Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грекияның Сократқа дейінгі философы (б.з.д. 570 – б.з.д. 478 ж.)
Greek Pre Socratic philosopher (c.570–c.478 BC)
Ксенофан Колофондық (/z//ə/'/n//ɒ//f//ə//n//iː//z/ zəNOFəneez; б.з.д. 570 – б.з.д. 478 ж.) – грек философы, теолог, ақын және Иониялық Хомердің сыншысы, ерте классикалық дәуірде грек тілінде сөйлейтін әлемде саяхаттаған. Ақын ретінде Ксенофан өзінің сын стилімен танымал болды, ол алғашқы сатиралардың бірі саналатын өлеңдер жазды. Ол сондай-ақ, қоғамның дәстүрлі байлыққа, шектен шығушылыққа және спорттық жеңістерге құштарлығын сынаған элегиялық өлеңдер жазды. Ол Гомерді және басқа ақындарды өз шығармаларында құдайларды ақымақ немесе моральдық тұрғыдан нашар деп бейнелегені үшін сынға алды. Оның өлеңдері толыққанды сақталған жоқ; кейінірек философтар мен әдеби сыншылардың цитаталарында оның шығармаларының фрагменттері ғана сақталды. Ксенофан Сократқа дейінгі ең маңызды философтардың бірі саналады. Өте шығармашыл ойшыл болған Ксенофан, бұлттар немесе радуга сияқты физикалық құбылыстарды құдайлық немесе мифологиялық түсіндірмелерге сілтеме жасамай, алғашқы принциптерге негізделген түсіндірулер іздеді. Ол сондай-ақ білім мен сенімнің әртүрлі формаларын ажыратты, бұл эпистемологияның ерте мысалы. Кейінірек философтар, мысалы, элеаттар мен пирронистер, Ксенофанды өз ілімдерінің негізін қалаушы деп санады және оның еңбектерін сол ілімдер тұрғысынан түсіндірді, бірақ қазіргі заманғы зерттеулер бұл талаптарға қарсы тұрады.
Xenophanes of Colophon (/z//ə/'/n//ɒ//f//ə//n//iː//z/ zəNOFəneez; [[wikt:Ξενοφάνης ; c. 570 – c. 478 BC) was a Greek philosopher, theologian, poet, and critic of Homer from Ionia who travelled throughout the Greek speaking world in early Classical Antiquity. As a poet, Xenophanes was known for his critical style, writing poems that are considered among the first satires. He also composed elegiac couplets that criticised his society's traditional values of wealth, excesses, and athletic victories. He also criticised Homer and the other poets in his works for representing the gods as foolish or morally weak. His poems have not survived intact; only fragments of some of his work survive in quotations by later philosophers and literary critics. Xenophanes is seen as one of the most important pre Socratic philosophers. A highly original thinker, Xenophanes sought explanations for physical phenomena such as clouds or rainbows without references to divine or mythological explanations, but instead based on first principles. He also distinguished between different forms of knowledge and belief, an early instance of epistemology. Later philosophers such as the Eleatics and the Pyrrhonists also saw Xenophanes as the founder of their doctrines, and interpreted his work in terms of those doctrines, although modern scholarship disputes these claims.
Өмір
Ежелгі өмірбаясын жазған Диоген Лаэрций Ксенофанның қазіргі Түркиядағы Ионияда орналасқан Колофон қаласында туғанын хабарлайды. Лаэрцийдің сөзіне қарағанда, Ксенофан 60-шы Олимпиада кезінде (б.з.д. 540–537 жж.) шығармашылығымен көзге түскен, ал қазіргі ғалымдар оның шамамен б.з.д. 570–560 жылдары туғанын айтады. Оның бізге жеткен еңбектерінде Талес, Эпименид және Пифагор туралы мәліметтер бар, ал ол Гераклит пен Эпихармның жазбаларында есімдері аталады. Өзінің сақталған мәліметтеріне сүйенсек, ол 25 жасында туған жерін қалдырып, 67 жыл басқа грек аймақтарында саяхаттап өмір сүрген, 92 жасында немесе одан кейін қайтыс болған көшпелі ақын болған. Ежелгі деректерде ол ұлдарын жерлегені айтылғанымен, оның өзі және оның отбасы туралы сенімді мәліметтер аз. Ксенофанның физикалық теорияларына Милеттіктердің әсері болған деп есептеледі. Мысалы, оның радуганың бұлт екендігі туралы теориясы, бір интерпретация бойынша, Анаксименнің радуганың бұлттардан шағылысқан жарық екендігі туралы теориясына жауап ретінде қарастырылады.
