия) премьер-министр етіп тағайындады. Бұл оқиға Австралия тарихындағы ең ірі саяси және конституциялық дағдарыс ретінде танылды. Гоф Уитлам басқарған Еңбек партиясы 1972 жылғы сайлауда жеңіске жетіп, Либералдық-Ауылдық коалициясының 23 жылдық үкімшілігін аяқтады. Еңбек партиясы Өкілдер палатасында 67 орынмен, коалицияның 58 орынына қарсы көпшілікке ие болды, бірақ Сенатта қарсылыққа тап болды. 1974 жылдың мамырында Сенат Еңбек партиясының алты қаржыландыру есебін қабылдаудан бас тартқаннан кейін, Уитлам сол кездегі генерал-губернатор сэр Пол Хаслукқа екі мәжілісті таратуға шақыруды ұсынды. Сайлау нәтижесінде Еңбек партиясы Өкілдер палатасындағы көпшілігін 9 орыннан 5 орынға дейін қысқартты, бірақ Сенатта орын алды. Парламенттің екі палатасы да келісімге не келе алмағандықтан, Австралия Конституциясының 57-бабына сәйкес, Уитлам 1974 жылдың 6-7 тамызында парламенттің бірлескен отырысында бұрынғы екі мәжілісті тарату сайлауының алты "бастама беруші заң жобасын" қабылдауға мүмкіндік алды. Австралия тарихында осындай отырыс тек бір рет өткізілді. Уитламның қызметі өте күрделі және даулы болды. 1975 жылдың қазан айында оппозиция жетекшісі Малкольм Фрейзер Сенаттағы бақылауын пайдаланып, үкіметтік шығыстарды қаржыландыруға қажетті ассигнование туралы заң жобаларын кешіктірді, олар Өкілдер палатасынан бұрын қабылданған болатын. Фрейзер мен оппозиция, егер Уитлам Өкілдер палатасына жаңа сайлау шақырмаса, Сенатта қаржыландыруды тоқтатуды жалғастыратындарын мәлімдеді және генерал-губернатор сэр Джон Керрді, Уитламның кеңесі бойынша 1974 жылдың шілдесінде генерал-губернатор болып тағайындалған, олардың талабына келіспесе Уитламды қызметтен босатуға шақырды. Уитлам Керр оны премьер-министр лауазымынан босатпайды деп сенді, ал Керр Уитламды босататынын сезіндіретін ештеңе істемеді. 1975 жылдың 11 қарашасында дағдарысқа нүкте қойылды, өйткені Уитлам парламенттік тұйықталуды бұзу мақсатында жартылай Сенат сайлауын шақыру үшін Керрдің келісімін алуға барды. Керр Уитламның өтінішін қабылдамады, оның орнына оны премьер-министр лауазымынан босатып, оппозиция жетекшісі Малкольм Фрейзерді уақытша премьер-министр етіп тағайындады, Фрейзер дереу жалпы сайлау шақыруы керек екенін түсіндірді. Фрейзер және оның парламенттік одақтастары үкімет ауысуы туралы барлық АЕП парламентарийлері білгенге дейін тез әрекет етіп, Сенатта қаржыландыру заң жобаларын қабылдауға мүмкіндік алды және Керрге парламентті екі мәжілісті тарату үшін таратуға кеңес берді. Фрейзер және оның Либералдық-Ауылдық коалициясы келесі айда өткен федералды сайлауда үлкен басымдықпен жеңіске жетті. "Қысқарту" оқиғасы конституциялық өзгерістерге аз ғана әкелді. Сенат қаржыландыруды тоқтату құқығын, ал генерал-губернатор үкіметтік министрлерді қызметтен босату құқығын сақтап қалды. Алайда, бұл өкілеттіктер үкіметті қызметтен шығару үшін одан әрі қолданылмады. Керр мен Уитлам екеуі де жоққа шығарғанымен, Уитламды қызметтен босатуға ЦРУ-дың қатысы бар деген айыптаулар бірнеше рет айтылды, бірақ олар дәлелденбеді. Керрдің әрекеттерінен кейін Еңбек партиясының жақтастары оны қатты сынға алды, ол генерал-губернатор лауазымынан ертерек кетіп, қалған өмірінің көп бөлігін шетелде өткізді.

Governor General dismissal of PM Whitlam

The 1975 Australian constitutional crisis, also known simply as the Dismissal, culminated on 11 November 1975 with the dismissal from office of the prime minister, Gough Whitlam of the Australian Labor Party (ALP), by Sir John Kerr, the Governor General who then commissioned the leader of the Opposition, Malcolm Fraser of the Liberal Party, as prime minister. It has been described as the greatest political and constitutional crisis in Australian history. The Labor Party under Gough Whitlam came to power in the election of 1972, ending 23 consecutive years of Liberal Country Coalition government. Labor won a majority in the House of Representatives of 67 seats to the Coalition's 58 seats, but faced a hostile Senate. In May 1974, after the Senate voted to reject six of Labor's non supply bills, Whitlam advised then Governor General, Sir Paul Hasluck, to call a double dissolution election. The election saw Labor re elected with its House of Representatives majority reduced from 9 to 5 seats, although it gained seats in the Senate. With the two houses of Parliament still deadlocked, pursuant to section 57 of the Australian Constitution, Whitlam was able to narrowly secure passage of the six "trigger bills" of the earlier double dissolution election in a joint sitting of Parliament on 6–7 August 1974, the only such sitting held in Australia's history. Whitlam's tenure in office proved highly turbulent and controversial, and in October 1975, the Opposition under Malcolm Fraser used its control of the Senate to defer passage of appropriation bills needed to finance government expenditure, which had already been passed by the House of Representatives. Fraser and the Opposition stated that they would continue to block supply in the Senate unless Whitlam called a fresh election for the House of Representatives, and urged Governor General Sir John Kerr, who had been appointed governor general on Whitlam's advice in July 1974, to dismiss Whitlam unless Whitlam acceded to their demand. Whitlam believed that Kerr would not dismiss him as prime minister, and Kerr did nothing to make Whitlam believe that he might be dismissed. On 11 November 1975, the crisis came to a head as Whitlam went to seek Kerr's approval to call a half Senate election in an attempt to break the parliamentary deadlock. Kerr did not accept Whitlam's request, and instead dismissed him as prime minister and appointed the leader of the Opposition, Malcolm Fraser, as caretaker prime minister on the understanding that Fraser would immediately call a general election. Acting quickly before all ALP parliamentarians became aware of the change of government, Fraser and his parliamentary allies were able to secure passage of the supply bills through the Senate and advised Kerr to dissolve Parliament for a double dissolution election. Fraser and his Liberal Country Coalition were elected with a massive majority in the federal election held the following month. The events of the Dismissal led to only minor constitutional change. The Senate retained its power to block supply, and the governor general the power to dismiss government ministers; however, these powers have not since been used to force a government from office. Despite being denied by both Kerr and Whitlam, allegations have repeatedly been made about CIA involvement in the Whitlam dismissal, but remain unsubstantiated. Kerr was widely criticised by Labor supporters for his actions, resigned early as governor general, and lived much of his remaining life abroad.

