Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Падерборн ( ; Батыс Вестфалия диалектісінде: Patterbuorn, сондай-ақ Paterboärn) – Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия аймағының шығысындағы қала және Падерборн ауданының орталығы. Қаланың аты Падер өзенінен және "Born" сөзінен шыққан, ол ежелгі неміс тілінде өзеннің бастауын білдіреді. Падер өзені 200-ден астам бұлақтан басталады, бұл бұлақтар Падерборн соборының жанында, әсіресе әулие Либорийдің жерленген жеріне жақын орналасқан. Падерборн Германия қалаларының халық саны бойынша 55-ші орнында тұр.
Paderborn (; Westphalian: Patterbuorn, also Paterboärn) is a city in eastern North Rhine Westphalia, Germany, capital of the Paderborn district. The name of the city derives from the river Pader and Born, an old German term for the source of a river. The river Pader originates in more than 200 springs near Paderborn Cathedral, where St. Liborius is buried. Paderborn ranks 55th on the List of cities in Germany by population.
Тарих
Падерборн 795 жылы Шарльмен епископтық ретінде құрылды, алайда оның ресми тарихы 777 жылы Шарльмен Падерборн бұлақтарының жанында қамал салған кезде басталды. 799 жылы Римдегі жауларынан қашқан папа Лео III Падерборнға жетті, онда ол Шарльменмен кездесіп, үш ай бойы сол жерде болды. Осы уақытта Шарльменнің император болып тәж киюі шешілді. 800 жылы Шарльмен Лео III-ті Римге қайта орналастырды, ал Лео III оған Кіші Рим императоры деген атақ берді. 836 жылы епископ Бадурадтың Ле-Ман қаласынан әкелген сүйектерінен кейін Киелі Либорий Падерборнның қасиетті қамқоршысы атанды. Киелі Либорий Падерборнда жыл сайын шілде айында Либорифест фестивалімен еске алынады. Падерборн епискобы Майнверк 1100 жылы Империяның князі болды. Епископ бірнеше ірі құрылыстар салды, соның нәтижесінде аймақ императорлардың тоқтау орнына айналды. 1940-1950 жылдар аралығында қала жаңадан салынғаннан кейін Падерборн Вестфалияның маңызды өнеркәсіптік орталығына айналды. 2022 жылдың 20 мамырында Падерборнға зиян келтірген құйын соқты, оның салдарынан 38 адам жараланды және кең аумақта үлкен бұзылыстар болды.
Paderborn was founded as a bishopric by Charlemagne in 795, although its official history began in 777 when Charlemagne built a castle near the Paderborn springs. In 799 Pope Leo III fled his enemies in Rome and reached Paderborn, where he met Charlemagne, and stayed there for three months. It was during this time that it was decided that Charlemagne would be crowned emperor. Charlemagne reinstated Leo in Rome in 800 and was crowned as Holy Roman Emperor by Leo in return. In 836, St. Liborius became the patron saint of Paderborn after his bones were moved there from Le Mans by Bishop Badurad. St. Liborius is commemorated in Paderborn every year in July with the Liborifest. The bishop of Paderborn, Meinwerk, became a Prince of the Empire in 1100. The bishop had several large buildings built, and the area became a place for the emperors to stay. After the city was reconstructed in the 1940s and 1950s, Paderborn became a major industrial seat in Westphalia. On May 20, 2022, Paderborn was hit by a damaging tornado, leaving 38 injured & considerable damage along its path.
География
Падерборн Падер өзенінің бастауында, Липпштадттан шамамен шығысқа қарай және Падердегі Билефельдтен шамамен оңтүстікке қарай орналасқан. Эггегеберге таулары қаланың шығысында жатыр. Падерборн Дортмунд пен Рур аймағынан шығысқа қарай орналасқан. Солтүстік-батысқа қарай Ганновер шамамен қашықтықта.
Paderborn is situated at the source of the river Pader, approximately east of Lippstadt and approximately south of Bielefeld on the Pader. The hills of the Eggegebirge are located east of the city. Paderborn is east of Dortmund and the Ruhr region. To the north west, Hannover is away.
Өнер және мәдениет
Падерборнда әлемдегі ең үлкен компьютер мұражайы – 1996 жылы ашылған Хайнц Никсдорф мұражайлар форумы (Heinz Nixdorf MuseumsForum) орналасқан. 2001 жылдан 2005 жылға дейін RoboCup German Open [de] жарысы осы қалада өткізілді. Қала Падерхалле тұрақты симфониялық концерттер өткізу үшін Солтүстік-Батыс Германия филармониясын (Nordwestdeutsche Philharmonie) қолдайды. Қала бүгінде үш мұражайдағы көрмелерімен танымал: Кайзерпфальц, Епархиялық мұражай және қалалық галерея – өнер мұражайы (Städtische Galerie). Сонымен қатар, қаланың ішінде және айналасында табиғи туристік тартымды жерлер де бар.
Paderborn has the largest computer museum in the world, the Heinz Nixdorf MuseumsForum, opened in 1996. From 2001 to 2005, it hosted the RoboCup German Open [de]. The town supports the Nordwestdeutsche Philharmonie for regular symphony concerts in the Paderhalle. The city is known today for its exhibitions in three museums: the Kaiserpfalz, The Diocesan Museum and the Art Museum Städtische Galerie. The city also have some natural tourist attractions within and around.
