Кіріспе

Десерттен жасалған шараптың бір түрі, жүзімдер мұздаған күйінде өсімдікте ілген кезде өндіріледі.

Icewine (немесе ice wine; Eiswein) – жүзімдер өсімдікте мұздаған күйінде ілген кезде өндірілетін десерттен жасалған шараптың бір түрі. Қанттар мен басқа еріген заттар мұзға айналмайды, бірақ су мұзына айналып, көбірек концентрацияланған жүзім шырынының пайда болуына мүмкіндік береді. Содан кейін мұздаған жүзімнен жүзім шырыны сығылып алынады, нәтижесінде аз мөлшерде, бірақ концентрленген, өте тәтті шырын шығады. Icewine-да мұздату ферментациядан бұрын жүреді, кейін емес. Саутэрн, Токаджи немесе Трокенбиренауслезе сияқты басқа десерт шараптарына қолданылатын жүзімдерден айырмашылығы, Icewine жүзімдері Botrytis cinerea немесе асыл шіруге ұшырамауы керек, кем дегенде, айқын дәрежеде. Тек сау жүзімдер ғана Icewine жинау мүмкіндігі туғанға дейін жақсы күйде сақталады, ең қиын жағдайларда бұл солтүстік жартышарда Жаңа жылдан кейін болуы мүмкін. Бұл Icewine-ға тән сергітетін тәттілік пен жоғары қышқылдылықтың тепе-теңдігін береді. Егер жүзімдерде Botrytis болмаса, олар "таза" деп аталады. Бұл өте күрделі және тәтті шараптың пайда болуына әкеледі. Icewine көбінесе Рислинг, Видаль, Каберне Франк және Каберне Совиньон жүзімдерінен жасалады, бірақ Шираз, Мерло, Сангиовезе және басқалардан да жасалады. Icewine өндірісі тәуекелді (мұз келмеуі мүмкін, ал жүзім шіріп немесе жоғалып кетуі мүмкін) және бірнеше сағат ішінде барлық өнімді жинау үшін жеткілікті еңбек күшінің болуын қажет етеді, ал ең суық таңертең бірден дайын болу керек. Icewine үшін жүзімді тек табиғи түрде мұздаған кезде ғана жинауға болады және жинаған кезде температура 8°C (20°F) немесе одан төмен болуы керек. Бұл әлемде Icewine-ның салыстырмалы түрде аз мөлшерде өндірілуіне әкеледі, сондықтан Icewine әдетте қымбат. Icewine өндірісі шарап өсіретін әлемнің азаз бөлігімен шектеледі, онда қажетті суық температураларға белгілі бір жүйелілікпен жетуге болады. Канада – Icewine-ның ең ірі өндірушісі, ол барлық басқа елдерге қарағанда көбірек Icewine өндіреді, ал Онтарио Канаданың Icewine-ның 90%-дан астамын өндіреді, одан кейін Германия.

Тарих

Римдіктер шарап жасау үшін тоңазытылған жүзімді қолданған деген деректер бар. Ежелгі Плиний (б.з. 23 – 79 жж.) жүзімнің кейбір сорттары алғашқы аяз түскенше жиналмайтындығын жазған. Ақын Марциал жүзімді қараша айына дейін немесе аязбен қатып қалғанша лозада қалдыруды ұсынған. Осы шараптардың қалай жасалғаны және олардың сипаттамасы туралы мәліметтер белгісіз. Аталған сипаттамалар құрғатылған жүзімнен жасалған шараптарға қатысты болуы мүмкін, себебі Рим дәуірінде осындай шараптар кең таралған, онда жүзім алғашқы аязға дейін пісіріліп жиналған. Дегенмен, бұл әдіс кейіннен ұмытылып қалған сияқты. Рим дәуірінде Суза аңғарындағы Киомонте шарабы танымал болған, ал қазіргі күні бұл қала Италияның сирек кездесетін мұз шараптарының бірін өндіреді. Алғашқы римдік кезеңнен кейінгі мұз шарабы 1794 жылы Франконияда жасалған деп саналады. Электр жарығы портативті генераторлар арқылы қамтамасыз етілді (күн шығар алдындағы суық сағаттарда жүзімді жинауға және оның еріп кетуіне дейін көмектесу үшін), сондай-ақ қашықтан басқарылатын температуралық дабылдар өндіріс процесіне көмектескен. Жүзім қайта ерігеннен кейін тез бұзылады, себебі мұз кристалдары жасуша қабырғаларын зақымдайды. Сондықтан, алғашқы суық таңертең бірнеше сағат ішінде жинау жұмысын аяқтау қажет. Жүзім піскеннен бастап алғашқы аязға дейін оны жабайы жануарлар жемеуі үшін лозаны пластик пленкамен "қаптау" әдісі қолданылады.

