Кіріспе
1971 жылы Чарльз Джарротттың "Мэри, Шотландия королевасы" фильмі – 1971 жылы түсірілген, Шотландия королевасы Мэри Стюарттың өміріне негізделген тарихи фильм. Сценарий авторы – Джон Хейл, режиссері – Чарльз Джарротт. Басты рөлдерді Ванесса Редгрейв (Мэри королевасы) және Гленда Джексон (Елизавета I) орындады. Джексон бұрын BBC теледрамасындағы "Елизавета R" сериалында Елизавета рөлін сомдаған, ал оның бірінші бөлімінің авторы да Джон Хейл болған. Сериал 1971 жылдың ақпан және наурыз айларында көрсетілді. Фильмнің сценарийі, ұзақтығы және тарихи дұрыс еместіктері сынға ұшырады. Дегенмен, басты әйел рөлдерін сомдаған актерлердің шеберлігі, фильмнің сапасы және музыкасы жоғары бағаланды. 44-ші "Оскар" марапаттау салтанатында фильм бес номинацияға ие болды, оның ішінде "Ең үздік әйел актер" номинациясы (Ванесса Редгрейв үшін).
Mary, Queen of Scots is a 1971 biographical film based on the life of Mary Stuart, Queen of Scotland, written by John Hale and directed by Charles Jarrott. The cast was led by Vanessa Redgrave as the title character and Glenda Jackson as Elizabeth I. Jackson had previously played the part of Elizabeth in the BBC TV drama Elizabeth R, screened in February and March 1971, the first episode of which was also written by Hale. The film received mixed reviews with criticism of the screenplay, running length and historical inaccuracies; however it received praise for the leading female performances, its production values, and musical score. At the 44th Academy Awards, the film received five nominations including Best Actress (for Redgrave).
Сюжет
1560 жылы күйеуі Франциск II қайтыс болғаннан кейін Шотландия королевасы Мэри туған жеріне оралады. Ол батыл, өзімшіл және өте сұлу болғанымен, көптеген қиындықтарға тап болады. Көршілес Англиядағыдай, шотландиялық ақсүйектердің көпшілігі протестанттық дінді қабылдаған; сонымен қатар, католик Мэри протестант және заңды емес жарты ағасы Джеймс Стюарт, Морей лордының билік құмарлығымен күресуге мәжбүр болады. Ол Мэриге Шотландияда көңіл көтеруді, билеу мен той жасауға уақыт өткізуді ұсынады. Мэридің Англия тағына таласып отырғанынан қорқатын Англия королевасы Елизавета I оның талабын әлсірету үшін өзінің сүйіктісі, амбициялы Роберт Дадлиді Мэриге сүйіспеншілік танытып, үйленуге жібереді. Елизавета Мэри үйленуге келіссе, оның мұрагері болатынын уәделейді. Елизавета сондай-ақ жас, сұлу, бірақ әлсіз және тәртіпсіз Лорд Дарнлиді жібереді. Дарнлидің сымбатына азғырылған Мэри оны күйеу ретінде таңдайды. Морей бұл некеге қарсы шығады, бірақ Мэри оны елемейді. Ол өзінің билігін нығайту үшін Морейді жер аударады. Елизавета Мэридің ақылсыз, құштар романтикалық оқиғалары оны Шотландияда ұсқақтап, Англияға алаңдаушылықты азайтады деп қанағаттанады. Тойдан кейін Дарнли балаша ашуға беріліп, өзінің нақты билігі жоқ екенін және Мэридің күйеуі ғана екенін айтады. Көңілі қалған Мэри Дарнлиді төсегінен қуады және жиі жұмсақ сөйлейтін итальяндық музыкант және сарайдағы кеңесші Дэвид Риччомен ақылдасады. Дарнли бұрын оны сүйіктісі ретінде ұстаған және Мэридің күтілетін баласының әкесі деп