The Ancient biographer Diogenes Laertius reports that Xenophanes was born in Colophon, a city that once existed in Ionia, in present day Turkey. Laertius says that Xenophanes is said to have flourished during the 60th Olympiad (540–537 BC), and modern scholars generally place his birth some time around 570 560 BC. His surviving work refers to Thales, Epimenides, and Pythagoras, and he himself is mentioned in the writings of Heraclitus and Epicharmus. By his own surviving account, he was an itinerant poet who left his native land at the age of 25 and then lived 67 years in other Greek lands, dying at or after the age of 92. Although ancient testimony notes that he buried his sons, there is little other biographical information about him or his family that can be reliably ascertained. It is considered likely Xenophanes' physical theories were influenced by the Milesians. For instance, his theory that the rainbow is clouds is on one interpretation seen as a response to Anaximenes's theory that the rainbow is light reflected off of clouds.
Өлеңдер
Ксенофанның көзқарастары туралы біліміміз, оның поэзиясының кейінгі грек жазушыларының цитаталары ретінде сақталған үзінділері арқылы келді. Гераклит немесе Парменид сияқты, тек бір шығарма жазған басқа сократқа дейінгі философтардан өзгеше, Ксенофан түрлі өлеңдер жазды, және екі үзіндінің қайсысы да бір мәтінге жатады деп сеніммен айтуға болмайды. Диоген Лаэрцийдің мәлімдеуінше, Ксенофан Колофон мен Элея қалаларының негізі туралы шамамен 2000 жолдан тұратын өлең жазған. Соңғы куәліктер оның сатиралар жинағы кем дегенде бес кітаптан тұрғанын көрсетеді. Көптеген кейінгі дереккөздер Ксенофанның "Табиғат туралы" деген поэма жазғанын айтса да, қазіргі ғалымдар бұл атауға күмән келтіреді, себебі бұл, әлдебір Александрия кітапханасының ғалымдары Аристотель "фузикой" деп атаған, табиғатты зерттеген философтардың еңбектеріне берген атау болуы мүмкін.
Knowledge of Xenophanes' views comes from fragments of his poetry that survive as quotations by later Greek writers. Unlike other pre socratic philosophers such as Heraclitus or Parmenides, who only wrote one work, Xenophanes wrote a variety of poems, and no two of the fragments can positively be identified as belonging to the same text. According to Diogenes Laertius, Xenophanes wrote a poem on the foundation of Colophon and Elea, which ran to approximately 2000 lines. Later testimony also suggests that his collection of satires was assembled in at least five books. Although many later sources attribute a poem titled "On Nature" to Xenophanes, modern scholars doubt this label, as it was likely a name given by scholars at the Library of Alexandria to works written by philosophers that Aristotle had identified as "phusikoi" who studied nature.
Сатиралар
Кейінгі жазушылар сатираларды Силлой деп атайды, және бұл атау Ксенофанның өзіне қатысты болуы мүмкін, бірақ бұл Пирроншы философ Тимон Флиус, "силограф" (б.з.д. 3 ғасыр), Ксенофанның аузынан басқа философтарды сатиралайтын көптеген өзінің сатиралық шығармаларын айтқандығынан да болуы мүмкін. Тимон өзінің еңбектерінде мақтайтын азанау философтардың бірі – Ксенофан. Ксенофанның сақталған жазбалары б.з.д. 4 ғасырда кеңінен таралған күмәндік көзқарасты көрсетеді. Философиялық фрагменттердің көп бөлігі Гомерге жасалған түсіндірмелерден алынған. Ол өзінің сынын ертедегі грек ақындарының және өз замандастарының көпқұдайлық діни көзқарастарына бағыттады.
