Кіріспе

Англиядағы өзен – Ұлыбританиядағы үшінші ең ұзын өзен

Трент өзені Ұлыбританиядағы үшінші ең ұзын өзен болып табылады. Оның бастауы Стаффордширде, Биддульф Моордың оңтүстік жиегінде орналасқан. Өзен Солтүстік Мидлендс аймағынан өтіп, Хамбер сағасына құяды. Өзен қышқыл дауылдардан кейін және көктемде қар еріген кезде су тасқынына жиі ұшырайды, бұл бұрын өзен арнасын өзгертуге себеп болған. Өзен Сток-он-Трент, Стоун, Стаффордшир, Ругели, Бертон-апон-Трент және Ноттингем қалаларынан өтеді, содан кейін Йоркширдегі Трент-Фолс тұсында Оуз өзенімен қосылып, Хамбер сағасын құрайды. Бұл саға Йоркширдегі Кингстон-опон-Халл мен Линкольнширдегі Иммингем арасында Солтүстік теңізіне құяды. Хамбердің кең сағасы көбінесе Мидлендс пен Англияның солтүстігі арасындағы шекара ретінде сипатталады.

Атауы

"Трент" атауы "күшті су тасқыны" деген мағына беретін рим-британ сөзінен туындаған болуы мүмкін. Нақтырақ айтқанда, атау екі рим-британ сөзінің – трос ("артық") және хинт ("жол") – қысқартылған түрі болуы ықтимал. Бұл өзеннің су тасқынына бейім екенін көрсетеді. Дегенмен, көбінесе бұл өзенді фордтар арқылы өтуге болатын, яғни маңызды жолдардан ағып өтетін өзен деп есептегені мүмкін. Осы себепті Трент бойындағы Hill Ridware сияқты жер-атауларында, сондай-ақ ежелгі ағылшын тілінен алынған "форд" сөзінде рим-британдық "рид" (валли тілінде "форд") элементі кездеседі. Тағы бір аудармада "басып кіруші" деп берілген, ол жерді су басуға байланысты. Уэльс университетіндегі Кохтың пікірінше, "Трент" атауы рим-британдық "Трисантона" сөзінен шыққан, ол *tri sent(o) on ā (жол арқылы күшейтілген есімдік) элементтерінің біріктірілген түрінен пайда болған, яғни "үлкен жол".

Тарихқа дейінгі дәуір

Плейстоцен дәуірінде (1,7 миллион жыл бұрын) Трент өзені Уэльс төбелерінде басталып, Ноттингемнен шығысқа қарай қазіргі Белвоар аңғары арқылы ағып, Анкастердегі әктас жотасын кесіп, содан Солтүстік теңізге құйды. Вулстония кезеңінің соңында (шамамен 130 000 жыл бұрын) Белвоар аңғарында қалған тоқтап тұрған мұз массасы өзенді солтүстікке бұрып, ежелгі Линкольн өзені арқылы, Линкольн өткелінен, қазіргі Уитэм өзенінің арнасымен ағысуға мәжбүр етті. Келесі мұз басу кезеңінде (Девенс, б.з.д. 70 000 жыл) мұз қазіргі төменгі Трент бассейнінде Глециалдық Хамбер көлі деп аталатын үлкен су көлемін тоқтатты. Ол шегінген кезде Трент өзені Хамберге қарай қазіргі арнасын қабылдады.