Канада

Icewine алғаш рет 1972 жылы Британдық Колумбияның Оканаган аңғарында неміс иммигранты Уолтер Хайнле өндірді. Бұл мұз шарабы ерте және күтпеген аяздың нәтижесі болды, нәтижесінде шарап алынды, оны Хайнле бастапқыда сатуға жоспарламаған, бірақ 1978 жылы сатты. 1983 жылы Ниагарадағы Inniskillin және Reif Estate Winery шарап зауыттары, сондай-ақ Hillebrand және Pelee Island Winery, Онтарионың басқа бөлігінде орналасқан австриялық шарап өндірушілері бар екі шарап зауыты, мұз шарабын өндіру үшін жүзімдерін лозаларда қалдырды. Inniskillin және Reif егінінің барлығын ашқан құстар жеп қойды, ал Hillebrand және Pelee Island мұздаған жүзімнің өте аз мөлшерін жинап алды. 1984 жылы Inniskillin шарапханасы Канадада коммерциялық мақсатта мұз шарабын өндірген алғашқы шарапхана болды, ол шарапхананың австриялық туған қосымша иесі Карл Кайзердің басшылығымен 1984 жылы өндірілді, олар "табиғи түрде лозада тоңғандықтан" Канаданың алғашқы мұз шарабы ретінде жиі еске алынады. 2001 жылы ЕО канадалық мұз шарабын импорттауға рұқсат берді, осылайша стандарттың теңдестігі мойындалды.

Канада

Басқа шарап өндіретін аймақтардан өзгеше, Канада, әсіресе Ниагара түбегі, қыста тұрақты түрде қатып суыққа ұшырайды және әлемдегі мұз шарабының ең ірі өндірушісіне айналды. Осының нәтижесінде, Канададағы мұз шарабының өндірісі басқа барлық елдердегіден көп. 2016 жылы Онтариодағы шарап заводтары шамамен бір тонна мұз шарабы өндірді. Дегенмен, ол Канаданың барлық басқа шарап өсіретін провинцияларында да өндіріледі, оның ішінде Британдық Колумбия, Квебек және Нова-Скотияда. Мұз шарабының өндірісі Британдық Колумбия және Онтарио провинцияларында VQA (Vintners Quality Alliance) басқарады. Егер жүзімнің қант деңгейі 35° Брикс-тен төмен болса, оны мұз шарабын жасауға болмайды, бұл көрсеткіш неміс мұз шарабына (Eiswein) қарағанда едәуір жоғары. Pelee Island Winery және Hillebrand 1983 жылы өндірісті бастаған Канаданың алғашқы коммерциялық мұз шарабы өндірушілері болғанымен, Inniskillin Wines ең танымал канад мұз шарабы өндірушісі деп есептеледі, себебі ол 1991 жылы Франциядағы Vinexpo көрмесінде Grand Prix d’Honneur сыйлығын алған алғашқы канад шарап зауыты болды (1989 жылғы Vidal Icewine шарабымен, ол техникалық тұрғыдан ЕО-ға заңсыз әкелінген). Pillitteri Estates Winery 2000-ші жылдары әлемдегі ең ірі мұз шарабы өндірушісі ретінде танылды. 2006 жылдың қараша айында канад өндірушісі Royal DeMaria Chardonnay мұз шарабының бес жәшігін шығарды, оның жарты бөтелкесінің бағасы 30 000 канад долларына тең болды, бұл оны әлемдегі ең қымбат шарапқа айналдырды.

Еуропа

Ең танымал (және қымбат) мұз шараптары – неміс Eiswein, бірақ мұз шарап Австрия, Хорватия, Чехия, Дания, Франция, Грузия, Венгрия, Италия, Литва, Люксембург, Молдова, Польша, Румыния, Словакия, Словения, Испания, Швеция және Швейцария сияқты Еуропа елдерінде де, кем дегенде, аз көлемде өндіріледі. Eiswein неміс шарап классификациясындағы Prädikatswein сапа санатына жатады. Француз тіліндегі Vin de glace термині Люксембургтегі шарап жіктелуінің бөлігі болып табылады, бірақ Францияда қолданылмайды, алайда кейде Эльзаста өндірілген сирек мұз шарап бөтелкелерінде кездеседі. Францияның көп бөлігінде мұз шарабын өндіруге климат тым жылы.

Жапония

Жапонияның Хоккайдо аймағының орталық бөлігіндегі Фурано аймағында әр жылғы қысында Фурано шарап зауыты мұз шарабын өндіреді. Жыл сайын өндірілетін мөлшері өте аз болғандықтан, ол шектеулі партиялармен шығарылып, Фурано станциясынан 3,3 шақырым қашықтықтағы шарап сататын жерде ғана сатылады. Фурано шарабының мұз шарабы тек қызыл түсте ғана жасалады.