The satires are called Silloi by late writers, and this name may go back to Xenophanes himself, but it may originate in the fact that the Pyrrhonist philosopher Timon of Phlius, the "sillographer" (3rd century BC), put much of his own satire upon other philosophers into the mouth of Xenophanes, one of the few philosophers Timon praises in his work. Xenophanes' surviving writings display a skepticism that became more commonly expressed during the fourth century BC. Several of the philosophical fragments are derived from commentators on Homer. He aimed his critique at the polytheistic religious views of earlier Greek poets and of his own contemporaries
Осы кейінгі мәліметтерге сүйенсек, оның элегиялық және ямбикалық поэзиясы Гомер мен Гесиодты, антропоморфтық құдайлар пантеонына сенуді және гректердің спортқа құрметтеуін қоса алғанда, көптеген идеяларды сынап, сатираға айналдырды.
To judge from these later accounts, his elegiac and iambic poetry criticized and satirized a wide range of ideas, including Homer and Hesiod, the belief in the pantheon of anthropomorphic gods and the Greeks' veneration of athleticism.
Табиғат туралы
Ксенофанның философиялық поэма жазғанын нақты айтатын ешқандай сенімді дерек жоқ. Джон Бернет былай дейді: "Пερὶ φύσεως поэмасына ең ертегі сілтеме – «Илиада»ның xxi тарауына Женевалық түсіндірмеде, 196-шы жолда кездеседі, және ол Маллустың Кратесіне дейін жетеді. Біз мұндай атаулардың кейіннен қойылғанын және Ксенофан Крате заманына дейін-ақ философтар қатарында танылғанын естен шығармауымыз керек. Сондықтан, Пергама кітапханашылары Ксенофанның бір өлеңіне ғана Περὶ φύσεως деген атау бергенін айта аламыз". Дегенмен, Ксенофан егер «Табиғат туралы» деген атаумен арнайы поэма жазбаса да, сақталған көптеген үзінділер табиғаттану философиясының тақырыптарына, мысалы, бұлттарға немесе радугаға қатысты, сондықтан Ксенофанның философиялық ойлары оның сатираларында кездейсоқ айтылған болуы мүмкін.
There is no good authority that says that Xenophanes specifically wrote a philosophical poem. John Burnet says that "The oldest reference to a poem Περὶ φύσεως is in the Geneva scholium on Iliad xxi. 196, and this goes back to Crates of Mallus. We must remember that such titles are of later date, and Xenophanes had been given a place among philosophers long before the time of Crates. All we can say, therefore, is that the Pergamene librarians gave the title Περὶ φύσεως to some poem of Xenophanes." However, even if Xenophanes never wrote a specific poem title On Nature, many of the surviving fragments deal with topics in natural philosophy such as clouds or rainbows, and it is thus likely that the philosophical remarks of Xenophanes were expressed incidentally in his satires.
Философия
Ксенофан дәстүрлі түрде одан әсер алған және оны өз алдыңғысы және негізін қалаушысы деп есептеген элеаттар мен скептиктер тұрғысынан түсіндірілсе де, қазіргі заманғы зерттеулер оны философиясы кейінгі философиялық мектептерге тигізген әсерден асып түсетін, өте жаңа және ерекше философ екенін көрсетті. Әлеуметтік сыншы ретінде Ксенофан симпозиумдағы дұрыс мінез-құлық туралы өлеңдер жазып, спортшыларды мәдени тұрғыдан дәріптеуді сынады. Ксенофан грек мифологиясына күмән келтіру арқылы, ежелгі грек дінінің құдайға деген құрмет сезіміне сәйкес болу үшін Гесиод пен Гомер баялағандай, құдайлық табиғатты түсінуді реформалауға тырысты. Ол бұлттар мен радуга сияқты құбылыстарға мифтердің орнына табиғи түсіндірмелер берді, замандастарының дәстүрлі діни көзқарастарын адамның қиялы ретінде паш етті. Эпистемология саласындағы алғашқы ойшылдардың бірі ретінде, ол білім мен сенім ұғымдарын, тек құдайларға ғана қол жеткізе алатын шындықтан ажыратты.