Аумақ көлемі

Трент алабы Мидлендс аймағының кең аумағын қамтиды, және Стаффордшир, Дербишир, Лестершир, Ноттингемшир және Батыс Мидлендс графтықтарының басым бөлігін қосады; сонымен қатар Линкольншир, Оңтүстік Йоркшир, Уорвикшир және Рутленд аймақтарының бөліктері де кіреді. Су жиналатын аймақ, оңтүстік және батыстағы Авон саласымен, солтүстік-батыстағы Уивермен, солтүстікке қарай Йоркшир Уз салаларымен және шығысқа қарай Велланд, Уитэм және Анчолм бассейндерімен шектеседі. Алаптың ерекшелігі – жер бедері мен ландшафт сипаттамасының айқын әртүрлілігі, ол Dark Peak таулы аймағының бастауларынан, су жиналатын аймақтың ең биік нүктесі Kinder Scout үстіртінде басталып, төменгі тасқын ағыстарымен қатар орналасқан, теңіз деңгейіне тең жер бетіне ие, қарқынды өңделген және кептірілген жазық далаларға дейін өзгереді. Бұл төменгі ағыстар бірқатар су тасқынына қарсы жағалаулар мен қорғаныстармен су тасқынынан қорғалады. Басқа жерлерде Dove алабындағы White Peak ашық әктас аймақтары мен Idle алабындағы Dukeries аймағындағы Sherwood Forest, Charnwood Forest және Soar және Mease су жиналатын бассейндеріндегі Ұлттық орман арасында нақты контраст байқалады. Су деңгейін басқару осы жазық аймақтарда маңызды, ал жергілікті су арналары әдетте ішкі дренаж кеңестері және олардың ізбасарларымен күтіледі, дренажды жақсарту үшін суды Трентке құятын жағалау өзендеріне көтеруге арналған сорғы станцияларының көмегімен жүзеге асырылады. Аз қоныстанған ауылдық аймақтар Вест-Мидлендс штатындағы Стоук-он-Трент, Бирмингем және оның айналасындағы Қара өлке, сондай-ақ Шығыс Мидлендс штатындағы Лестер, Дерби және Ноттингемнің ірі университет қалалары мен тарихи графтық орталықтары сияқты көптеген ірі қалалық аймақтармен теңестіріледі. Бұл аймақтарда 6 миллионнан астам адам тұрады. Армитаждың төменгі ағысындағы қатты геология негізінен Мерсия саздақтарынан тұрады, өзеннің бағыты осы саздақтардың Мидлендс арқылы Хэмберге дейін созылатын доғасын қалайды. Өзен төсегімен саздақтар ашық көрінбейді, себебі тастың үстінде қиыршық тас және аллювий қабаттары жатыр. Бірақ кейбір жерлерде саздақтар өзен жартастарын құрайды, ең айқын жерлері – Гунторп және Стоук шлюзі, Радклифке жақын Трентте, ал ауыл ерекше қызыл түсті қабаттармен аталған. Сканторп пен Алкборо арасындағы Трент өзенінің үстінен көтерілген тік жартастар да саздақтардан тұрады, бірақ олар жас Rhaetic Penarth тобына жатады. Бұл «баспалдақ» тәрізді жалпақ үстірттердің қатары өзеннің кесіп өтуі нәтижесінде, сондай-ақ мұздық кезеңдерінің соңында мұздықтардан пайда болған балқыған су мен эрозиялық материалдың жиналуынан пайда болған. Бұл үстірттерде өзен бойында бір кезде өмір сүрген мегафаунаның іздері сақталған, мысалы, жүнді мамонт, бизон және қасқыр сияқты суық кезеңдерде болған жануарлардың сүйектері мен тістері табылды. Дербиге жақын орналасқан басқа да террасалық жүйеде, жылырақ мезгілде Аллентон бегемоты табылған. Шағыл шұңқырларының қалдықтары, әдетте салыстырмалы түрде жоғары жер асты суымен суға толы, кең ауқымда әртүрлі мақсаттарда қайта пайдаланылды. Оларға су спорты және жаңартылғаннан кейін табиғат резерваттары мен ылғалды жерлер кіреді. Соңғы Девенс мұздық кезеңінің соңында өзеннің төменгі ағысында Хамбер көлінің пайда болуы, Хамберхед деңгейлерінің жазық ландшафтын құру үшін көл төсегіндегі балшық пен саздың қабаттасуына әкелді. Бұл деңгейлер Трент аңғары арқылы созылып, Эу, Торн және Идл өзендерінің төменгі ағыстарын қамтиды. Кейбір аймақтарда Холоцен кезеңінде көлдік шөгінділердің үстіне бірінен соң бірі торф қабаттары жиналып, Торн және Хэтфилд Моорс сияқты жазық батқықтарды құрды.

Гидрология

Трент су алабының топографиясы, геологиясы және жерді пайдалануы өзеннің гидрологиясына тікелей әсер етеді. Бұл факторлардың айырмашылығы негізгі сала өзендерінің су ағызу ерекшеліктерінде және одан кейінгі құйылыстарында да көрініс табады. Олардың ең ірісі – Тем өзені, ол Трент өзенінің жалпы су ағынының шамамен төрттен бір бөлігін құрайды, ал басқа маңызды сала өзендері – Дервент 18%, Соар 17%, Дуве 13% және Соу 8%. Осы негізгі сала өзендерінің төртеуі, оның ішінде Таулы аймақты сумен қамтитын Дуве және Дервент өзендері орта ағыста бірігіп, Ұлыбритания үшін салыстырмалы түрде сергекті өзен жүйесін қалыптастырады.