айыптаған. Шотландиялық лордтар Дарнлиді Риччодан құтылуға көндіреді, оны Мэридің көз алдында өлтіреді. Қашу үшін Мэри Дарнлиді заговоршылар оған да шабуыл жасайды деп сендіреді, содан кейін олар Лорд Ботуэллге тиесілі қамалға қашады. Ол Мэри Шотландияға келгеннен бері оның одақтасы болған. Заговоршыларды жеңгеннен кейін Мэри Морей, Дарнли және Ботуэлл арасында бітімге келеді. Мэри ұлы Джеймсті дүниеге әкеледі, ол Мэри мен тұрмыс құрмаған, баласыз Елизаветаның мұрагері болуы керек. Бітім қысқа ғана уақытқа созылады. Дарнли әлі де билікке талаптанбаса, қазір сифилис (ауру) салдарынан қорқынышты жағдайдағы және өліп бара жатқан күйде. Мэри оны жаны ашып, бірақ өзін қатал, бірақ адал Ботуэллге ғашық екенін сезінеді. Морейдің көмегімен олар Дарнлидің сарайында оқ-дәрі жарылысынан өлтірілуін ұйымдастырады; Дарнли жарылыстан бұрын қашып үлгереді, бірақ оны тұншықтырып өлтіреді. Ботуэлл Мэриге үйленеді, олардың бірнеше қысқа түндері бақытқа толы болады. Бірақ Морей шотландиялық лордтарға қосылып, Мэриге қарсы көтеріліс ұйымдастырады. Ол оны тақтан бас тартуға мәжбүр етеді, ал ол күйеуімен бірге жер аударылады, Мэри Англияға, ал Ботуэлл Данияға кетеді. Мэридің жас ұлы Джеймс Шотландияның патшасы болып жарияланады (бірақ Морей регент ретінде тиімді билік етеді) және протестант ретінде тәрбиеленеді. Англияда Мэри Елизаветадан патшалық тағын қайтарып алу үшін ақша мен әскер сұрайды. Бірақ Елизавета оны тұтқынға алып, алыс қамалға қамап қояды. Елизаветаның ең жақын кеңесшісі сэр Уильям Сесил Мэриден құтылуды қалайды, бірақ Елизавета майланған монархты өлтіру арқылы үрдіс орнатудан қорқады. Сондай-ақ, ол Мэридің өлімі католиктер арасында бүлік шығарып, Франция мен Испанияның күшті мемлекеттерімен қарым-қатынасқа кедергі келтірмейді деп қорқады. Нәтижесінде Мэри шексіз тұтқындыққа кесіледі. Уақыт өте келе, бір кездері мақтан тұтқан шотланд королевасы бос күнделікті өмірге беріліп, қашуды жартылай ойлап, бірақ оның оңашалығына көнеді. Ол күнделікті карта ойнаумен, тігістеумен және әңгіме айтумен айналысады, қашу туралы күңгірт айтады, бірақ әр таң сайын кеш ұйықтайды. Сесил өзінің әріптесі Уолсингхэмнің көмегімен Мэридің Елизаветаны өлтіруге жасалған Бэбингтон заговорларына қатысы бар екендігін дәлелдейді. Соңында Елизавета Мэримен кездеседі, ол өзінің патшалық мақтанышын қайтарып, олардың құпия кездесуінде абыройлы түрде әрекет етеді. Елизавета оған кешірім ұсынады, егер ол кешірім сұраса, бірақ Мэри жұрт алдында кешірім сұрамайды. Ол сотқа, сотталуға және өлім жазасына төзімділік танытады. Ол ұлы Джеймстің соңында Англия тағына отыратынын біледі.
Тарихи бостандықтар
Драмалық әсер үшін фильмде екі патшайымның кездесуі бейнеленген, бірақ олар өмірде ешқашан кездеспеген. Фильм сонымен қатар Дарнли мен Риччо арасындағы гомосексуалдық қарым-қатынасты көрсетеді, олар бастапқыда дос болған болуы мүмкін. Bothwell's Hermitage Castle-дегі қақтығыс Карберриде болған нақты оқиғаға шамамен негізделген, ал фильм Лэнгсайдтағы шешуші шайқасты жіберіп алады. Джеймс VI және I Эдинбург қамалында дүниеге келген, фильмде көрсетілгендей Эрмитаж қамалында емес.