Америка Құрама Штаттары

Солтүстік Мичиган шарапханалары неміс заңдарына сәйкес, қандай шарапты мұздық шарап деп санауға болатынына қатысты ережелерді сақтауды жалғастыруда, ол жүзімді тек қана қырауда тоңған күйінде жинау керектігін көрсетеді. 2002 жылы Мичиган штатындағы алты шарап зауыты 13 000-нан астам жарты бөтелке мұздық шарап өндірді, бұл сол кездегі рекордтық көрсеткіш еді. Эри көліне жақын орналасқан, әсіресе Пенсильвания, Нью-Йорк және Огайо штатының Аштабула округіндегі шарап зауыттарының саны артып келеді, олар да мұздық шарап өндіруде. АҚШ заңнамасы мұздық шараптар үшін жүзімнің табиғи түрде тоңуы керектігін көрсетеді. TTB (Салық және сауда бюросы) ережелерінде былай делінген: "Егер шарап жинаудан кейін тоңдырылған жүзімнен жасалса, оны "мұздық шарап" немесе оның кез келген түрі деп таңбалауға болмайды, ал егер шарап мұздатылған жүзімнен жасалған деген жораманы тудырса, оның таңбасында жүзім жинаудан кейін тоңдырылғанын көрсету керек".

Криоэкстракция

Австрия, Германия, АҚШ және Канадада жүзім мұз шарабы деп аталу үшін табиғи түрде қатып қалуы керек. Басқа елдерде кейбір шарап өндірушілер қыраудың әсерін имитациялау үшін криоэкстракцияны (механикалық қатыруды) қолданады және әдетте жүзімді табиғи мұз шарабы сияқты ұзақ уақытқа қалдырмайды. Криоэкстракция – жүзімді тоңазытқышпен қатырып, сығу процесі. Шарап жасаушылар жүзімді шамамен 20 градус Фаренгейт (немесе −7 градус Цельсий) температурасына дейін салқындатып, әлі де қатып тұрған күйінде сығады. Мұз кристалдары сығу станогінде қалады, ал концентрленген шырын ағып шығады. Соның нәтижесінде алынған шарап мұз шарабына ұқсайды. Ферментациядан кейін болатын мұздату арқылы дистилляция процесі де осыған ұқсас концентрациялық эффект береді. Мұндай дәстүрлі емес шараптар кейде "мұздатқыш шараптар" деп аталады. Мысалы, Бонни Дунның Vin de Glacière немесе Кинг Эстейттің Vin Glace (Орегон Пино Гри жүзімінен жасалған). Германияның шарап заңнамасы "Eiswein" деп жазылмаған жағдайда да, өнімді жинағаннан кейін қатыру әдістерін толығымен тыйым салады.

Жүзім сорттары

Мұз шарабын өндіру үшін қолданылатын типтік жүзімдер – Riesling, неміс шарапшыларының ең құнды сорты деп саналады; Видал, Канаданың Онтарио аймағында кең таралған; және қызыл жүзім Cabernet Franc. Көптеген шарап өндірушілер, әсіресе Жаңа әлемнен, басқа сорттардан мұз шарабы жасаумен тәжірибе жүргізеді: Seyval blanc, Chardonnay, Kerner, Gewürztraminer, Muscat Ottonel, Chenin blanc, Pinot blanc және Ehrenfelser сияқты ақ жүзімдер немесе Merlot, Pinot noir және тіпті Cabernet Sauvignon сияқты қызыл жүзімдер. Онтариодағы Ниагара көлі аймағындағы Pillitteri Estates Winery шарапханасы 2004 жылғы өніммен әлемдегі алғашқы Shiraz (Syrah) мұз шарабын, ал 2007 жылы Semillion және Sangiovese мұз шарабын жасағандығын мәлімдейді. Ақ сорттардан жасалған мұз шараптары жас кезінде ақшыл сары немесе ашық алтын түсті болады және ұзақ сақталғанда мадеризацияланады (қайырғылт алтын түске ие болады). Қызыл сорттардан жасалған мұз шараптары розе шараптары сияқты ашық бордо түсті немесе тіпті қызғылт түсті болуы мүмкін, себебі қызыл шарап жасау кезінде қолданылатын сығымдалған сұйықтықта жүзім қабықтарын мақсатты түрде ұстау мұз шарабы өндірісінде мүмкін емес.

Сипаттамалары

Мұздатылған шараптың қалдық қант мөлшері 180 г/л-ден 320 г/л-ге дейін (орташасы 220 г/л шамасында) болуы қалыпты жағдай. Бірақ, мұздатылған шарап жоғары қышқылдыққа байланысты өте сергітеді, жағымсыз тәтті емес. (Мұз шарабының титрленетін қышқылдығы көбінесе 10 г/л-ден аспайды.) Icewine әдетте қарапайым үстел шарабына қарағанда аз спиртті болады. Германиядағы кейбір Riesling icewine-дары 6%-ға дейін төмен спирт мөлшеріне ие. Канадада өндірілетін icewine-дардың спирттің құрамы 8-13 пайыз аралығында болады. Көп жылдары Канададан алынған icewine-дардың брикс дәрежесі (мұстың салмағы) Германиядан алынғандарға қарағанда жоғары болады. Бұл, негізінен, Канададағы тұрақты қыс мезгіліне байланысты. Брикс деңгейі жеткіліксіз мұздықтан мұздатылған шарап жасау мүмкін емес, сондықтан оны "арнайы таңдалған кеш жиналған" немесе "таңдалған кеш жиналған" деп, нағыз мұздатылған шараптың бағасынан әлдеқайда арзанға сатады.