Although Xenophanes has traditionally been interpreted in terms of the Eleatics and Skeptics who were influenced by him and saw him as their predecessor and founder, modern scholarship has revealed him to be a highly original and distinct philosopher whose philosophy extends well beyond the influence he had on later philosophical schools. As a social critic, Xenophanes composed poems on proper behavior at a symposium and criticized the cultural glorification of athletes. Xenophanes sought to reform the understanding of divine nature by casting doubt on Greek mythology as relayed by Hesiod and Homer, in order to make it more consistent with notions of piety from Ancient Greek religion. He composed natural explanations for phenomena such as the formation of clouds and rainbows rather than myths, satirizing traditional religious views of his time as human projections. As an early thinker in epistemology, he drew distinctions between the ideas of knowledge and belief as opposed to truth, which he believed was only possible for the gods.
Әлеуметтік сын
Ксенофан симпозиумдағы дұрыс мінез-құлық туралы бірнеше элегиялық өлеңдер жазды. Симпозиум – бұл ежелгі гректердің спорттық немесе поэзиялық жеңістерді тойлау үшін, немесе жас жігіттерді аристократиялық қоғамға қабылдау үшін өткізетін ішімдік тойлары еді. Сақталған фрагменттерде құдайларға құрмет пен имандылықтың маңыздылығына баса назар салынады, сондай-ақ маскүнемдік пен шектен шығуға қарсылық білдіріліп, қанағаттылық пен зәулімдік пен ысырапты сынау қолдалады. Ксенофан сонымен қатар спорттық жеңістердің маңыздылығын жоққа шығарып, даналықты жетілдірудің маңыздырақ екенін айтты.
Xenophanes wrote a number of elegiac poems on proper conduct at a symposium, the Ancient Greek drinking parties that were held to commemorate athletic or poetic victories, or to welcome young men into aristocratic society. The surviving fragments stress the importance of piety and honor to the gods, and they discourage drunkenness and intemperance, endorsing moderation and criticism of luxury and excess. Xenophanes also rejected the value of athletic victories, stating that cultivating wisdom was more important.
Құдайдың табиғаты
Орфизм мен Пифагор философиясы грек руханилығына кінә және тазалық ұғымдарын енгізді, бұл құдайлық жан мен өлшеулі дене арасындағы екіұшты сенімге алып келді. Бұл ілім Гомер мен Гесиодтың жақтаған дәстүрлі діндеріне қайшы келеді. Құдай барлық нәрсені қозғалтады, бірақ ол өзгермейтін, бірегейлігі мен бірлігі, мәңгілігі және денесіз, антропоморфты емес рухани табиғатымен сипатталады. Ол ерік бостандығына ие және ең жоғары жақсылық, моральдық кемелділік пен күнәнің болмауының сұлулығын бейнелейді. Ксенофан "Құдай – бір, құдайлар мен адамдардың арасында ең жоғары, денесі мен санасы жандардың сияқты емес" деген сенімді ұстанды. Ол бір ғана ең ұлы Құдай бар екенін айтты. Құдай – бір мәңгілік болмыс, шар тәрізді пішінде, өзінде барлық нәрсені қамтиды, абсолютті сана және ой, сондықтан зиялы және барлық нәрсені қозғалтады, бірақ денесі мен санасы жағынан адам табиғатына ешқандай ұқсастығы жоқ. Ксенофан Гомердің теологиясын қабылдамаса да, құдайлықтың бар екендігіне күмән келтірмеді; керісінше, оның философиясы ежелгі грек жазушыларының және олардың құдайлық туралы түсініктеріне сын болды. Ксенофанның оң теологиясына қатысты Құдай туралы бес негізгі ұғымды қалыптастыруға болады. Құдай: адамгершілік шеңберінен тыс, адам бейнесіне ұқсамайды, өлмейді және туылмайды (Құдай – құдайлық, демек мәңгілік), құдайлық иерархия жоқ және Құдай адам ісіне араласпайды.
Orphism and Pythagorean philosophy introduced into the Greek spirituality the notions of guilt and pureness, causing a dichotomic belief between the divine soul and the mortal body. This doctrine is in contrast with the traditional religions as espoused by Homer and Hesiod. God moves all things, but he is thought to be immobile, characterized by oneness and unicity, eternity, and a spiritual nature which is bodiless and isn't anthropomorphic. He has a free will and is the Highest Good, he embodies the beauty of the moral perfection and of the absence of sin. Xenophanes espoused a belief that "God is one, supreme among gods and men, and not like mortals in body or in mind." He maintained that there was one greatest God. God is one eternal being, spherical in form, comprehending all things within himself, is the absolute mind and thought, therefore is intelligent, and moves all things, but bears no resemblance to human nature either in body or mind. While Xenophanes rejected Homeric theology, he did not question the presence of a divine entity; rather his philosophy was a critique on Ancient Greek writers and their conception of divinity. Regarding Xenophanes' positive theology five key concepts about God can be formed. God is: beyond human morality, does not resemble human form, cannot die or be born (God is divine thus eternal), no divine hierarchy exists, and God does not intervene in human affairs.