Конституциялық

Австралия Конституциясында белгіленгендей, Австралия Парламенті монархпен бірге екі палатадан – Өкілдер палатасы мен Сенаттан тұрады. Монарх Конституцияда берілген атқарушы билікке ие, сондай-ақ сирек қолданылатын резервтік билікке ие генерал-губернатор арқылы өкілдік етеді. Резервтік өкілеттіктер – бұл кеңессіз генерал-губернатордың жүзеге асыратын өкілеттіктері, бұл әдетте «Кеңестегі генерал-губернатор» деген сөзбен белгіленеді. Австралия Конституциясына сәйкес, үкімет министрлерін тағайындау кезінде генерал-губернатор «Федералды атқарушы кеңестің кеңесімен» әрекет етеді, бірақ министрлер оның қалауы бойынша қызмет етеді, ал Атқарушы кеңесті генерал-губернатор ғана тағайындайды. Бас губернатор әдетте келісім бойынша үкімет пен премьер-министрдің кеңесі бойынша ғана әрекет етуге міндетті, бірақ резервтік өкілеттіктерді жүзеге асыру кезінде тәуелсіз және кеңеске қарсы әрекет ете алады. Австралия премьер-министрінің кеңесі бойынша генерал-губернаторды король орнынан ала алады. Либералды партияның жетекшісі Малкольм Фрейсер, ол дағдарысқа үлкен үлес қосты, «Патшаның өкілеттігі бар, оны жұмыстан шығаруға болмайды. Бірақ генерал-губернатор өз міндетін өз қалауы бойынша атқарады, ал егер ол өз қалауын орындамаса, онда оны премьер-министр орнынан ала алады» деді. Вестминстерлік жүйедегі парламенттердің көпшілігіндей, Австралияның үкіметін әдетте парламенттің төменгі палатасы – Өкілдер палатасының сенімін ұстанатын партия құрады. Алайда, Австралия Парламенті сондай-ақ күшті жоғарғы палатаға ие, ол Сенат, егер ол заңға айналуы үшін Өкілдер палатасы бастаған кез келген заң қабылдауы керек. Сенаттың құрамы, онда әр штаттың, сол штаттың халқына қарамастан, сенаторларының саны тең, бастапқыда Австралия колонияларын бір федерацияға тарту үшін жасалған. Конституция Сенаттың ақша заң жобасын әзірлеуге немесе түзетулерге тыйым салады, бірақ Сенаттың оны қабылдамау қабілетіне шектеу қоймайды. 1970 жылы Гоф Уитлэм оппозиция басшысы ретінде бюджеттік заң жобасына қатысты: «Біздің бұл Бюджетке қарсылық білдіруіміз жай формальдылық емес екенін мен бастапқыда айтуға рұқсат етіңіз. Біз барлық қол жетімді құралдармен екі палатада да осыған байланысты барлық шараларға қарсылық білдіруді жоспарлап отырмыз. Егер бұл ұсыныс қабылданбаса, біз заң жобаларына қарсы дауыс береміз. Біздің мақсатымыз – осы бюджетті және оны ұсынған үкіметті жою». Федералды Сенат 1975 жылға дейін, тіпті оппозиция бақылауында болған кезде де, ешқашан жабдықтауды тоқтатқан емес. 1947 жылы федералды Чифли үкіметінің банктерді ұлтқа айналдыру әрекетіне жауап ретінде Виктория парламенті жоғарғы палатасын басқаратын коалиция мерзімінен бұрын сайлау өткізу үшін мемлекеттік бюджетті тоқтатты. Еңбек партиясының премьер-министрі Джон Кейн кезектен тыс сайлауды жариялады, бірақ жеңілді. 1975 жылғы дағдарыстан бұрын Конституцияның 64-бабына сәйкес премьер-министрді оның еркіне қарсы босату жөніндегі генерал-губернатордың өкілеттігі ешқашан қолданылмаған. Алайда 1904 жылы лейбористтер премьер-министрі Крис Уотсон мерзімінен бұрын сайлау өткізуді ұсынды, бірақ генерал-губернатор Лорд Норткотт бас тартты, бұл Уотсонның отставкасына және оппозиция көшбасшысы Джордж Ридтің премьер-министр болып тағайындалуына әкелді. Федерациядан бері екі рет мемлекеттік премьерлер мен мемлекеттік губернаторлар арасындағы қақтығыстар, олар мемлекеттік деңгейде премьер-министр мен генерал-губернаторға сәйкес функцияларды атқарады, олардың бірі немесе екіншісі кетуімен аяқталды. 1916 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльстің премьер-министрі Уильям Холман әскери міндеттілікті қолдағаны үшін Австралияның Еңбек партиясынан шығарылды. Ол оппозициялық партиялардың көмегімен билікті ұстап тұруға қол жеткізді және губернатор сэр Джеральд Стриклендпен кеңесу арқылы мемлекеттік заң шығарушы палатаның төменгі палатасының мерзімін бір жылға ұзарту туралы заң қабылдауға ұсыныс жасады. Стрикленд мұндай қадамның лейбористерге әділетсіз екенін айтып, қарсылық білдірген кезде, Холман оны алмастырды. 1932 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльстің Еңбек премьері Джек Ланг федералды үкіметке қарыз ақшаны төлеуден бас тартты, ол мемлекеттің банктік шоттарын тоңазытты, бұл Лангтың мемлекеттік үкіметке төлемдерді тек қолма-қол ақшада жасауын бұйырды. Губернатор сэр Филип Гейм Ланға министрлердің заң бұзатынын ескертіп, егер олар жалғаса берсе, ол заңның шегінде әрекет ете алатын министрлерді алуға мәжбүр болады деді. Ланг өзі отставкаға кететінін айтпады, ал Гейм оның үкіметін қысқартып, оппозиция жетекшісі Бертрам Стивенске жаңа сайлауға дейін уақытша үкімет құруды тапсырды, онда Еңбек партиясы жеңілді. Конституцияның 57-бабына сәйкес генерал-губернаторға парламенттің екі палатасын таратуға құқық берілген, егер Өкілдер палатасы үш айдан кем емес аралықта екі рет заң жобасын қабылдаса және Сенат оны қабылдаудан бас тартса. Уитлэм үкіметіне дейін осы жағдайлар екі рет туған, 1914 және 1951 жылдары генерал-губернатор премьер-министрдің кеңесі бойынша «қос тарату» сайлауын тағайындады.

As established by the Constitution of Australia, the Parliament of Australia is composed of two houses, the House of Representatives and the Senate, together with the monarch. The monarch is represented through the governor general, who has the executive power granted in the Constitution, as well as rarely exercised reserve powers. The reserve powers are those exercised by the governor general without requiring advice, which is usually signified by the phrase "Governor General in Council". Under The Australian Constitution the governor general acts "with the advice of the Federal Executive Council" in the appointment of government ministers, although ministers serve at his pleasure, and the Executive Council is appointed by the governor general alone. The governor general is ordinarily bound by convention to act only upon the advice of the government and the prime minister, but can act independently and against advice in exercising the reserve powers. The governor general can be removed by the King on the advice of the Australian prime minister. As Liberal Party leader Malcolm Fraser, who played a large part in the crisis, put it, "The Queen has tenure, and she couldn't be sacked. But a Governor General holds office at pleasure, and if he ceases to please then he can be removed by a Prime Minister". As in most Westminster system parliaments, Australia's government is ordinarily formed by the party enjoying the confidence of the lower House of Parliament, the House of Representatives. However, Australia's Parliament also has a powerful upper house, the Senate, which must pass any legislation initiated by the House of Representatives if it is to become law. The composition of the Senate, in which each state has an equal number of senators regardless of that state's population, was originally designed to attract the Australian colonies into one Federation. The Constitution forbids the Senate from originating or amending a money bill, but places no limitation on the Senate's ability to defeat one. In 1970, Gough Whitlam, as Leader of the Opposition, stated of a budget bill, "Let me make it clear at the outset that our opposition to this Budget is no mere formality. We intend to press our opposition by all available means on all related measures in both Houses. If the motion is defeated, we will vote against the Bills here and in the Senate. Our purpose is to destroy this Budget and destroy the Government which has sponsored it". The federal Senate had never blocked supply before 1975, even when it had been controlled by the opposition. In 1947, in response to the federal Chifley government's attempt to nationalise the banks, the coalition controlled upper house of the Parliament of Victoria blocked the state budget in order to force a premature election. Labor Premier John Cain called a snap election and was defeated. Prior to the 1975 crisis, the governor general's power to dismiss a prime minister against the incumbent's will under Section 64 of the Constitution had never been exercised. However, in 1904 Labour Prime Minister Chris Watson advised an early election, but Governor General Lord Northcote refused, triggering Watson's resignation and the appointment of Opposition Leader George Reid as prime minister. Twice since Federation, conflicts between state premiers and state governors, who perform analogous functions to the prime minister and governor general respectively at the state level, had resulted in the departure of one or the other. In 1916, New South Wales Premier William Holman was expelled from the Australian Labor Party for supporting conscription. He managed to hold on to power with the aid of opposition parties and consulted the Governor, Sir Gerald Strickland, proposing to pass legislation to extend the term of the lower house of the state legislature by a year. When Strickland objected, stating that such a course was unfair to Labor, Holman had him replaced. In 1932 the New South Wales Labor premier, Jack Lang, refused to pay money owed to the Federal government, which froze the state's bank accounts, causing Lang to order that payments to the state government be only in cash. The governor, Sir Philip Game, wrote to Lang, warning him that ministers were breaking the law, and that if they continued, he would have to obtain ministers who could carry on government within legal bounds. Lang replied that he would not resign, and Game dismissed his government and commissioned the leader of the Opposition, Bertram Stevens, to form a caretaker government pending a new election, in which Labor was defeated. Among the powers granted to the governor general is the power to dissolve both houses of Parliament under Section 57 of the Constitution in the event that the House of Representatives twice passes a bill at least three months apart and the Senate refuses to pass it. In both instances where those circumstances arose prior to the Whitlam government, in 1914 and 1951, the governor general dissolved Parliament for a "double dissolution" election on the advice of the prime minister.