Жаңбыр жауған

Су жинауыш аймақтағы жауын-шашын мөлшері әдетте топографияға сәйкес келеді. Ең жоғары жылдық жауын-шашын мөлшері және одан да жоғары көрсеткіштер Дервент өзенінің бастауындағы солтүстік және батыстағы биік таулы жерлерде байқалады, ал ең төменгі көрсеткіштер солтүстік және шығыстағы жазық жерлерде тіркеледі. Тамедегі жауын-шашын мөлшері батыстағы Уэльс тауларының жаңбыр көлеңкесі әсерінен күтілгендей жоғары емес, бұл орташа рельефке қарамастан мөлшерді орташа деңгейге дейін төмендетеді. Трент өзенінің жалпы су жинауыш аймағының орташа мөлшері Ұлыбританиядағы орташа көрсеткіштен ( ) және Англиядағы орташа көрсеткіштен ( ) айтарлықтай төмен. Трент, басқа да Ұлыбританияның жазық жерлердегі ірі өзендер сияқты, Атлантикадан су жинауыш аймағына қайта-қайта келетін, жай қимылдайтын төмен қысымды ауа райы жүйелерінің салдарынан болатын ұзақ жауын-шашын кезеңдеріне осал. Бұл әсіресе күз және қыс айларында байқалады, осы кезде булану ең төмен деңгейде болады. Бұл жағдайлар су жиналатын аймақтың кез келген қосымша жауын-шашынға жылдам жауап беруіне мүмкіндік береді. Мұндай жағдай 1977 жылғы ақпан айында орын алды, Ноттингемдегі Трент өзенінің төменгі ағысындағы су ағыны шамамен болды, бұл кең ауқымды су тасқынына әкелді. 2000 жылы да ұқсас жағдайлар тіркелді, күздегі орташадан жоғары жауын-шашыннан кейін одан әрі жауын-шашын жауып, сол жылдың қараша айында су тасқынына себеп болды. Бассейндегі қардың тез еруіне байланысты туындайтын метеорологиялық тәуекел де бар, бірақ бұл сирек кездеседі. Бұл ұзақ суық кезеңнен кейін температураның кенеттен көтерілуінен немесе мол жауын-шашынмен бірге болуынан туындауы мүмкін. Тарихтағы ең ірі су тасқындарының көпшілігі қардың еруінен туындаған, бірақ соңғы осындай жағдай 1946/47 жылдардағы суық қыстан кейін 1947 жылғы наурызда жаңбырдың нәтижесінде қардың тез еруіне байланысты болды, бұл Трент аңғарының бойындағы кең ауқымды су тасқынына әкелді. Керісінше, ұзаққа созылған жауын-шашынның аз болуы да проблема тудыруы мүмкін. Өзендегі ең төменгі ағын 1976 жылғы құрғақшылық кезінде, 1975/76 жылдардағы құрғақ қыстан кейін тіркелді. Ноттингемде өлшенген ағын тамыз айының соңында ерекше төмен болды және құрғақшылықтың қайта оралу кезеңі жүз жылдан астам деп бағаланды.

Кеме қатынасының тарихы

Ноттингем Реставрацияға дейін кеме қатынасының ежелгі орталығы болған сияқты, бұл ішінара Трент көпірінің қиын кеме қатынасына байланысты. Шардлоудың Фосбрук отбасының күш-жігерінің нәтижесінде кеме қатынасы одан әрі Кавендиш көпіріне жақын Уилден Фериге дейін кеңейтілді. Кейін, 1699 жылы, аймақтағы көмір шахталары мен жерлеріне ие болған барон Уильям Пейджет (Лорд Пейджет) Парламент Актісін (10 Will. 3. c. 26) Ноттингем тұрғындарының қарсылығына қарамастан Флитстоунс көпіріне дейін кеме қатынасын кеңейту үшін алды. Лорд Пейджет бұл жұмысты жеке қаржыландырып, Кингс Милл мен Бертон Миллдерде, сондай-ақ бірнеше каналдар мен бассейндерде шлюздер салды. Акт оған Ноттингем көпірінен жоғары орналасқан кемежайлар мен қоймаларды салуға толық бақылау берді. Лорд Пейджет Бёртондағы кемежайды және қоймаларды Джордж Хейнге жалға берді, ал Уилдендегі кемежай мен қоймаларды Леонард Фосбрук жалға алды, ол паромдық құқықтарға ие болды және Хейннің серіктесі еді. Екеуі де өз кемелерінде тасымалданбаған жүкті түсіруден бас тартты, осылайша монополия құрды. 1748 жылы Ноттингем саудагерлері осы монополияны жоюға тырысты, тауарларды жағалауға және арбаларға түсірді, бірақ Фосбрук өзенді бөгеу үшін паром арқанын пайдаланды, содан кейін канал арқылы кемелерді бекітіп, оларды қорғау үшін адамдарды жалдады. Содан кейін Хейн Кингс-Локта баржаны батырып жіберді, ал келесі сегіз жыл бойы тауарлар оны айналып тасымалдауға мәжбүр болды. Оларға қарсы сот шешімі болғанына қарамастан, екеуі де осы әрекеттерін тоқтатпады. 1762 жылы Хейннің жалға алу мерзімі аяқталды, ал Лорд Пейджеттің ұлы, Уксбридж графы, жаңа жалға алу шартын Бертон қайық компаниясына берді. Канал Бёртон-апон-Трентке дейін өзенмен қатарласып өтті, онда Хорнинглоудағы жаңа кемежайлар мен қоймалар қалаға қызмет етті, бірақ Бертон қайық компаниясы өз алдыңғыларының тудырған өзеннің нашар репутациясын жақсарта алмады. Ақырында, 1805 жылы олар жетекші канал тасымалдаушылары Хеншалл және компаниямен Уилден Фериден жоғарыдағы өзенді жабу туралы келісімге келді. Өзеннің Шардлоудан жоғары бөлігі заң жүзінде әлі де кеме жүзуге жарамды болғанымен, бұл келісім өзеннің осы бөлігін коммерциялық кеме қатынасы ретінде пайдаланудың аяқталуын білдіреді.