Табиғи философия
Ксенофанның құдайлық табиғатты жеке және адам істеріне араласпайтын деп түсінуі, оны физикалық құбылыстарға ғылыми тұрғыдан түсіндіруге жетеледі. Ксенофан, болжам бойынша, дауыл кезінде бұлттардан өтетін кемелердің мачталарында пайда болатын Сент-Эльмо оттарының көрінісін түсіндірген алғашқы философ болды. Қазіргі заманда статикалық электрдің ашылуына дейін Сент-Эльмо оттарының себебі толыққанды түсініксіз болса да, Ксенофанның бұлт тамшыларының қозғалысынан туындаған жарық құбылысын түсіндіру әрекеті ежелгі әлемде бірегей болды. Ксенофанның космологиясында ғаламның бір ғана шекарасы бар – «аяғымызбен көретін» шекара. Ксенофан жердің төмен және барлық бағытта шексіз кеңейгендігіне сенді. Жердің шексіздігі туралы оның сенімінің салдары, күннің бату кезінде жердің астынан өтуі емес, Күн мен Айдың батысқа қарай түзу сызықпен қозғалатыны, ал тұтылудан кейін жаңа Күн немесе Ай пайда болатыны болды. Бұл Күн мен Айдың потенциалды шексіз тізбегі қазіргі ғалымдарға ұнамауы мүмкін, бірақ бұл Ксенофанның Күн мен Айды әрбір жаңа күнде қайта пайда болатын нақты нысан емес, аспанда пайда болатын нысанның «типі» ретінде қарастырғанын көрсетеді. Ксенофан құрлықта табылған теңіз жануарларының қазбаларын зерттеу нәтижесінде, бір кезде судың бүкіл Жер бетін жапқан болуы керек деген қорытымға келді. Ол бұл дәлелді ғаламның архе немесе ғарыштық принципі – ылғал мен құрғақтың, яғни жердің (γῆ) және судың (ὕδωρ) арасындағы ағын деп түсіндірді. Бұл екі шекті күйлер бір-бірімен алмасып, алмасумен адам өмірі жойылып, қайта жанданатын (немесе басым формаға байланысты керісінше) болды. Бұл аргументті Анаксименнің ауа теориясына қарсы пікір ретінде қарастыруға болады. Күйлердің алмасуы және адам өмірінің жойылып, қайта оралуы идеясы оның себеп-салдар принципіне сенгенін көрсетеді, бұл Ксенофанның ежелгі философиялық дәстүрлерден ғылыми байқауларға негізделгендерге қарай бұрған тағы бір маңызды қадамы болды. Дәлелдерді пайдалану – бұл идеяны дәлелдер мен байқаулармен растауға бағытталған маңызды қадам еді.
Xenophanes' understanding of divine nature as separate and uninvolved in human affairs motivated him to come up with naturalistic explanations for physical phenomena. Xenophanes was likely the first philosopher to come up with an explanation for the manifestation of St. Elmo's fire that appears on the masts of ships when they pass through clouds during a thunderstorm. Although the actual phenomenon behind St. Elmo's fire would not be understood until the discovery of static electricity in the modern era, Xenophanes' explanation, which attempted to explain the glow as being caused by agitations of small droplets of clouds was unique in the ancient world. In Xenophanes' cosmology, there is only one boundary to the universe, the one "seen by our feet". Xenophanes believed that the earth extended infinitely far down, as well as infinitely far in every direction. A consequence of his belief in an infinitely extended earth was that rather than having the sun pass under the earth at sunset, Xenophanes believed that the sun and the moon traveled along a straight line westward, after which point a new sun or moon would be reconstituted after an eclipse. While this potentially infinite series of suns and moons traveling would likely be considered objectionable to modern scientists, this means that Xenophanes understood the sun and moon as a "type" of object that appeared in the sky, rather than a specific individual object that reappeared every new day. Xenophanes concluded from his examination of fossils of sea creatures that were found above land that water once must have covered all of the Earth's surface. He used this evidence to conclude that the arche or cosmic principle of the universe was a tide flowing in and out between wet and dry, or earth (γῆ) and water (ὕδωρ). These two extreme states would alternate between one another, and with the alternation human life would become extinct, then regenerate (or vice versa depending on the dominant form). The argument can be considered a rebuke to Anaximenes' air theory. The idea of alternating states and human life perishing and coming back suggests he believed in the principle of causation, another distinguishing step that Xenophanes takes away from Ancient philosophical traditions to ones based more on scientific observation. This use of evidence was an important step in advancing from simply stating an idea to backing it up by evidence and observation.