Саяси

Гоф Уитлэмнің Еңбекші партия үкіметі 1972 жылы 23 жыл бойы билік құрған Либералдық және Ауылдық партиялар коалициясынан кейін сайланды. Еңбекші партия үкіметі Өкілдер палатасында тоғыз орындық көпшілікке ие болды, бірақ 1967 және 1970 жылдары сайланған Сенатты бақылаған жоқ (Сенат сайлаулары сол кезде Өкілдер палатасы сайлауларымен синхронды болмады). Сайлау алдындағы уәделеріне сәйкес, үкімет көптеген саяси өзгерістерді енгізіп, көптеген заң жобаларын ұсынды. Сенатты әлі де бақылап отырған оппозиция кейбір заң жобаларын Сенатқа өткізуге рұқсат берді, ал басқаларын тоқтатты. 1974 жылдың сәуір айында Билли Снедден басшылығымен оппозицияның Сенатта қаржыландыруды (жоғарыдағы заң жобаларын) тоқтатуға тырысқан кезде Уитлэм генерал-губернатор сэр Пол Хаслуктың қос таратуға келісуін алды. 18 мамыр күнгі сайлауда Еңбекші партия бес орындық көпшілікпен қайта сайланды. Коалиция мен Еңбекші партияның әрқайсысы Сенатта 29 орынға ие болды, ал билік тепе-теңдігін екі тәуелсіз депутат ұстады. Кейінірек Снедден автор Грэм Фрейденбергке «A Certain Grandeur – Gough Whitlam in Politics» кітабына берген сұхбатында: «Энтони маған [қаржыландыруды тоқтату] үшін қысым көрсетті. Біз сенің Сенат сайлауының жартысында бақылауға ие болу мүмкіндігің бар деп ойладық, немесе кем дегенде қайта бөлуді жүзеге асыру үшін жеткілікті дауыс жинайсың. Егер сайлау округтерін өздеріңе тиімді етіп өзгерте алсаңдар, онда мәңгілік билікте қаласыңдар», – деді. Хаслук 1969 жылдан бері генерал-губернатор болып қызмет етіп келді және оның өкілеттігі аяқталуға жақын еді. Уитлэм оның тағы екі жыл қызмет етуін қалады, бірақ Хаслук әйелі Александраның бастапқыда келісілген бес жылдан артық уақытқа Яралумала резиденциясында тұрудан бас тартуын себеп етіп, бас тартты. Соңында Уитлэм өзінің бесінші таңдауына, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының бас судьясы сэр Джон Керрге жүгінді. Керр бас судья лауазымынан бас тартуға дайын болмады, себебі ол он жылдай осы қызметте қалуды жоспарлаған еді, ал генерал-губернатор лауазымы әдетте бес жылға ғана созылады. Керрдің өтініші бойынша Уитлэм егер екеуі де бес жылдан кейін лауазымда болса, Керрдің қайта тағайындалатындығына бейресми келісім берді. Уитлэм сонымен қатар Керрдің лауазымның қаржылық тұрғысынан туындаған алаңдаушылықтарын шешу үшін заң қабылдады, оның ішінде генерал-губернаторға немесе оның жесіріне зейнетақы тағайындауға рұқсат берді. Оппозиция жетекшісі Билли Снедден бұл тағайындауға қуанышпен қабылдады және егер ол сол кезде премьер-министр болса, Керрді бес жылдан кейін қайта тағайындауға келісті. Керр лауазымды қабылдауға келісті, Елизавета II оны тағайындады және 1974 жылдың 11 шілдесінде ант берді. Қос таратуға себеп болған алты заң жобасы үшінші рет Парламентке ұсынылды және күтілгендей, Сенат оларды қайтадан қабылдамады. Конституцияның 57-бабында екі мәрте тарату сайлауынан кейін, егер Сенаттың алдыңғы парламентте екі рет қабылдамаған заң жобалары Палатада қайтадан қабылданып, Сенатта қайтадан қабылдамаса, олар екі палатаның бірлескен отырысына жіберілуі мүмкін екендігі көзделген. 30 шілдеде Уитлэм Керрдің келісімімен бірлескен отырыс өткізді, ол 1974 жылдың 6-7 тамызында өтті. Австралия тарихында 57-бап бойынша жалғыз болған бірлескен отырыста барлық алты заң жобасы, соның ішінде Medibank іске қосуға мүмкіндік беретін заң да қабылданды.

Gough Whitlam's Labor government was elected in 1972 after 23 years of rule by a coalition formed by the Liberal and Country parties. The ALP Government enjoyed a nine seat majority in the House of Representatives, but did not control the Senate, which had been elected in 1967 and 1970 (as Senate elections were then out of synchronisation with House of Representatives elections). In accordance with pre election promises, it instituted a large number of policy changes, and offered much legislation. The Opposition, which still controlled the Senate, allowed some Government bills to pass the Senate, and blocked others. In April 1974, faced with attempts by the Opposition under Billy Snedden to block supply (appropriation bills) in the Senate, Whitlam obtained the concurrence of the governor general, Sir Paul Hasluck, to a double dissolution. Labor was returned at the election on 18 May with a reduced House majority of five seats. The Coalition and Labor each had 29 Senate seats, with the balance of power held by two independents. Snedden later told author Graham Freudenberg when being interviewed for the book A Certain Grandeur – Gough Whitlam in Politics: "The pressure [to block supply] was on me from Anthony. We thought you had a chance of getting control of the Senate at the half Senate election or at least enough to get a redistribution through. With a gerrymander, you'd be in forever." Hasluck had been governor general since 1969, and his term was shortly due to expire. Whitlam wanted him to remain a further two years, but Hasluck declined, citing the refusal of his wife, Alexandra, to remain at Yarralumla longer than the originally agreed five years. Finally, Whitlam turned to his fifth choice, Sir John Kerr, the chief justice of New South Wales. Kerr was reluctant to give up the chief justiceship, in which he intended to remain another ten years, for the governor general's post, which traditionally lasted five years. At Kerr's request, Whitlam informally agreed that if both men were still in office in five years, Kerr would be reappointed. Whitlam also secured legislation to address Kerr's financial concerns about the position, including authorising a pension for the governor general or his widow. The leader of the Opposition, Billy Snedden, was enthusiastic about the appointment and also agreed to reappoint Kerr in five years, were he prime minister at the time. Kerr then agreed to take the post, was duly appointed by Queen Elizabeth II, and was sworn in on 11 July 1974. Six of the bills that had been the subject of the double dissolution were introduced in Parliament a third time and, as expected, were again rejected by the Senate. Section 57 of the Constitution provides that, after a double dissolution election, if bills that had been rejected twice by the Senate in the previous parliament were again passed by the House and again rejected by the Senate, they could then be put to a joint sitting of both houses. On 30 July, Whitlam gained Kerr's agreement for a joint sitting, which was set for 6–7 August 1974. The joint sitting, the only one in Australia's history under Section 57, passed all six bills, including the enabling legislation for Medibank.

Дау-жанжал және бос орындар

1974 жылдың желтоқсанында Уитлэм өзінің даму жоспарларын қаржыландыру үшін жаңа ақша көздерін табуға асықты. Премьер-министр резиденциясында өткен кездесуден кейін Уитлэм және оның үш министрі (Премьер-министрдің орынбасары және қазынашы Джим Кернс, Бас прокурор сенатор Лайонел Мерфи және Минералдар мен энергетика министрі Рекс Коннор) Коннорға 4 миллиард АҚШ долларына дейін қарыз алуға рұқсат беретін хатқа қол қойды. Бұл хатты жазушы және журналист Алан Рид «Уитлэмнің АЛП үкіметіне өлім жазасы» деп сипаттады. Коннор және басқа да министрлер 1974 жылдың қарашасында Пакистанның бұрын-соңды белгісіз болған қаржыгері Тират Кемланимен байланысқа түсті. Кемланидің жаңадан байыған Араб елдерінде байланыстары бар екені айтылды. Қарыз алуға жасалған барлық әрекеттер, Кемлани арқылы болсын немесе басқа жолдармен болсын, нәтижесіз аяқталды, бірақ «Қаржы ісі» туралы ақпарат тараған сайын үкімет қолдауын жоғалтты. 1975 жылдың ақпанында Уитлэм сенатор Мерфиді Австралияның Жоғарғы сотының судьясы етіп тағайындауға шешім қабылдады, тіпті жартылай Сенат сайлауы өткізілсе, Мерфидің Сенаттағы орны сайлауға ұсынылмайтын еді. Пропорционалды сайлау жүйесі бойынша Лейбористер Жаңа Оңтүстік Уэльстің бес мандатының үшеуін жеңіп алуы мүмкін, бірақ Мерфидің орны да даулы болса, алты мандаттың төртеуін жеңуі екіталай еді. Осылайша, Мерфиді тағайындау Лейбористер партиясының келесі жартылай Сенат сайлауында Сенатқа бір орыннан айырылуына әкелуі мүмкін еді. Уитлэм Мерфиді тағайындады. Дәстүр бойынша, штат заң шығарушы органы бос орындарды толтыру үшін тағайындаған сенаторлар бұрынғы сенатормен бірдей саяси партиядан болды. Жаңа Оңтүстік Уэльстің премьер-министрі Том Льюис, Либералдық партияның мүшесі, бұл дәстүр тек қайтыс болған немесе денсаулығы нашарлаған бос орындарға ғана қатысты деп санайды және заң шығарушы орган Алберидің бұрынғы мэрі және тәуелсіз саяхатшы Кливер Бантонды сайлауға жағдай жасады. 1975 жылдың наурызында көптеген либералды парламентарийлер Снеденнің оппозиция басшысы ретінде жеткіліксіз жұмыс істеп жатқанын және Уитлэмнің Өкілдер палатасында оған үстемдік еткенін сезінді. 21 наурызда Малкольм Фрейзер Снедденге көшбасшылыққа қарсы шығып, 37 дауысқа 27 дауыспен жеңіске жетті. Көшбасшылыққа жеңіп шыққаннан кейін өткен баспасөз конференциясында Фрейзер: Уитлэмнің бастапқы вице-премьері Лэнс Барнард 1974 жылдың мамырындағы сайлаудан кейін көп ұзамай 1974 жылдың маусымында Кернс оның лауазымына қарсы шығып, жеңілген болатын. Уитлэм кейін Барнардқа дипломатиялық лауазым ұсынды; 1975 жылдың басында Барнард бұған келісті. Егер тағайындалу жүзеге асса, Барнардтың Өкілдер палатасынан отставкаға кетуі оның Тасманиядағы Басс сайлау округінде қосымша сайлауды тудырар еді. АЛП өкілдері партияның әлсіреген күйін ескере отырып, Барнард парламентте қалуы керек және ол отставкаға кетсе, ешқандай артықшылық берілмеуі керек деп санайды; партия президенті және болашақ премьер-министр Боб Хоук Барнардты тағайындау туралы шешімді «ақылдан адасқандық» деп сипаттады. Барнард соңғы бірнеше сайлауда қолдауын жоғалтып, либералдарға Басс округін Лейбористерден алып қою үшін 4% ғана қажет болды. Либералды партияда сайлаушыларды қамқорлаған Кевин Ньюман деген кандидат болды; Еңбек партиясында ешкімді таңдап алған жоқ, ал сайлау алдындағы сайлау өте қиын болды. Барнард отставкаға кетіп, Швецияға елші болып тағайындалды. 28 маусымдағы сайлау Лейбористер үшін апатқа ұшырады, Ньюман 17% -дан астам ауытқумен орынды жеңіп алды. Келесі аптада Уитлэм Кэрнсті «Қаржы ісі» бойынша Парламентті жаңылыстырғаны үшін және оның Басты жеке хатшысы Джуни Моросимен қарым-қатынасы туралы әңгімелердің аясында жұмыстан босатты. Оның орнына Фрэнк Крин вице-премьер болып тағайындалды. Кэрнс босатылған кезде, 30 маусымда Квинслендтің АЛП сенаторы Берти Миллинер қайтыс болғаннан кейін бір Сенат орны бос болды. Штаттық Еңбек партиясы 1974 жылы партияның Квинсленд тізіміндегі ең жоғары сайланбаған кандидат болған Мал Колстонды ұсынды. Бұл Брисбендегі тұйықталуды тудырды; Квинслендтің бірпалаталық заң шығарушы органы екі рет Колстонға қарсы дауыс берді, ал партия кез келген балама кандидаттарды ұсынудан бас тартты. Квинслендтің өңірлік партиясының премьер-министрі Джо Бжелке Петерсеннің Колстонның, кәсіп бойынша мектеп мұғалімі, еңбек дауы кезінде мектепті өртеп жібергеніне дәлелдері болды, бірақ полиция қудалаудан бас тартты. Заң шығарушы орган Колстонды екінші рет дауыс бергеннен кейін, Бжелке Петерсен заң шығарушы органдағы көпшілігіне төмен деңгейдегі кәсіби одақ шенеунігін, Альберт Филдті сайлауға нұсқады, ол оның кеңсесімен байланысқа шығып, қызмет етуге дайын екенін білдірген. Сұхбаттарында Филд Уитлэмді қолдамайтынын нақты айтты. Филд Колстонға қарсы тұрғаны үшін АЛП-ден қуылды, ал Лейбористер сенаторлары оның қызметке кірісуіне наразылық білдірді. Уитлэм толтырылып жатқан бос орындардың жағдайына байланысты Сенаттың «бұзылғанын» және «ластанғанын» айтты, оппозиция сайлауда жеңіске жетпеген көпшіліктің артықшылығына ие болды. Лейбористер Филдтің Квинслендтің Білім министрлігіне үш апталық мерзімді ескертпегенін білгеннен кейін, оның тағайындалуын Жоғарғы сотта шақырды, ол әлі де техникалық тұрғыдан мемлекеттік қызметкер болып табылады және осылайша Сенатта қызмет етуге құқылы емес деп мәлімдеді. Филд дағдарыстың қалған бөлігінде демалыста болғандықтан, Коалиция оның болмауы үшін «жұптық» ұсынудан бас тартты, бұл оған Сенатта 30–29 тиімді көпшілігін берді. Уитлэм Миллинер қайтыс болмағанда немесе оның орнына [Уитлэмді қолдайтын] сенатор тағайындалғанда дағдарыс болмайтын еді деп мәлімдеді.