Төменгі өзен

Өзеннің төменгі ағысының алғашқы жақсартуы Ньюаркта болды, онда арна екіге бөлінеді. Қала тұрғындары өздеріне жақын орналасқан тармақтың пайдалануын арттыруды қалады, сондықтан 1772 жылы парламент актісімен жұмыс жүргізуге рұқсат берілді. Ньюарк навигациялық комиссарлары құрылды, олар екі шлюзді салуды қаржыландыру үшін ақша қарыз алуға және оларды пайдаланатын кемелер үшін жол ақысын алуға құқылы болды. Жұмыс 1773 жылдың қазанында аяқталды, ал жеке жол ақылары 1783 жылға дейін күшінде болды, содан кейін олар қай арнаны пайдаланған болса да, бір шиллинг (5 пенс) жол ақысымен ауыстырылды. Жақсартудың мақсаты – ең төменгі тереңдікті 2 футтан (1 м) 3 футқа (1 м) дейін арттыру болды. 1796 жылдың басында Бистон кесімі іске қосылды, 1797 жылы Кранфлит кесімі, 1800 жылы Холм кесімі, ал барлық жұмыстар 1801 жылдың 1 қыркүйегіне дейін аяқталды. Қаржылық шығындар бекітілген капиталдан едәуір асып кетті, ал артық сома қарызға алынды, бірақ компания бастапқы акциялар мен жаңа жұмысты қаржыландыру үшін шығарылған акциялар бойынша 7 пайыздық дивиденд төлей берді. 1823 жылы және тағы да 1831 жылы Ньюарк навигациялық комиссарлары өзенге жақсартулар енгізуді ұсынды, осылайша ірі кемелерді қабылдауға болады, бірақ Трент навигациялық компаниясы жақсы пайда тауып, мұндай жұмыстың қажеттілігін көрмеді. Жылдық тасымал көлемі 350 000 мен 400 000 тонна аралығында болған кезде, 1896 жылы Франк Рейнер инженер болып тағайындалды және компания навигацияны сақтап қалу үшін ауқымды жұмыс қажет екеніне көндірілді. Манчестер кеме каналының инженері сэр Эдвард Лидер Уильямсқа өзенді зерттеу тапсырылды, ал Трент және Мерси каналына иелік етіп, оның тиімділігін сақтаған Солтүстік Стаффордшир темір жолымен келіссөздер жүргізу арқылы бұрынғы парламент актілеріндегі кейбір тармақтар прогреске кедергі келтірмейтіні қамтамасыз етілді. Кромвель мен Холм арасында алты шлюз салу және осы бөлімді ені 18 метр, тереңдігі 2 метр болуын қамтамасыз ету үшін қазу жұмыстарын жүргізу жоспары 1906 жылғы парламент актісімен бекітілді. Қаржыны тарту қиын болды, бірақ бір бөлігі төраға мен вице-төраға жазылды, ал Кромвель шлюзінің құрылысы 1908 жылы басталды. Ньюарк навигациялық комиссарлары сол уақытта Ньюарк қалалық шлюзін жақсартуды қаржылады, ал арнаны қазу жұмысының басым бөлігі өзен төсегінен алынған 400 000 тонна құмды сату арқылы қаржыландырылды. Кромвель шлюзінде буксир және үш баржаны орналастыруға болатын, ол 1911 жылдың 22 мамырында ашылды. Мұнай тасымалы өзендегі сауда-саттықтың өсуіне ықпал етті, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін көп жұмыс істелмеді. Баржалар әлі де Гиртон мен Бестхорптан Гоул және Халл қалаларына құм тасымалдауда.

Қазіргі заманғы кеме қатынасы

Өзеннің Бёртон-апон-Тренттен төменгі жағында шамамен 117 миль (188 км) қашықтыққа заң бойынша жүзуге болады. Бірақ, іс жүзінде, Трент және Мерси каналының оңтүстік соңында (Шардлоуда) жүзу өзеннің өзінде емес, канал арқылы жүргізіледі. Канал Трентті керамикалық өңірмен және Ранкорн мен Бриджуотер каналымен байланыстырады. Шардлодан төмен, су тасқыны жоқ өзен Ньюарк маңындағы Кромвель шлюзіне дейін жүзуге қолайлы, тек Ноттингемде (Бистон Кат және Ноттингем каналы) және Ноттингемнің батысында, Соули және Кранфлит кесіктерінде екі канал бар. Кромвель шлюзінен төмен Трент су ағынына ие, сондықтан тек тәжірибелі және жақсы жабдықталған кемешілер ғана жүзе алады. Навигациялық шамдар, тиісті якорь және кабель міндетті. Гайнсбородан Трент-Фоллсқа дейінгі өзенді басқарушы орган – Британдық порттар қауымдастығы, кемені басқаратын адамның су ағынында жүзу тәжірибесі болуын талап етеді. Трентте теңіз пилоты коммерциялық кемелер үшін міндетті емес, бірақ өзенде тәжірибесі жоқтар үшін ұсынылады. Навигация қиын болуы мүмкін, кемелердің қарап қалған және бір жағдайда Кедби көпіріне соқтығысқан оқиғалары болды. Соңғы оқиғада "Celtic Endeavour" кемесі Ганнесс маңында он күнге қарап қалды, содан кейін жоғары толқынмен көтеріліп шықты.