Мұрасы мен ықпалы
Ксенофанның ықпалы әртүрлі жолдармен түсіндірілді: "эпистемологияның негізін қалаушы, ақын және рапсод, тіпті философ емес, алғашқы скептик, алғашқы эмпирик, рационалистік теолог, дін реформаторы және тағы да басқасы." Карл Поппер Ксенофанды сыншыл рационализмнің ертеден келген белгілі бір көрінісі ретінде қарастырды, айтуынша, тек жұмыс гипотезалары негізінде ғана әрекет ету мүмкін – біз шындықты білгендей әрекет ете берсек болады, бірақ оның өте ықтимал еместігін жақсы білуіміз керек.
Xenophanes's influence has been interpreted variously as "the founder of epistemology, a poet and rhapsode and not a philosopher at all, the first skeptic, the first empiricist, a rationalist theologian, a reformer of religion, and more besides." Karl Popper read Xenophanes as an early precursor of critical rationalism, saying that it is possible to act only on the basis of working hypotheses—we may act as if we knew the truth, as long as we know that this is extremely unlikely.
Элеатияға әсер ету
Кейінгі көптеген көне деректер Ксенофанды Италиядағы Элея қаласындағы грек колониясымен байланыстырады, оны қаланың негізі қалануы туралы поэманың авторы, немесе Элея философия мектебінің негізін қалаушы, немесе Элеялық Парменидтің ұстазы деп есептейді. Басқалары оны пифагоршылдықпен байланыстырады. Дегенмен, қазіргі ғалымдар Пифагор, Ксенофан және Парменид арасындағы осы байланыстардың тарихи немесе философиялық негізі шамалы деп санайды, бұл "италиялық мектеп" деп аталатын тізбектейлік туралы жиі айтылады. Сонымен қатар, Ксенофанды Парменидтің әріптесі Элеялық Зенонның ұстазы деп қарастыру ежелгі заманнан бері кең таралған, бірақ қазіргі кезде бұл пікір жалған деп есептеледі.
Many later ancient accounts associate Xenophanes with the Greek colony in the Italian city of Elea, either as the author of a poem on the founding of that city, or as the founder of the Eleatic school of philosophy, or as the teacher of Parmenides of Elea. Others associate him with Pythagoreanism. However, modern scholars generally believe that there is little historical or philosophical justification for these associations between Pythagoras, Xenophanes, and Parmenides as is oft alleged in succession of the so called "Italian school". It had similarly been common since antiquity to see Xenophanes as the teacher of Zeno of Elea, the colleague of Parmenides, but common opinion today is likewise that this is false.
Пиррондыққа әсер ету
Ксенофан кейде Батыс философиясының алғашқы күмәнданушысы деп есептеледі. Ксенофанның болжамды күмәндануы пирронизмге қадамдық алғышарт ретінде де қарастырылуы мүмкін. Секст Пирроның шәкірті Тимон Ксенофанды жоғары бағалап, оған сатираларын арнап, оны толыққанды күмәнданушы емес (Пирро сияқты), бірақ оған жақын, кешірілерлік тұлғаның мысалы ретінде көрсетеді. Евсевий Мессендік Аристоклдың сөздерін келтіріп, Ксенофан пирронизмге жеткен философиялық бағыттың негізін қалаушы екенін айтады. Бұл бағыт Ксенофаннан басталып, Парменид, Самостық Мелисс, Элеялық Зенон, Левкипп, Демокрит, Протагор, Хиостық Нессос, Хиостық Метродор, Смирналық Диоген, Анаксарх және, соңында, Пирроға дейін жалғасады.