In December 1974, Whitlam was anxious to find new sources of money to finance his development plans. After a meeting at the prime minister's residence, The Lodge, Whitlam and three of his ministers (Deputy Prime Minister and Treasurer Jim Cairns, Attorney General Senator Lionel Murphy, and Minister for Minerals and Energy Rex Connor) signed a letter of authority for Connor to borrow up to US$4 billion. This letter was described by author and journalist Alan Reid as the "death warrant of the Whitlam ALP government". Connor and other ministers had made contact with a hitherto obscure Pakistani financier, Tirath Khemlani, as early as November 1974. Khemlani was said to have contacts in the newly enriched Arab oil nations. None of the efforts to secure a loan, whether through Khemlani or by other routes, bore fruit, but, as information about the "Loans Affair" trickled out, the government lost support. In February 1975, Whitlam decided to appoint Senator Murphy a justice of the High Court of Australia, even though Murphy's Senate seat would not be up for election if a half Senate election were held. Under proportional representation, Labor could win three of the five New South Wales seats, but if Murphy's seat was also contested, it was most unlikely to win four out of six. Thus, appointing Murphy would almost certainly cost the ALP a Senate seat at the next half Senate election. Whitlam appointed Murphy anyway. By convention, senators appointed by the state legislature to fill casual vacancies were from the same political party as the former senator. The New South Wales premier, Tom Lewis, a member of the Liberal Party, felt that this convention only applied to vacancies caused by deaths or ill health, and arranged for the legislature to elect Cleaver Bunton, former mayor of Albury and an independent. By March 1975, many Liberal parliamentarians felt that Snedden was doing an inadequate job as Leader of the Opposition and that Whitlam was dominating him in the House of Representatives. Malcolm Fraser challenged Snedden for the leadership on 21 March, and defeated him by 37 votes to 27. At a press conference after winning the leadership, Fraser stated:

Whitlam's original deputy prime minister, Lance Barnard, had been challenged and defeated for his post by Cairns in June 1974 shortly after the May 1974 election. Whitlam then offered Barnard a diplomatic post; in early 1975 Barnard agreed to this. If the appointment went through, Barnard's resignation from the House of Representatives would trigger a by election in his Tasmanian electorate of Bass. ALP officials felt that, given the party's weakened state, Barnard should remain in Parliament and be given no preferment if he resigned; party president and future Prime Minister Bob Hawke described the decision to appoint Barnard as "an act of lunacy". Barnard had been losing support over the last several elections, and the Liberals needed only a swing of 4% to take Bass off Labor. The Liberals had a candidate, Kevin Newman, who had been nursing the electorate; Labor had no candidate selected and a bitter preselection in the offing. Barnard resigned and was appointed the ambassador to Sweden. The election on 28 June proved a disaster for Labor, with Newman winning the seat on a swing of over 17%. The next week, Whitlam fired Cairns for misleading Parliament regarding the Loans Affair amid innuendo about his relationship with his Principal Private Secretary, Junie Morosi. He was replaced as deputy by Frank Crean. At the time of Cairns' dismissal, one Senate seat was vacant, following the death on 30 June of Queensland ALP Senator Bertie Milliner. The state Labor party nominated Mal Colston, who was the highest unelected candidate on the party's Queensland list in 1974. This resulted in deadlock in Brisbane; the unicameral Queensland legislature twice voted against Colston, and the party refused to submit any alternative candidates. Queensland Country Party Premier Joh Bjelke Petersen had evidence that Colston, a schoolteacher by trade, had set a school on fire during a labour dispute, though the police had refused to prosecute. After the legislature voted Colston down a second time, Bjelke Petersen instructed his majority in the legislature to elect a low level union official, Albert Field, who had contacted his office and expressed a willingness to serve. In interviews, Field made it clear he would not support Whitlam. Field was expelled from the ALP for standing against Colston, and Labor senators boycotted his swearing in. Whitlam argued that because of the vacancies being filled as they were, the Senate was "corrupted" and "tainted", with the Opposition enjoying a majority they did not win at the ballot box. When Labor learned that Field had not given the required three weeks' notice to the Queensland Department of Education, it challenged his appointment in the High Court, arguing that he was still technically a public servant–and thus ineligible to serve in the Senate. With Field on leave throughout the remainder of the crisis, the Coalition refused to provide a "pair" to account for his absence, giving it an effective majority of 30–29 in the Senate. Whitlam remarked that if Milliner had not died or had he been replaced by a [pro Whitlam] senator, the crisis would not have happened.