Трент Эгир

Жылдың белгілі бір мезгілдерінде Трент өзенінің төменгі жағалауларында орташа көлемді (2 метрге дейін) толқын пайда болады, ол Трент Эгирі деп аталады (норвеж теңіз құдайының атымен аталған). Эгир, жоғары көктемгі толқынның өзеннің төмен ағысымен кездесуінен туындайды. Өзен сағасының қысыңқы пішіні бұл құбылысты күшейтеді, нәтижесінде үлкен толқын Гейнсборо, Линкольнширге дейін, кейде одан да жоғары ағынға қарай жылжиды. Эгир Гейнсбородан әрі жылдамдай алмайды, себебі өзеннің пішіні оны қарапайым толқынға дейін азайтады, ал Ноттингемширдегі Ньюарктан солтүстікке қарай орналасқан бөгеттер оның жолын толығымен кеседі.

Жануарлар дүниесі және экология

Трент өзені бойындағы жасалма өзгерістер, су тасқынынан қорғау, шаруашылық, кен өндіру және мелиорациялық жұмыстар нәтижесінде, жағалау ландшафтының көп бөлігі өзгеріп, табиғи мекендеу орындарының көлемі азайды. Өзен арнасы қалған, бірақ фрагменттелген батқықтар мен табиғат қорықтарын байланыстырады, бұл жергілікті және көшпенді түрлерге пана болады. Оларға Трент аңғары көші-қон үшін пайдаланатын жабайы құстар мен су құстары, сондай-ақ өзенді сусарлар мен америкалық норка сияқты жануарлардың қоныс аудару жолы ретінде пайдалануы жатады. Бұл – көшпенді құстардың Ұлыбританияны кесіп өтетін Северн-Трент көшпенділер жолының бір бөлігі. 20-шы ғасырда өзен жағалауында қосымша табиғатты қорғау аймақтары құрылды, онда пайдаланылмаған құмды карьерлер табиғат қорықтары ретінде қайта жаңартылды. Олардың ең маңыздысы – Аттенборо табиғат қорығы, ерекше ғылыми маңызы бар (SSSI) аумақ, оған еуразиялық үйрек және қара қаз сияқты жабайы құстар келеді. Қорықта еуразиялық острица және үлкен қызылбас сияқты су құстары да байқалды, сондай-ақ балықшылдар, қамыс торғайлары мен су рельстері де кездеседі. Өзен бойындағы басқа да сулы жерлерге Бекингем батқықтары, Кроксалл көлдері, Дракелоу және Уиллингтон құмды карьерлері жатады. Ньюарк қаласына жақын Бестхорп ауданында кішкентай бақайлардың және сұр бақайлардың жұптасып көбейіп жатқаны байқалды. Трент аңғары басқа да SSSI және жергілікті табиғат қорықтарын байланыстырады, олар құстар ғана емес, сонымен қатар сүтқоректілер, жәндіктер және балықтар үшін де әртүрлі мекендеу орындарына ие, мысалы, Мейс өзені – судың барлық ағысы SSSI және Еуропалық арнайы қорғау аймағы ретінде белгіленген жақсы мысал. Ең ерекше экологиялық орындардың бірі – Хиксонға жақын Пастурфилдс табиғат қорығы, Ұлыбритания үшін сирек кездесетін құрлықтағы тұзды батқық. Мерсия саздағы жер асты суларынан шығатын тұзды бұлақтардың нәтижесінде пайда болған тұзды батқықтың қалдығы, қорықта әдетте жағалауда кездесетін тұзға төзімді түрлер бар, мысалы, теңіз жусаны, жебе шөбі және сүт шөп. Су сапасының жақсаруы және одан кейін балық қорларының өсуі, сондай-ақ белгілі бір тұрақты пестицидтерді қолдануға тыйым салу сойылдардың Трент жүйесіне қайта оралуына мүмкіндік берді, олар 1980 жылдарға дейін мұнда болмаған. 2003 жылы жүргізілген зерттеулер осы жабайы жануарлардың іздері мен таңбалары табылған орындардың саны екі есеге артқанын көрсетті. Олар қазір Вулсли, Уиллингтон және Аттенборо сияқты жерлерде де көріледі. Ньюарк қаласындағы су тасқыны аймағына дейін де тұнбалардың жеткені хабарланды.