Xenophanes is sometimes considered the first skeptic in Western philosophy. Xenophanes's alleged skepticism can also be seen as a precursor to Pyrrhonism. Sextus quotes Pyrrho's follower Timon as praising Xenophanes and dedicating his satires to him, and giving him as an example of somebody who is not a perfect skeptic (like Pyrrho), but who is forgivably close to it. Eusebius quoting Aristocles of Messene says that Xenophanes was the founder of a line of philosophy that culminated in Pyrrhonism. This line begins with Xenophanes and goes through Parmenides, Melissus of Samos, Zeno of Elea, Leucippus, Democritus, Protagoras, Nessos of Chios, Metrodorus of Chios, Diogenes of Smyrna, Anaxarchus, and finally Pyrrho.
Пантеизм
"Бір құдайдың құдайлар мен адамдар арасында ең ұлысы" деген ұғымды дамытқандықтан, Ксенофанды көбінесе батыс діни философиясының алғашқы монотеистерінің бірі деп есептейді. Дегенмен, дәл осы сілтемеде Құдайдан жоғары тұрған бірнеше "құдайлар" туралы айтылады. Бұл Құдай тек ой күшімен ғана "барлық нәрсені қозғалтады". Адамдардан өзгеше, Құдайдың "бірден жазалау" (грекше: to phren) және өз ойлау қабілетін (грекше: nous) тиімді пайдалану күші бар. Ксенофанның ойлары Аристотель, Цицерон, Диоген Лаэртий, Секст Эмпирик және Плутархтың ежелгі доксографияларында монолатриялық және пантеистік деп қорытындыланды. Атап айтқанда, Аристотельдің "Метафизикасы" оның көзқарасын "Барлығы – Құдай" деп түйіндейді. "Мелисс, Ксенофан және Горгия туралы" псевдо-Аристотель трактатында да оның ілімдеріне қатысты маңызды куәліктер бар. Пьер Бейль Ксенофанның көзқарастарын Спинозаға ұқсас деп есептеді. Физик және философ Макс Бернхард Вайнштейн Ксенофанды ең алғашқы пандеистердің бірі деп атады. Ксенофанның жеке тұлғасыз Құдайға деген көзқарасы, құдайды денесіз сана ретінде қарастырған, Сократтан бұрынғы Эмпедоклға әсер еткен сияқты. Алайда, Эмпедокл Ксенофанның Жердің жалпақ және шексіз төменге қарай созылатыны туралы пікірін ақымақтық деп санады.
Because of his development of the concept of a "one god greatest among gods and men," Xenophanes is often seen as one of the first monotheists in Western philosophy of religion. However, the same referenced quotation refers to multiple "gods" who the supreme God is greater than. This god "shakes all things" by the power of his thought alone. Differently from the human creatures, God has the power to give "immediate execution" (in Greek: to phren) and make effective his cognitive faculty (in Greek: nous). The thought of Xenophanes was summarized as monolatrous and pantheistic by the ancient doxographies of Aristotle, Cicero, Diogenes Laertius, Sextus Empiricus, and Plutarch. More particularly, Aristotle's Metaphysics summarized his view as "the All is God." The pseudo Aristotlelian treatise On Melissus, Xenophanes, and Gorgias also contains a significant testimony of his teachings. Pierre Bayle considered Xenophanes views similar to Spinoza. Physicist and philosopher Max Bernhard Weinstein specifically identified Xenophanes as one of the earliest pandeists. Xenophanes's view of an impersonal god seemed to influence the pre socratic Empedocles, who viewed god as an incorporeal mind. However, Empedocles called Xenophanes's view that Earth is flat and extends downward forever to be foolishness.
Бастапқы дереккөздер
Дильс-Кранцтың куәліктері мен Сократқа дейінгі философияның фрагменттерін нөмірлеу жүйесінде Ксенофан 21-нөмір ретінде тізімделген. Осы тізімнің ең соңғы басылымы .
In the Diels Kranz numbering for testimony and fragments of Pre Socratic philosophy, Xenophanes is catalogued as number 21. The most recent edition of this catalogue is .