Консультациялар және келіссөздер

Керрдің бас сенімді адамы және құпия кеңесшісі жоғары соттың мүшесі және Керрдің досы сэр Энтони Мейсон болды, оның рөлі 2012 жылға дейін Уитламның өмірбаяны Женни Хокинг Керрдің кең ауқымды консультацияларының мұрағаттық жазбасын егжей-тегжейлі баяндаған кезде ашылмаған. Керр Мейсонды "менің ойлауымда маңызды рөл" ойнайтынын және "мен қабылдайтын әрекетім үшін өзімді нығайту үшін" Мейсонға сенім білдіргенін жазды. Мейсонның рөлі Керрді жұмыстан шығару туралы хат жасауды қамтиды және ол Керрге "әділеттілік мәселесі ретінде" Уитламды жұмыстан шығару ниеті туралы ескертуі керек деп кеңес бергенін мәлімдеді, Керр мұны істеуден бас тартты. Мейсон Керрмен сөйлесу 1975 жылдың тамызында басталып, 1975 жылдың 11 қарашасында түстен кейін аяқталғанын жазады. Ол Керрдің өз рөлін жариялау туралы өтінішіне қарсылық білдірді. Керр 19 қазан жексенбі күні Уитламға телефон шалып, жоғары соттың бас судьясы сэр Гарфилд Барвикпен дағдарыс туралы кеңесу үшін рұқсат сұрады. Уитлэм Керрге бұлай істемеуді кеңес берді, өйткені 1914 жылдан бері, Австралия конституциялық дамуының әлдеқайда ерте кезеңінде болғаннан кейін, ешқандай генерал-губернатор осыған ұқсас жағдайларда бас судьямен кеңескен жоқ. Уитлам сонымен қатар Уитлам үкіметінің заңдарына жоғары соттың соңғы сәтсіз сын-тегеуріндерінің бәрінде Барвик үкіметтің қарсы тұрғанын білген. 21 қазанда Керр Уитламға Элликотттің пікірі туралы телефон соғып, "Бұл бәрі ақымақтық, солай емес пе?" деп сұрады. Уитлэм Керрдің пікірімен келісті. Керр одан кейін Үкіметке Ellicott-тың пікірін жоққа шығаратын жазбаша заңдық пікір беруді өтінді. Керр 6 қарашаға дейін үкіметтен жазбаша кеңес алмады. Кризис туралы екі кітап жазған журналист және автор Пол Келли бұл кешіктіруді Уитлэмнің үлкен қателігі деп санайды, Керрдің сот ісіндегі біліміне байланысты. Керр 21 қазанда Уитламнан Фрейзермен сұхбат алуға рұқсат сұрады, премьер-министр оны тез арада берді, және екі адам сол түні кездесті. Фрейзер Керрге оппозицияның жеткізуді тоқтатуға бел буғанын айтты. Фрейзер оппозицияның қаржы бөлу туралы заң жобаларын қабылдамауды кейінге қалдыру шешімі тактикалық шешім екенін, өйткені сол кезде заң жобалары Сенаттың бақылауында қалатынын және кез келген уақытта қабылдануы мүмкін екенін айтты. Ол коалицияның Элликоттың пікірімен келіскенін және оқиғаларды күтіп тұрған кезде жеткізуді кейінге қалдыруды ұсынғанын айтты. БАҚ әңгіме мазмұны туралы хабарланбады, Керр Фрейзерді жеткізуді тоқтатқандығы үшін сөгіп, генерал-губернатордың кеңсесі бас тартуға мәжбүр болды. Дағдарыс кезінде Керр Уитламға өзінің көбейіп бара жатқан алаңдаушылығы туралы айтпады, сондай-ақ Уитламды жұмыстан босатуды ұсынған жоқ. Ол өзінің айтқан сөздерінің Уитламға әсер етпейтіндігіне сенді және егер Уитлам оны мүмкін қарсылас ретінде көрсе, Премьер-министр оның патшадан босатылуын талап етеді деп қорықты. Керр Уитламмен жылы қарым-қатынаста болса да, өзінің ой-пікірлерін премьер-министрге айтпаған. Кейінірек сенатор Тони Малвихилл былай деп баяндады: "Уитлэм әр кездесуге келіп, былай дейді: "Мен оның мырзасын көрдім. Ол өз жолын табуы керек". Ол генерал-губернатордың маңдай терісін қиып тұрғанын ешқашан айтпаған". Бұл мәселеде көпшілік қызығушылық танытып, алаңдаушылық білдірді, ал Фрейзер мен оның либералдары қолдауды күшейту үшін әрекет жасады. Либералды партиялар мемлекеттік ұйымдарда тактиканы біріктіру үшін жұмыс істеді. Оңтүстік Австралияның бұрынғы ұзақ уақыт премьер-министрі сэр Томас Плейфорд жеткізуді тоқтатуға қарсы болды, бұл Оңтүстік Австралия сенаторы Дон Джессопты тактиканы қолдаудан тайдырды. Фрейзер партия мүшелерінің байланыс толқынын үйлестіре алды, бұл екі адамды бейтараптандыруға көмектесті. Фрейзер зейнеткерлік жасқа толған либералды премьер-министр сэр Роберт Мензистің қолдауына ие болды және Мензиске жеке барып, өзімен бірге 1947 жылы Виктория парламенті жоғарғы палатасында ұсынысты тоқтатуды қолдаған Мензистің мәлімдемесін алды. Ол қағазды пайдаланудың қажеті жоқ; Мензис бұл тактиканы дәмсіз деп тапқанын, бірақ бұл жағдайда қажет екенін айтты. Бұрынғы премьер-министр Фрейзердің тактикасын қолдап мәлімдеме жасады. Керр Уитламды және Еңбек министрі сенатор Джим МакКлеллланды 30 қазанда, Атқарушы кеңестің отырысынан бірден бұрын түскі асқа шақырды. Сол кезде Керр мүмкін компромисті ұсынды. Егер Оппозиция ұсынысты қабылдауға рұқсат берсе, Уитлэм 1976 жылдың мамыр немес маусымына дейін жартылай Сенат сайлауын ұсынбас еді, ал Сенат 1 шілдеге дейін жиналмас еді, осылайша еңбекшілердің уақытша көпшілігінің қаупін болдырмас еді. Уитлэм, Фрейзердің басшылығын және Сенаттың жеткізуді тоқтату құқығын жоюға бейілді болғандықтан, кез келген компромиске бас тартты.

Kerr's major confidante and secret adviser regarding the dismissal was a member of the High Court and friend of Kerr, Sir Anthony Mason whose role was not revealed until 2012 when Whitlam's biographer Jenny Hocking detailed Kerr's archival record of their extensive consultations. Kerr described Mason as playing "a most significant part in my thinking" and wrote of confiding in Mason "to fortify myself for the action I was to take". Mason's role included drafting a letter of dismissal for Kerr and he also claimed to have advised Kerr that he should "as a matter of fairness" warn Whitlam of his intention to dismiss him, which Kerr refused to do. Mason writes that his discussions with Kerr began in August 1975 and concluded on the afternoon of 11 November 1975. He declined Kerr's requests to allow his role to be publicly known. Kerr rang Whitlam on Sunday 19 October, asking permission to consult with the Chief Justice of the High Court, Sir Garfield Barwick, concerning the crisis. Whitlam advised Kerr not to do so, noting that no Governor General had consulted with a Chief Justice under similar circumstances since 1914, when Australia was at a much earlier stage of her constitutional development. Whitlam also noted that in all of the recent unsuccessful High Court challenges to Whitlam government legislation, Barwick had been in the minority in finding against the government. On 21 October, Kerr phoned Whitlam regarding the Ellicott opinion, and asked, "It's all bullshit, isn't it?". Whitlam agreed with Kerr's view. Kerr then requested that the Government provide him with a written legal opinion rebutting Ellicott's views. Kerr would receive no written advice from the Government until 6 November. Journalist and author Paul Kelly, who wrote two books on the crisis, paints this delay as a major mistake by Whitlam, given Kerr's judicial background. Kerr also asked on 21 October for Whitlam's permission to interview Fraser, which the Prime Minister readily granted, and the two men met that night. Fraser told Kerr that the Opposition were determined to block supply. Fraser indicated that the Opposition's decision to defer the appropriation bills, rather than defeating them, was a tactical decision, since then the bills would remain in the control of the Senate and could be passed at any time. He stated that the Coalition agreed with the Ellicott opinion, and proposed to continue deferring supply while it awaited events. The media were not told of the substance of the conversation, and instead reported that Kerr had reprimanded Fraser for blocking supply, causing the Governor General's office to issue a denial. Throughout the crisis, Kerr did not tell Whitlam of his increasing concerns, nor did he suggest that he might dismiss Whitlam. He believed nothing he said would influence Whitlam, and feared that, if Whitlam perceived him as a possible opponent, the Prime Minister would procure his dismissal from the Queen. Accordingly, though Kerr dealt with Whitlam in an affable manner, he did not confide his thinking to the Prime Minister. Labor Senator Tony Mulvihill later related that "Whitlam would come back to each caucus meeting and say, 'I saw His Excellency No worry. He's got to do it his way.' at no time did he hint that the Governor General was frowning." There was intense public interest and concern at the stalemate, and Fraser and his Liberals acted to shore up support. Liberal frontbenchers worked to build unity for the tactic in state organisations. The former longtime Premier of South Australia Sir Thomas Playford was speaking out against the blocking of supply, causing South Australia Senator Don Jessop to waver in his support for the tactic. Fraser was able to co ordinate a wave of communications from party members which served to neutralise both men. Fraser sought the backing of the retired longtime Liberal Prime Minister, Sir Robert Menzies, and went to see Menzies in person, taking with him a 1947 statement by Menzies supporting the blocking of supply in the upper house of the Victorian Parliament. He did not have to use the paper; Menzies stated that he found the tactic distasteful, but in this case necessary. The former prime minister issued a statement in support of Fraser's tactics. Kerr invited Whitlam and Minister for Labour Senator Jim McClelland to lunch on 30 October, immediately preceding an Executive Council meeting. At that meal, Kerr proposed a possible compromise. If the Opposition were to allow supply to pass, Whitlam would not advise a half Senate election until May or June 1976, and the Senate would not convene until 1 July, thus obviating the threat of a possible temporary Labor majority. Whitlam, who was determined to destroy both Fraser's leadership and the Senate's right to block supply, refused any compromise.