Балық аулау

Трент өзенінде балық аулауға қатысты дәлелдер неолит дәуіріне дейін жетеді, Хемингтон аумағындағы тасталған өзен арналарында табылған балық ұстау құрылғысының қалдықтары осыны көрсетеді. Орта ғасырларға жатпайтын анықталған тұжырымдар да осы жерден және Колвик маңынан табылды. Оларға V тәрізді орнатылған қазықтар, тоқудан жасалған панельдер және үлкен себеттен жасалған тұзақ кіреді, бұл өзенде пассивті балық аулау әдістері қолданылғанын көрсетеді. «Домсдей» каталогы Трент бойында көптеген жемісті диірмендер мен балық аулау орындары болғанын көрсетті. Диірмендер балық және шабақ тұзақтары үшін маңызды орындар болды, шабақтар тамыздың ортасы мен қыркүйектің басында «қанатты уақытта» ұсталды. 1641 жылы Трент үшін жасалған тізімде балықтың отыз түрі және көлеңке, мойынтұмсық, лосось және камбала сияқты теңізден көшіп келетін, ал бұта, көкбалық, шұбар және суық сияқты өзендік түрлер де бар. Тізімдегі ең ірісі – осетр, ол бір кезде Кингс-Миллге дейін Трентте ұсталған, бірақ оның саны аз болған. Мысалы, 1255 жылы Донингтон қамалының жанынан 2 метрлік, ал 1791 жылы Кингс-Миллде 2 метрлік осетрлер ұсталған. Соңғы рет 1902 жылы Холмге жақын жерде ұсталған, балықтың салмағы ... болды. 20 ғасырдың басындағы ағынды сулар мен өнеркәсіптік ластану балық қорының күрт төмендеуіне әкелді, өзеннің үлкен бөліктері балықсыз қалды және лосось сияқты түрлер дерлік жойылып кетті. 1960 жылдардан бастап су сапасы жақсарған сайын балық саны қалпына келді және демалыс мақсатындағы балық аулау танымал болды. 1970 жылдары Трент «Британ аралдарындағы ең өнімді өзендердің бірі» деп есептелді. 1969 жылдан 1985 жылға дейінгі балық аулау туралы мәліметтерді талдау балықшылардың ең көп ұстайтыны – барбел, брейм, көкбалық, карп, чаб, дақ, ангел, гуджин, шұбар және тарақан балықтары екенін көрсетті. Зерттеу кезеңінде балық аулау түрлерінің өзгеруі байқалды, тарақан мен дақ балықтарын аулаудан чаб пен брейм балықтарын аулауға көшу, бұл балықшылар үшін «ауыр зиян» деп есептелді. Жақсы жабдықталған тоғандар мен көлдер сияқты басқа балық шаруашылықтарының бәсекелестігі, жақсы жағдайлар мен балық аулаудың тұрақтылығы Трентте балық аулаудың тартымдылығын азайтты. Демалыс мақсатындағы балық аулау әлі де танымал, бірақ балықшылар бұрынғыдай жағалауды толтырмайды. Өзенді пайдаланатын көптеген балық аулау клубтары бар, олардың аулауларына барбел, брейм, карп, чаб, дақ, шұбар және тарақан кіреді. Тарихи ластану салдарынан жойылып кеткен лосось 1998 жылдан бері құйымдарға қайтадан енгізілуде, әр жыл сайын мыңдаған лосось шабақтары Дов және оның саласы Чурнетке жіберілуде. Өзендегі бөгеттерден секіріп өтетін ересек лососьтер көрінді.