Өндіріс жазбалары
Фильмде "Мың күндік Анна" фильмін түсірген Хал Уоллис, Джон Хейл және Чарльз Джаррот қайта қосылды. Уоллис жаңа фильм түсіруді жоспарлап, Антония Фрейзердің Мэри, Шотландия королевасы туралы ең көп сатылған кітабы жаңалықтарда болғандықтан, оның өмірінен фильм жасауға шешім қабылдады. "Мен оны оқымадым, себебі ол тарихи фактілерге негізделгенін білетінмін және тарих кітаптарын зерттеу арқылы ала алмайтын ештеңе онда жоқ екеніне сенімдімін", - деді Уоллис өзінің естеліктерінде. Фридрих Шиллердің пьесасы ("Мария Стюарт", 1800) және Гаэтано Доницеттидің операсы ("Мария Стюарда", 1835) сияқты, бұл фильм де драмалық эффектті күшейту үшін тарихпен еркіндікке жол береді, әсіресе екі патшайымның (өмірде ешқашан кездеспеген) екі ойдан туған бетпе-бет кездесуі. "Егер олар бірге түспесе, көрермендер алданғанын сезінер еді", - деді Уоллис. Ванесса Редгрейв пен Гленда Джексон рөлдерге бірінші кандидаттар болды. Джексон барлық сахналарын үш жарым апта ішінде "жалықпастан" түсіруге келісті. Сценарий осыған сәйкес қайта жазылды. Гленда Джексон түсірілім барысында: "Мен Ванессаның рөлін артық көремін. Мэри – үш рет үйленген, соның бірі сифилиспен ауырған адаммен, кісі өлтіру, түрме, интрига, зорлық-зомбылық – барлығы да болды", - деді. Ол Элизабетті "мен ойнайтын бейнедегідей кемтар емес" деді. Әннің сөзі Мэри, Шотландия королевасының өзі жазған сонеттен алынған. Редгрейв пен Тимоти Далтон фильм түсірілімі кезінде романтикалық қарым-қатынас бастады.
Шығару
Фильмнің Ұлыбританиядағы тұңғыш көрсетілімі 1972 жылғы 27 наурызда Лестер алаңындағы Odeon кинотеатрында өткен Корольдік фильм көрсетілімінің жылдық шарасы болды, оған Королева Елизавета мен Королева Ана қатысты. Премьерадан кейін алғашқы 9 күнде фильм £19,815 ($47,566) табыс әкелді.
Қабылдау
Винсент Канби "Нью-Йорк Таймс" газетінде фильм туралы жазғанда, оны "махаббатсыз, құмарлықсыз костюмді драма" деп сипаттады. Ол былай деп жазды: "Өкінішке орай, режиссер Чарльз Джаррот пен түпнұсқа сценарий авторы Джон Хейлдің бірлескен жұмысында қызығушылық тудырмайды. «Мэри, Шотландия королевасы» тарихты ашып көрсетуді көздеген болар, бірақ ол тек негізгі мәселелерге тоқталып, жай ғана міндетін орындайтын студент сияқты көрінеді. Мисс Редгрейв пен Мисс Джексонның екеуі де зиялы деңгейдегі актерлік шеберлікке ие болғандықтан, фильмді көру оңай, бірақ басқа жаман фильмдерге қарағанда қиын емес. Ол әдемі, ұқыпты және мәңгілік". Роджер Эберт фильмге үш жұлдыз беріп, Редгрейв пен Джексонның ойнаған рөлін жоғары бағалады: "Ванесса Редгрейв – биік бойлы, тік жүретін, рухты Мэри, ал Гленда Джексон – өте өткір, дана Элизабеттің жарқын образын жасады". Variety журналы "сауда перспективалары жақсы" деп мәлімдеді.
Марапаттар мен ұсыныстар
Сыйлық санаты бойынша номинант(тар) Нәтиже Ref. «Оскар» сыйлығы Ең үздік әйел актриса Ванесса Редгрейв Ең үздік көркемдік безендіру Теренс Марш, Роберт Картрайт, Питер Хоуит Ең үздік костюм дизайны Маргарет Фурс Ең үздік түпнұсқа драмалық музыка Джон Барри Ең үздік дыбыс Боб Джонс, Джон Олдред «Алтын глобус» сыйлығы Ең үздік фильм – Драма Ең үздік әйел актриса – Драма Ванесса Редгрейв, Гленда Джексон Ең үздік сценарий – Фильм Джон Хейл Ең үздік түпнұсқа музыка Джон Барри