Шешім

Конституциямыздың федералдық сипаты және оның ережелеріне байланысты Сенаттың үкіметке қаржы жұмсаудан бас тартуға немесе кейінге шегеруге конституциялық құқығы бар екендігі сөзсіз. Жауапты үкімет принциптеріне сәйкес, үкіметтің қалыпты жұмысын қамтамасыз етуге қажетті қаржыны, соның ішінде алуға мүмкіндік таппаған премьер-министр жалпы сайлау өткізуге немесе отставкаға кетуге тиіс. Егер ол мұны жасамаса, Конституция бойынша мен оның Премьер-министрлік өкілетін қайтарып алуға құқылымын. Австралиядағы жағдай Ұлыбританиядағы жағдайдан мүлдем өзгеше. Мұнда қаржыны қамтамасыз ету үшін екі палатаның да қолдауы қажет. Ұлыбританияда тек Төменгі палатаның қолдауы жеткілікті. Бірақ екеуінің де жағдайында премьер-министрдің міндеті бірдей – егер ол қаржы ала алмаса, ол отставкаға кетуге немесе сайлау өткізуге кеңес беруге тиіс. Фрейзер 2 қарашада Коалиция партияларының басшыларымен саммит өткізді. Нәтижесінде шыққан коммюникеде Коалиция сенаторларын қаржы жұмсауды кейінге шегеруге шақырды. Сондай-ақ, егер Керр Уитлэмге жартылай Сенат сайлауын өткізуге рұқсат берсе, Коалиция штаттарының премьерлері өздерінің губернаторларына сайлау туралы жарлық шығармауға кеңес беретіні туралы ескертілді, осылайша еңбекші емес премьерлері бар төрт штаттан сайлау өткізуге кедергі келтірілді. Кездесуден кейін Фрейзер келісім ұсынды: егер Уитлэм жартылай Сенат сайлауымен бір уақытта Өкілдер палатасына сайлау өткізуге келіссе, оппозиция қаржы жұмсауға келіседі. Уитлэм бұл идеяны қабылдамады. 22 қазанда Уитлэм Бас прокурор Кеп Эндербиден Керрге Элликотттың пікірін жоққа шығаратын құжат дайындауды сұрады. Эндерби бұл тапсырманы солиситор-генерал Морис Байерс пен басқа да лауазымды тұлғаларға жүктеді. 6 қарашада Эндерби Керрмен кездесіп, үкіметтің балама жоспарлары туралы заңдық пікірін беруі керек еді. Қаржы жетіспесе, Commonwealth қызметкерлері мен мердігерлеріне чектердің орнына купон беріледі, олар дағдарыс аяқталғаннан кейін банктерде төленеді, бірақ бұл операциялар ірі банктер тарапынан «заңсыздықпен байланысты» деп қабылданды. Эндерби Элликоттқа қарсы пікірді Керрге ұсынуға шешім қабылдады. Эндерби құжатты қарағанда, ол үкіметтің ұстанымын қолдағанын, бірақ Сенаттың қаржы жұмсауды тоқтатуға конституциялық құқығы бар екенін және резервтік өкілеттіктер әлі де күшінде екенін мойындағанын анықтады, бірақ Эндерби осымен келіспеді. Ол Керрге қарсы пікірді ұсынды, бірақ Байерстің қолына сызық тартып, оның келіспеушілігін айтты. Эндерби Керрге Байерстің қарсы пікірі Уитлэм ұсынған ресми жазбаша кеңеске «қосымша» екенін айтты. Сол күні Керр Фрейзермен қайта кездесті. Оппозиция басшысы Керр Уитлэмді жұмыстан босатпаса, оны парламентте міндетін орындамағаны үшін сынауды жоспарлап отырғанын айтты. Керр 6 қарашада үкімет пен оппозиция ешқайсысы да мойынсұнбайтынын және сол күні қазынашы Билл Хейденнен қаржы 27 қарашада бітетінін естіді. Генерал-губернатор Уитлэмнің қаржыны қамтамасыз ете алмайтынын және Өкілдер палатасына сайлау өткізуге немесе отставкаға кетуге кеңес бермейтінін ескеріп, оны жұмыстан босатуға шешім қабылдады. Керр Уитлэмнің патшайымға оны жұмыстан босатуды сұрауы мүмкін деп қорқып, Уитлэмге алдағы әрекеттер туралы ешқандай ақпарат бермеу маңызды деп санады. Керр кейінірек Уитлэм өзін жұмыстан босатуды сұраса, бұл патшайымды саясатқа тартатынын мәлімдеді. Шешімін растау үшін ол Бас судья Барвикпен байланысып, онымен кездесіп, Уитлэмді жұмыстан босату туралы пікірін сұрады. Барвик оған жазбаша кеңес берді, онда генерал-губернатор қаржыны қамтамасыз ете алмайтын премьер-министрді жұмыстан босатуға құқылы және міндетті екені айтылды. Барвик премьер-министр де отставкаға кетуден немесе жалпы сайлау өткізуден бас тартпауы керектігін атап өтті, және Керр осымен келісті. 9 қарашада Фрейзер Уитлэммен байланысып, дауды шешу мақсатында Коалициямен келіссөздерге шақырды. Уитлэм келісті, және кездесу 11 қарашада сейсенбі күні сағат 9.00-ге Парламент ғимаратында белгіленді. Сол сейсенбіде Рождестводан бұрын сайлау өткізу туралы хабарлама берудің соңғы күні де болды. Үкімет пен оппозиция басшылары 10 қараша күні түнде Мелбурнда Лорд-мэр банкетінде болды. Оппозиция басшыларының кездесуге уақытында Канберраға жетуін қамтамасыз ету үшін Уитлэм оларды түн ортасында Канберраға жеткен өзінің VIP ұшағымен алып келді.

text=Because of the federal nature of our Constitution and because of its provisions the Senate undoubtedly has constitutional power to refuse or defer supply to the Government. Because of the principles of responsible government a Prime Minister who cannot obtain supply, including money for carrying on the ordinary services of government, must either advise a general election or resign. If he refuses to do this I have the authority and indeed the duty under the Constitution to withdraw his Commission as Prime Minister. The position in Australia is quite different from a position in the United Kingdom. Here the confidence of both Houses on supply is necessary to ensure its provision. In the United Kingdom the confidence of the House of Commons alone is necessary. But both here and in the United Kingdom the duty of the Prime Minister is the same in a most important aspect – if he cannot get supply he must resign or advise an election.|author=Governor General Sir John Kerr|source=Statement (dated 11 November 1975)

Fraser chaired a summit of leaders of the Coalition parties on 2 November. The resulting communiqué urged the Coalition senators to continue deferring supply. It also threatened, should Kerr grant Whitlam a half Senate election, that the Coalition state premiers would advise their governors not to issue writs, thus blocking the election from taking place in the four states with non Labor premiers. After the meeting, Fraser proposed a compromise: that the Opposition would concede supply if Whitlam agreed to hold a House of Representatives election at the same time as the half Senate election. Whitlam rejected the idea. On 22 October, Whitlam had asked the Attorney General, Kep Enderby, to have a paper drafted rebutting the Ellicott opinion for presentation to Kerr. Enderby delegated this task to the Solicitor General, Maurice Byers, and other officials. On 6 November, Enderby was to see Kerr to give him a legal opinion regarding the Government's alternative plans in case supply ran out. Vouchers were to be issued to Commonwealth employees and contractors instead of cheques, to be redeemed from banks after the crisis ended—transactions which were to be rejected by major banks as "tainted with illegality". Enderby decided to present Kerr with the rebuttal to Ellicott. When Enderby reviewed the document, he found that, while it argued for the Government's position, it recognised both that the Senate had the constitutional right to block supply, and that the reserve powers were still extant—matters with which Enderby did not agree. He presented Kerr with the rebuttal, but crossed out Byers' signature on it and told Kerr of his disagreement. Enderby told Kerr that the Byers rebuttal was "background" for formal written advice, to be presented by Whitlam. Later that day, Kerr met with Fraser again. The Opposition leader told him that if Kerr did not dismiss Whitlam, the Opposition planned to criticise him in Parliament for failing to carry out his duty. Kerr concluded on 6 November that neither Government nor Opposition would yield and had received advice that day from Treasurer Bill Hayden that supply would run out on 27 November. The Governor General decided that, as Whitlam could not secure supply, and would not resign or advise an election for the House of Representatives, he would have to sack him. As Kerr feared that Whitlam might advise the Queen to dismiss him, he considered it important that Whitlam be given no hint of the impending action. Kerr later stated that were Whitlam to seek his dismissal, it would involve the Queen in politics. Seeking confirmation of his decision, he contacted Chief Justice Barwick, met with him and asked for his views of a dismissal of Whitlam. Barwick furnished him with written advice containing his view that a governor general could and should dismiss a prime minister who was unable to obtain supply. Barwick specified that the prime minister should also not have refused either to resign or to advise a general election, with which Kerr agreed. On 9 November, Fraser contacted Whitlam and invited him to negotiations with the Coalition aimed at settling the dispute. Whitlam agreed, and a meeting was set for 9 am on Tuesday 11 November, at Parliament House. That Tuesday was also the deadline for an election to be called if it were to be held before Christmas. Both Government and Opposition leaders were in Melbourne on the night of 10 November for the Lord Mayor's banquet. To ensure the Opposition leaders could reach Canberra in time for the meeting, Whitlam brought them back in his VIP aircraft, which arrived in Canberra at midnight.