Трент өзенінен өту

18 ғасырдың ортасына дейін өзеннің тұрақты өткелдері аз болды, тек төрт көпір ғана болды: Бёртон, Сваркстоун, Ноттингемдегі (Хетбет көпірі деп аталады) және Ньюарктағы ескі ортағасырлық көпірлер, барлығы 1204 жылы салынған. Дегенмен, өзен бойында отыздан астам паромдар жұмыс істеді және көптеген арналар болды, олардың орналасқан жері көптеген өзен жағалауындағы жер-су атауларында «арна» жұрнағымен көрсетілген, мысалы, Ханофорд, Бриджфорд және Уилфорд. Гловер 1829 жылы Тренттің Дербишир бөлігіндегі үш түрлі өткелдің барлығы да қолданыста екенін, бірақ арналар тозығы жеткен және қауіпті екенін атап өтті. Бұл арналар тек су деңгейі төмен болғанда ғана өзеннен өтуге мүмкіндік берді; өзен тасыған кезде ұзақ аралыққа айналып өту қажет болуы мүмкін. Олар сақ еместер үшін қауіпті болуы мүмкін еді, өйткені өзеннің тым терең болуын көрсететін өлшегіштер аз болды және оларды жергілікті тұрғындардан басқалар сирек пайдаланды. Ең ерте белгілі арналардың бірі Литтлбородағы өткел болды, оны римдіктер салған, тақта тастармен төселген және мықты ағаш тіреулермен нығайтылған. Бұл арналардың маңыздылығы 1783 жылғы кеме жүру туралы заңға енгізілуімен көрсетілді, ол осы жерлердегі кез келген қазба жұмыстарын шектеді, осылайша олардың тереңдігі 2 футтан (1 метр) аспады. Паромдар көбінесе осы бұрынғы арналарды алмастырды және су тым терең болған жерлерде, мысалы, төменгі өзеннің тасқынға ұшыраған бөлігінде маңызды болды. Олар табыс көзі болғандықтан, Вестон-он-Трент және Фискертон сияқты бірнеше жерде «Domesday Book» кітабында тіркелген, олардың екеуі де 20 ғасырдың ортасында әлі де жұмыс істеп тұрды. Трент өзеніндегі паромдардың көлемі шағын қайықтардан бастап, мал, жылқы және кейде оларға тиесілі арбаларды тасымалдай алатын жазық декке орнатылған кемелерге дейін әртүрлі болды. Өзендегі көпірлер сакстар дәуірінде кем дегенде Ноттингемде (және бір кезде Ньюарктің солтүстігінде Кромвельде, бірақ бұл көпірдің қанша уақытқа созылғаны белгісіз) салынды және сауда мен әскери маңызды орталықтар құрды. Король Эдуард 920 жылы Ноттингем көпірін нығайтты, ал 1322 жылы Бертон көпірінде және 1643 жылы тағы бір шайқас болды. Ортағасырлық Бёртон және Ноттингем көпірлері 1860 жылдарға дейін салыстырмалы түрде сақталып қалды, содан кейін екеуі де ауыстырылып, қиратылды. 1795 жылғы үлкен су тасқынынан Сваркстоун көпірінің орталық аркалары қирап, қайта салынды, бірақ көпірдің ауылдық жерде орналасқандығы ортағасырлық көпірдің көп бөлігінің сақталуына және бүгінгі күні де қолданыста болуына мүмкіндік берді. Су тасқынына қарсы кең жазықтықты кесіп өтетін бұл көпірдің ұзындығы шамамен 2 шақырымды құрайды, судың астынан өтуіне мүмкіндік беру үшін көп еңбек жұмсалды. Ньюаркта, қазіргі заманға дейін Трент өзеніндегі соңғы көпір 1775 жылы қайта салынды. Орта ғасырларда Трент өзенінде Уилденге жақын Хемингтон жерінде көпір салуға тағы бір әрекет жасалды, бірақ ол Орта ғасырлар аяқталар алдында ұзақ бұрын жойылды. Үш көпірдің кешені 1097 жылдан бастап екі жүз жылдан астам уақыт бойы өткелді ашық ұстауға жасалған әрекеттердің куәсі болып табылады, үш көпір бір жерде салынды, бірақ өзеннің оңтүстікке қарай жылжуынан, су тасқынынан және көпірдің негізін құлатқан ағыннан қирады. Көпір шамамен 1311 жылы Шардлоу маңындағы Уилден паромның алғаш рет тіркелген кезде жойылған болуы мүмкін, содан кейін бұл жер 1760 жылы Кавендиш көпірі ашылғанға дейін көпірсіз қалды. Хемингтон көпірінің болғанын ешқандай архивтік дерек көрсетпегендіктен, қазір ұмытылған басқа ортағасырлық көпір жобалары болған болуы мүмкін. (18 ғасырдың аяғына дейін экономикалық және техникалық себептерге байланысты ұзақ тоқтап қалу Трент өзеніндегі көпірлердің санын шектеді; 1250-1300 және 1750 жылдар аралығында Англияда жаңа жерлерде салыстырмалы түрде аз көпірлер салынғаны айтылған.) Кавендиш көпірі 1947 жылдың наурыз айында су тасқынынан қалпына келтірілмейтіндей зақымданды, сондықтан 1957 жылы жаңа бетон аралық салынғанға дейін уақытша Бейли көпірі пайдаланылды. Көппірлерді қайта салу басталғанда, паромдық жолдардың орнында ақы төлемелі көпірлер салынуы жиі кездесті. Бұл жағдай Уиллингтон, Гунторп және Гейнсборода да осылай болды. Бертонға жақын орналасқан Степенхиллде жаңа көпір салуға ұқсас талаптар болды, пайдалану көрсеткіші күн сайын 700 рет пайдаланылатын жаяу жүргінші паромды көрсетті. Жаңа паром көпірі 1889 жылы ашылды, бірақ құрылысты төлеу үшін сыра өндіруші және меценат Майкл Басстың қаржылық қолдауы қажет болды, ал кейіннен 1898 жылы қолданыстағы паромдық құқықтарды сатып алу үшін, осылайша ол жол ақысынан босатылды. Ақы төлемелі көпірлердің көпшілігі 19 ғасырда үкіметтік реформаларға байланысты округтік кеңестерге сатылды, алғашқыларының бірі 1898 жылы Уиллингтон болды, ал бірінші ақысыз өткел көпір арқылы шерумен және мереке күнімен белгіленді. Трент өзеніндегі жалғыз ақы төлемелі көпір Дунхамда орналасқан, бірақ Рождество және Boxing Day күндері одан тегін өтуге болады.