Яралумала кездесу

11 қараша күні таңғы сағат 9-да Уитлэм премьер-министрдің орынбасары Фрэнк Криэнмен және Палата жетекшісі Фред Дейлимен бірге Фрейзер мен Кантри партиясының жетекшісі Дуг Энтонимен кездесті. Ешқандай келісімге қол жеткізілмеді. Уитлэм Коалиция басшыларына Керрге 13 желтоқсанда жартылай Сенат сайлауын өткізуді ұсынатынын және сайлауға дейінгі кезеңде уақытша қаржыландыруды сұрамағанын мәлімдеді. Керрдің қарсылықсыз сайлау өткізуі екіталай екенін түсінген Фрейзер, Уитлэмді генерал-губернатор бұл мәселе бойынша өз шешімін қабылдауы мүмкін екені туралы ескертті. Уитлэм бұған келіспеді және кездесу аяқталғаннан кейін Керрге телефон соғып, жартылай Сенат сайлауын өткізу туралы кеңес беру үшін кездесуге шақырды. Екі адам да таңда күні бос болды, Керр Еске алу күнін тойлады, ал Уитлэм Палата отырысында және оппозиция ұсынған сенімсіздік дауысында болды. Олар сағат 13:00-ге кездесуді жоспарлады, бірақ Керрдің кеңсесі кейін Уитлэмге қоңырау шалып, уақытты сағат 12:45-ке түзетті. Бұл өзгеріс премьер-министрге жетпеді. Уитлэм жартылай Сенат сайлауы туралы өтінішін фракциясына жариялады, олар оны мақұлдады. Уитлэмнен хабар алғаннан кейін Керр Фрейзерге қоңырау шалды. Фрейзердің сөзіне қарағанда, Керр одан, егер ол премьер-министр болып тағайындалса, қаржыландыруды қамтамасыз ете ала ма, содан кейін бірден екі палатаны таратуға кеңес берер ме және сайлауға дейін Уитлэм үкіметінің жаңа саясатын және тергеуін тоқтатар ма деп сұрады. Фрейзер келіскенін айтты. Керр телефон арқылы сөйлескенін жоққа шығарды, бірақ екеуі де бұл сұрақтар Керр Фрейзерді премьер-министр қызметіне тағайындамас бұрын қойылғанын мойындады. Керрдің айтуынша, Фрейзер сағат 13:00-де Ярралумаға келуі керек еді. Уитлэм Парламент үйінен кетуге кешікті, ал Фрейзер сәл ертерек кеткендіктен, Фрейзер Ярралумаға бірінші жетті. Оны күту бөлмесіне алып кірді және оның көлігін жылжытты. Уитлэм Фрейзердің көлігін жылжыту мақсаты премьер-министр оны көргенде ескерту алмауы үшін болғанын айтып, "Егер Фрейзердің сол жерде екенін білгенімде, Ярралумаға аяқ баспаған болар едім" деді. Келли Уитлэм Фрейзердің көлігін танымайтындықтан күмән келтірді, ол автопарктан қарапайым Ford LTD болған. Фрейзердің өмірбаяуын жазған Филип Айрес: "Алдыңғы жақта тоқтаған ақ көлік ерекше ештеңе білдірмейді, ол жай ғана кедергі келтіреді" деді. Уитлэм сағат 13:00-ге дейін келді және көмекшісі оны Керрдің кеңсесіне алып барды. Ол жартылай Сенат сайлауын өткізу туралы ресми хатты әкелді және екеуі отырғаннан кейін оны Керрге беруге тырысты. Керрдің айтуынша, ол Уитлэмді үзіп, партия басшылары арасында келісімге келуге қаулылы болмағандықтан, парламенттік қолдаусыз билік етуге ниетті ме деп сұрады, оған премьер-министр "Иә" деп жауап берді. Кездесу туралы екеуінің де айтуынша, Керр содан кейін Уитлэмге Конституцияның 64-бабына сәйкес премьер-министрліктен бас тартатынын мәлімдеді. Керр кейін Уитлэм орнынан тұрып, кеңсе телефондарына қарап: "Мен дереу Сарайға хабарласуым керек" деді. Керрдің сөзіне қарағанда, бұл Уитлэм онымен жалпы сайлау туралы келіссөз жүргізбейтінін, бірақ оны қайта шақыру үшін Королевамен байланысатынын көрсетті, бұл оған жұмыстан шығарудың соңғы себебін берді; ол Уитлэм енді премьер-министр болмағандықтан, Сарайға хабарласуға тым кеш екенін айтты. Алайда, Уитлэм кейіннен мұндай сөздер айтылмағанын мәлімдеп, Керрден Сараймен кеңескен-келмегенін сұрағанын, Керрдің оған қажеті жоқ екенін және Барвик кеңесі бар екенін айтқанын жеткізді. Екеуі де Керр Уитлэмге жұмыстан босату туралы хатты және себептерін тапсырғанын, олар екеуі де осымен өмір сүруге тиіс екенін айтқанын, ал Уитлэм: "Әрине, солай болады" деп жауап бергенін мойындады. Жұмыстан босату рәсімі Керрдің Уитлэмге сайлауда сәттілік тілеуімен және қолын ұсынуымен аяқталды, оған бұрынғы премьер-министр жауап берді. Уитлэм кеткеннен кейін Керр Фрейзерді шақырып, оны жұмыстан босату туралы хабардар етті және уақытша үкімет құруын сұрады, Фрейзер келісті. Кейін Фрейзер бұл жаңалықты естігенде қатты жеңілдегенін айтты. Фрейзер Парламент үйіне оралып, Коалиция басшыларымен кеңесті, ал Керр оны күтіп тұрған түскі асқа қосылды, қонақтарынан кешірім сұрап, үкіметті жұмыстан шығарумен айналысқанын түсіндірді.

At 9 a. m. on 11 November, Whitlam, together with deputy prime minister Frank Crean and Leader of the House Fred Daly, met with Fraser and Country Party leader Doug Anthony. No compromise could be reached. Whitlam informed the Coalition leaders that he would be advising Kerr to hold a half Senate election on 13 December, and he would not be seeking interim supply for the period before the election. Thinking it unlikely that Kerr would grant the election without supply, Fraser warned Whitlam that the Governor General might make up his own mind about the matter. Whitlam was dismissive and after the meeting broke, telephoned Kerr to tell him that he needed an appointment to advise him to hold a half Senate election. Both men were busy in the morning, Kerr with Remembrance Day commemorations, and Whitlam with a caucus meeting and a censure motion in the House which the Opposition had submitted. The two discussed a meeting for 1:00 p. m., though Kerr's office later called Whitlam's and confirmed the time as 12:45. Word of this change did not reach the Prime Minister. Whitlam announced the request for a half Senate election to his caucus, which approved it. After hearing from Whitlam, Kerr called Fraser. According to Fraser, Kerr asked him whether he, if commissioned prime minister, could secure supply, would immediately thereafter advise a double dissolution election, and would refrain from new policies and investigations of the Whitlam government pending the election. Fraser stated that he agreed. Kerr denied the exchange took place via telephone, though both men agree those questions were asked later in the day before Kerr commissioned Fraser as prime minister. According to Kerr, Fraser was supposed to come to Yarralumla at 1.00 pm. Whitlam was delayed in leaving Parliament House, while Fraser left slightly early, with the result that Fraser arrived at Yarralumla first. He was taken into an anteroom, and his car was moved. Whitlam maintained that the purpose in moving Fraser's car was to ensure that the Prime Minister was not tipped off by seeing it, stating, "Had I known Mr. Fraser was already there, I would not have set foot in Yarralumla". Kelly doubted Whitlam would have recognised Fraser's car, which was an ordinary Ford LTD from the car pool. According to Fraser biographer Philip Ayres, "A white car pulled up at the front would signify nothing in particular—it would simply be in the way". Whitlam arrived just before 1:00 p. m. and was taken to Kerr's office by an aide. He brought with him the formal letter advising a half Senate election, and after the two men were seated, attempted to give it to Kerr. According to Kerr, he interrupted Whitlam and asked if, as a result of the failure to find a compromise between party leaders, he intended to govern without parliamentary supply, to which the Prime Minister answered, "Yes". In their accounts of their meeting, both men agree that Kerr then told Whitlam about the decision to withdraw his commission as prime minister under Section 64 of the Constitution. Kerr later wrote that at this point Whitlam got to his feet, looked at the office's phones, and stated, "I must get in touch with the Palace at once". According to Kerr, this indicated that Whitlam would not try to negotiate with him about a general election but contact the Queen for his recall, which gave him the final reason to carry out the dismissal; he answered that it was too late to get in touch with the Palace because Whitlam was not prime minister any more. Whitlam, however, later disputed that such words were spoken, and stated that he asked Kerr whether he had consulted the Palace, to which Kerr replied that he did not need to, and that he had the advice of Barwick. Both accounts agree that Kerr then handed Whitlam a letter of dismissal and statement of reasons, stating that they would both have to live with this, to which Whitlam replied, "You certainly will". The dismissal concluded with Kerr wishing Whitlam luck in the election, and offering his hand, which the former prime minister took. After Whitlam left, Kerr called Fraser in, informed him of the dismissal, and asked if he would form a caretaker government, to which Fraser agreed. Fraser later stated that his overwhelming sensation at the news was relief. Fraser left to return to Parliament House, where he conferred with Coalition leaders, while Kerr joined the luncheon party that had been waiting for him, apologising to his guests and offering the excuse that he had been busy dismissing the Government.

Парламенттік стратегия

Уитлэм түскі ас ішіп қайта "Лоджаға" оралды. Оның көмекшілері келгенде, ол жұмыстан босатылғанын хабарлады. Уитлэм өз үкіметіне деген сенімді білдіретін қаулы жобасын жасады. Еңбекші партияның Сенаттағы басшылары "Лоджада" болған жоқ, сондай-ақ Уитлэм мен оның партиясы Парламент үйіне қайтып келгенде ешкіммен байланыс жасамады, стратегияларын Өкілдер палатасымен шектеді. Уитлэмнің жұмыстан босатылуына дейін Еңбекші партия басшылығы Сенатқа ассигнациялық заңдарды қабылдау туралы ұсыныс енгізуге шешім қабылдады. Еңбекші партияның сенаторлары Уитлэмнің жұмыстан босатылғанын білмегендіктен, жоспар орындалды. Сенаттағы Еңбекші партия үкіметінің істер жөніндегі менеджері, сенатор Даг МакКлелланд сағат 13:30-да Коалициялық Сенаттың жетекшісі Рег Уизерске Еңбекші партияның ниеті туралы хабарлады. Уизерс кейін басшылардың отырысына қатысып, Фрейзердің тағайындалғанын біліп, жаңа премьер-министрге көмек көрсетуге уәде берді. Сенат жиналғанда, Еңбекші партия Сенатының жетекшісі Кен Вритт ассигнациялық заңдарды қабылдау туралы ұсыныс жасады. Вритт солай істегенде, үкіметтің жұмыстан босатылғаны туралы хабарды естіді, бірақ бастапқыда оған сенгісі келмеді. Вриттке сағат 14:15-те ресми хабар жетті, сол кезде ұсынысты кері тартуға және Фрейзердің жоспарына кедергі келтіру үшін партияның ассигнациялық заң жобасын тоқтатуға кеш болды. 14:24-те Еңбекші партияның ассигнациялық заң жобалары Сенатта қабылданды, Фрейзердің алғашқы уәдесі орындалды. Өкілдер палатасында Фрейзердің сенімсіздік туралы ұсынысы бойынша болған беймәлім пікір алмасу Еңбекші партиясының көпшілігі Фрейзерді айыптау үшін түзетулер енгізумен аяқталды және партиялық дауыс беру арқылы қабылданды. 14:34-те Фрейзер орнынан тұрып, премьер-министр болып тағайындалғанын жариялағанда, жұмыстан босату туралы хабар Палатаға тарады. Фрейзер екі мәжілісті таратуға ниеттенгенін мәлімдеді және Палатаның отырысын жабуды ұсынды. Оның ұсынысы қабылданбады. Фрейзердің жаңа үкіметі Палатада бірнеше рет жеңіліске ұшырады, оған сенімсіздік білдірілді және спикер Гордон Скоулзды генерал-губернаторға Уитлэмді қайта тағайындауды сұрауға шақырды. Бұл туралы генерал-губернаторға хабарлауға тырысқан Скоулзге бастапқыда сол күні кездесу мүмкін емес екені айтылды, бірақ ол Палатаны қайта шақырып, бас тарту туралы хабарлайтынын мәлімдегеннен кейін, Керрмен сағат 16:45-ке кездесу тағайындалды.

Whitlam returned to The Lodge, where he had lunch. When his aides arrived, he informed them of his sacking. Whitlam drafted a resolution for the House, expressing confidence in his Government. No ALP Senate leaders were at The Lodge, nor did Whitlam and his party contact any when they drove back to Parliament House, confining their strategy to the House of Representatives. Prior to Whitlam's dismissal, the Labor leadership decided to introduce a motion that the Senate pass the appropriation bills. With ALP senators unaware of Whitlam's sacking, that plan went ahead. Senator Doug McClelland, manager of the ALP Government's business in the Senate, informed Coalition Senate leader Reg Withers of Labor's intent at about 1.30 pm. Withers then attended a leadership meeting where he learned of Fraser's appointment and assured the new prime minister he could secure supply. When the Senate convened, the ALP Senate leader, Ken Wriedt, made the motion to pass the appropriation bills. As Wriedt did so, he was told that the government had been sacked, which he initially refused to believe. Authoritative word did not reach Wriedt until 2.15 pm, by which time it was too late to withdraw the motion and instead obstruct his party's appropriation bill to hinder Fraser. At 2.24 pm, Labor's appropriation bills passed the Senate, fulfilling Fraser's first promise of providing supply. In the House, desultory debate on Fraser's censure motion ended with it being amended by the ALP majority into a condemnation of Fraser and passed on a party line vote. By 2.34 pm, when Fraser rose and announced that he had been commissioned as prime minister, word of the dismissal had spread through the House. Fraser announced his intent to advise a double dissolution, and moved that the House adjourn. His motion was defeated. Fraser's new government suffered repeated defeats in the House, which passed a motion of no confidence in him, and asked the Speaker, Gordon Scholes, to urge the Governor General to recommission Whitlam. Scholes, attempting to communicate this to the Governor General, was initially told that an appointment might not be possible that day, but after stating that he would reconvene the House and tell them of the refusal, was given an appointment with Kerr for 4.45 pm.

Патшалық қатысуы

Уитлэм де, Керр де патшаның құпия араласуы туралы айтқан жоқ. Уитламның өмірбаясын жазған Джени Хокингтің айтуынша, Австралияның Ұлттық мұрағатындағы Керрдің құжаттары 1975 жылдың қыркүйегінде Уэльс ханзадасымен (қазіргі Карл III) өзінің резервтік өкілеттіктерін және Уитлам үкіметін тарату мүмкіндігін талқылағанын көрсетеді. Керр Уитламды жұмыстан босатып жіберсе не болатынын сұрады, ал премьер-министр оны жұмыстан босатып, жауап берді. Керрдің айтуынша, Чарльз: "Әрине, сэр Джон, патшайым сізді үкіметті таратуды ойлаған кезде қайта шақыру керек деген кеңеске құлақ аспауы керек еді". Керр өзінің күнделігінде принц Чарльз бұл туралы королеваның жеке хатшысы сэр Мартин Чартериске хабарлаған деп жазады. Содан кейін Чартерис Керрге "қажетті жағдай" туындаған жағдайда "билік жағдайды кейінге қалдыруға тырысса да, ақыр соңында премьер-министрдің кеңесіне құлақ асуы керек" деп жазды. Хокинг Керрдің қағаздарынан келтірген құжаттар арасында Керрдің тарату туралы негізгі пункттерінің тізімін дайындады, оның ішінде Принц Чарльзбен сөйлескен және "Шартеристің мені тарату туралы кеңестері" бар. Пол Келли Хокингтің айыптауларын жоққа шығарды. Ол 1975 жылғы қыркүйектегі әңгіме Керрдің басқа естеліктерінде аталмаған, ол дағдарыс басталғанға дейін орын алған және бұл Керрдің Уитламнан босатылуы туралы параноясын ғана көрсеткен болар деп жазды. Келли Керрдің шешімін естігенде, сарайдағылардың таңғалатынын атап өтті. 2016 жылы Хокинг Ұлттық мұрағатқа қарсы "Сарай хаттарын" шығаруды талап етіп, федералды сотқа іс қозғады. Бұл Керр, Королева және Чартерис арасындағы хат алмасу, мұрағат ұстаған, бірақ қарау үшін қол жетімді емес. Іс-әрекет толық сот отырысында жеңіліске ұшырады, бірақ 2020 жылдың 29 мамырында Хокингтің Жоғары сотқа берген шағымдары сәтті өтті: көпшілік 6:1 шешімімен Жоғары сот сарай хаттары "мемлекеттік жазбалар" (жеке меншік емес) болып табылады деп тапты және сондықтан 1983 жылғы Архив туралы заңның ережелері бойынша оларды көпшілікке жариялауға болады. 2020 жылдың 14 шілдесінде хаттар интернетте редакцияланбастан жарияланды. Олар Керрдің Уитламды жұмыстан босатуға конституциялық өкілеттігі бар ма екені туралы Чартериске хат жазғанына қарамастан, ол бұл шешім туралы Королеваға алдын ала хабарламағандығын айтты. Алайда, хаттар Керрдің 1975 жылдың шілдесінде Уитламды жұмыстан шығару мүмкіндігін талқылағанын көрсетті. Сондай-ақ, 1975 жылы 2 қазанда сэр Мартин Чартерис Керрдің ханзада Чарльзбен Уитламның патшайымнан Керрді босатуды сұрауы мүмкіндігін талқылағанын растады.

Neither Whitlam nor Kerr ever suggested there had been any covert royal involvement. According to Whitlam's biographer Jenny Hocking, Kerr's papers in the National Archives of Australia reveal that he discussed with the Prince of Wales (now Charles III) his reserve powers and the possibility that he would dismiss the Whitlam government, in September 1975. Kerr asked what would happen if he dismissed Whitlam and the prime minister retaliated by dismissing him. According to Kerr, Charles had responded: "But surely, Sir John, the Queen should not have to accept advice that you should be recalled at the very time when you were considering having to dismiss the government". Kerr writes in his journal that Prince Charles informed the Queen's Private Secretary, Sir Martin Charteris, of this. Charteris then wrote to Kerr to say that, should this "contingency" arise, "although the Queen would try to delay things, in the end she would have to take the Prime Minister's advice". Among the documents Hocking cites from Kerr's papers is a list prepared by Kerr of key points on the dismissal which includes his discussion with Prince Charles and "Charteris' advice to me on dismissal". Paul Kelly has rejected Hocking's allegations. He wrote that the September 1975 conversation is not mentioned in Kerr's other memoirs, that it would have taken place before the crisis began, and that it would have only revealed Kerr's paranoia about being dismissed by Whitlam. Kelly noted accounts of surprise at the palace when they heard of Kerr's decision. In 2016, Hocking launched a federal court action against the National Archives seeking the release of the "Palace letters", correspondence between Kerr, the Queen and Charteris held by the Archives but not available for view. The action was lost in the full court, but on 29 May 2020 Hocking's appeal to the High Court succeeded: in a majority 6:1 decision the High Court held that the Palace letters are "Commonwealth records" (not personal property) and therefore available for public release under the provisions of the Archives Act 1983. On 14 July 2020, the letters were released online without redaction. They revealed that, although Kerr had corresponded with Charteris about whether he had the constitutional authority to dismiss Whitlam, he had not informed the Queen in advance of his decision to do so. However, the letters also revealed that Kerr had discussed the possibility of dismissing Whitlam as early as July 1975. Also, on 2 October 1975, Sir Martin Charteris confirmed in a letter that Kerr had discussed with Prince Charles the possibility that Whitlam could ask the Queen to dismiss Kerr.

Танымал мәдениет

1983 жылы түсірілген "Қалпынан шығарылу" мини-сериалы оқиғаны көркемдеп бейнеледі. Онда Макс Фиппс Уитлэм, Джон Мэйлон Керр және Джон Стэнтон Фрейзер рөлінде ойнады. 2023 жылы Сидней театр компаниясы осы оқиғалар негізінде музыкалық қойылым қойды.