Электр станциялары

Көптеген электр станцияларының биік түтін шығаратын қондырғылары мен иісті салқындату мұнаралары 1940 жылдан бері электр энергиясын өндіру үшін кеңінен пайдаланылатын Трент аңғарының ашық ландшафтында елеулі және таныс көрініс құрайды. Трент өзенінің жанында осыншама электр станцияларын орналастырудың басты себебі – өзеннен жеткілікті мөлшерде салқындату суының болуы еді. Бұл, Ноттингемшир және Йоркшир көмір кендерінен көмір түріндегі отынның қолжетімділігімен және қалыптасқан теміржол инфрақұрылымымен қосылғанда, оның жағалауында бастапқыда он екі ірі электр станциясының тізбегі салынды. Бір кезде бұл станциялар Ұлыбританияның электр энергиясына қажеттілігінің ширегін қамтамасыз етіп, «Мегаватт аңғары» деген аталымның пайда болуына себеп болды. Ратклифф, Коттам және Вест-Бёртон станцияларындағы үш ірі көмірмен жұмыс істейтін станциялар әлі де жергілікті көмірмен жабдықталады, бірақ қазір олар импорттық көмірмен алмастырылуда, ол кемемен шетелден тасымалданады. Өзенде Бістон бөгетіндегі Бистон гидроэлектр станциясы бар.

Трент өзеніндегі демалыс

Мидлендс аймағындағы басқа да ірі өзендермен бірге Трент өзені де рекреациялық қызметтер үшін кеңінен қолданылады, су үстінде де, өзен жағалауында да. Ноттингемге жақын Холм Пьерпонттағы Ұлттық су спорты орталығы осы спорт түрлерінің көптеген мүмкіндіктерін біріктіреді, соның ішінде ескек есу, желкендеу және тау каноэсі. 1998 жылы құрылған, ұзақ қашықтыққа арналған жаяу жол Трент аңғары жолы, жаяу жүргіншілерге «өзеннің бай табиғи мұрасымен және ішкі су жолы тарихымен» танысуға мүмкіндік береді. 2012 жылы кеңейтілген бұл маршрут оңтүстіктегі Трент шлюзінен басталып, өзеннің Хамбер өзенімен қосылатын Алкбороға дейін созылады. Ол өзен жағалауымен және сүйрейтін жолдармен, сондай-ақ аңғардағы ауылдарға және қызықты орындарға басқа да жолдармен байланысады. Тарихи тұрғыдан, өзенде жүзу танымал болған, 1770 жылы Ноттингемде Трент көпірінің екі жағында шомылуға арналған екі аймақ болған, олар 1857 жылы ауыстыратын бөлмелермен және көмекші қызметкермен жақсартылған. 1870 жылы Бёртон-он-Тренттегі су алаңдарында да осыған ұқсас жағдайлар болған, және олардың өз жүзу клубы болған. Ашық суда жүзу әлі де қолданыста, мысалы, Колвик саябағындағы көлде, онда өз ерікті құтқарушылар бар. Трент өзенінің жүзуге болатын барлық бөлігін жүзіп өткен алғашқы адам Том Милнер болды, ол 2015 жылдың шілдесінде тоғыз күн ішінде 224 км (139 миль) қашықтықты жүзіп өтті. Бёртон, Ньюарк және Ноттингемде 1800 жылдардың ортасынан бері ескек есу клубтары бар, олардың арасында өзенде және Ұлттық су спорты орталығындағы ескек есу трассасында түрлі регаталар өткізіледі. Трентте тау және жазық суда каноэмен жүзуге болады, осы мақсатта жарияланған нұсқаулықтар мен маршруттар бар. Стоун қаласында каноэ-слалом трассасы, Холм Пьерпонтта арнайы салынған жасанды трасса бар, ал Ньюарк және Соулидегі бөгеттер сияқты түрлі бөгеттер тау каноэсі үшін қолданылады. Стоун, Бёртон және Ноттингемдегі клубтар сияқты түрлі каноэ және каяк клубтары өзенде жүзеді. 1886 жылы құрылған Трент аңғарының желкендік клубы – өзенді саз желкендік спортына, регаталар мен шараларға пайдаланатын екі клубтың бірі. Сонымен қатар, Ховерлингхэм, Гиртон және Аттенборо сияқты су басқан қиыршық тас карьерлерінің нәтижесінде пайда болған ашық суда жүзуге болатын бірнеше клубтар бар. Круиздік қайықтардағы ұйымдастырылған сапарлар Тренттің дәстүрлі ерекшелігі болып табылады, бір кезде бу кемелері жолаушыларды Трент көпірінен Колвик паркіне апарып келген, бүгінде ұқсас сапарлар жүреді, бірақ кері бағытта, Колвиктен басталып, Ноттингем арқылы өтеді, олар «Трент Принцессасы» және «Трент Ханьшайымы» деп аталатын кемелерді пайдаланады. Ньюарк қамалынан да сапарлар жүреді, ал екі қайта жаңартылған баржа – «Ньюарк Крестоносецы» және «Ноттингем Крестоносецы» Сент-Джон Амбуланс Суару схемасы арқылы мүгедектерге өзенде круиздер ұсынады.