Саясат
Падерборн архиепископтық епархиясы қала соборында орналасқандықтан, Падерборн дәстүрлі түрде консервативті католиктік қала болып келген. Бундестагта ол сол аттас сайлау округінде орналасқан, ол ХДС үшін сенімді орын саналады. ХДС тек екі рет (1949 және 2021 жылдары) округтің көпшілік дауысын алмады, ал 1953 жылдан 1987 жылға дейін әрқашан округ дауысының кемінде 60% алды. Солтүстік Рейн-Вестфалия Ландтагында қала қазіргі уақытта Падерборн II округінде орналасқан, онда да ХДС-тің ықпалы зор. Жергілікті деңгейде қала 1946 жылдан бері әрдайым ХДС-тің қала басшыларын сайлап келеді. 2009 жылға дейін ХДС қалалық кеңесте абсолютті көпшілікке ие болды және 1979 жылы қаланың дауысының 60% астам бөлігін алды.
With the Archdiocese of Paderborn based in the city cathedral, Paderborn has traditionally been a conservative Catholic city. In the Bundestag, it is located in the eponymous electoral district, which is a safe seat for CDU. Only twice (1949 and 2021) has CDU not received a majority of the district's votes, and from 1953 to 1987 always received at least 60% of the district's vote. In the Landtag of North Rhine Westphalia, the city currently located in the district Paderborn II, which also has a strong CDU lean. At local level, the city has always elected CDU mayors since 1946. Until 2009, the CDU held an absolute majority on the city council, and as late as 1979 received over 60% of the vote in the city.
Спорт
Падерборн Америка спортының орталығы ретінде бүкіл елге танымал. Жергілікті бейсбол командасы, «Падерборн қол тигізбес» (Paderborn Untouchables), көптеген неміс чемпионаттарын жеңіп алды. Жергілікті американ футбол командасы, «Падерборн Дельфин» (Paderborn Dolphins) да үлкен жетістіктерге қол жеткізді. 2006 жылы қаланың баскетбол командасы «Падерборн Баскетбол» (Paderborn Baskets) Бундеслигаға жолдама алды.
Paderborn is nationally known as a center for American Sports. The local baseball team, the Paderborn Untouchables, has won many German championships. The local American Football team, the Paderborn Dolphins, has also enjoyed considerable success. In 2006 the Paderborn Baskets, the home basketball team of the city was promoted to the Bundesliga.
Падерборн баскетбол клубы (баскетбол)
Бұрын Падерборн баскетбол клубы Баскетбол Бундеслигасында бірнеше маусым өнер көрсеткен. Олар 2008-09 маусымда плей-оффқа қатысты.
In the past, the Paderborn Baskets played multiple seasons in the Basketball Bundesliga. They reached the playoffs in the 2008–09 season.
Регби клубы Paderborn e.V. ((регби)
Жақында "Рэгби клубы" Paderborn e. V. Regionalliga NRW-де сәтті өнер көрсетіп, келесі лигаға өтуге жақын тұр.
Recently Rugby Club Paderborn e. V. have had a great run in Regionalliga NRW and are on the verge of being promoted to the next league.
SC Paderborn 07 (футбол)
SC Paderborn 07 – Падерборн қаласының ең табысты футбол клубы. 2019 жылы олар Германияның жоғары лигасы – Бундеслигаға жолдама алды, бірақ сол маусымның соңында 2-ші Бундеслигаға қайта түсті. Клуб 1985 жылы FC Paderborn және TuS Schloß Neuhaus клубтарының бірігуі нәтижесінде TuS Paderborn Neuhaus болып құрылды және 1997 жылы қазіргі қысқаша атын алды, мұндағы "07" саны SV 07 Neuhaus клубымен байланысын еске салады. Неухаус клубы 1907 жылы SV 07 Neuhaus ретінде құрылған, ал 1970 жылы TuS 1910 Sennelager жергілікті командасы қосылып, TuS Schloss Neuhaus аталды. Неухаус және Падерборн командалары өз тарихының көп бөлігінде үшінші лигада ойнады, сондай-ақ біріккен клуб та осы деңгейде өнер көрсетті. Бүгінде Падерборн өз үй ойындарын Benteler Arena стадионында өткізеді. 2015 жылы SC Paderborn алғаш рет Бундеслигаға жолдама алды. Алғашқы маусымда Бундеслигадан төмендегеннен кейін, Падерборн 2019 жылы қайта оралды, бірақ тағы да төмендеді. Қазіргі уақытта (2022) олар 2-ші Бундеслигада жайлы ортаңғы көрсеткіштерге қол жеткізді.
SC Paderborn 07 is the most successful football club in Paderborn. They were promoted to the Bundesliga, Germany's top flight, in 2019 but relegated back to 2. Bundesliga at the end of the same season. The club was formed out of the 1985 merger of FC Paderborn and TuS Schloß Neuhaus as TuS Paderborn Neuhaus and took on its current, shorter name in 1997, the 07 remembering the link with SV 07 Neuhaus. The Neuhaus club was founded in 1907 as SV 07 Neuhaus which was joined by the local side TuS 1910 Sennelager to become TuS Schloss Neuhaus in 1970. The Neuhaus and Paderborn teams played as tier III sides for most of their histories, as has the unified club. Today Paderborn plays its home matches at the Benteler Arena. In 2015, SC Paderborn were promoted to the Bundesliga for the first time. After relegation in their first season, Paderborn returned to the Bundesliga in 2019 only to be relegated again. Currently (2022) they have achieved comfortable mid table positions in 2. Bundesliga.
Көлік
Падерборн А33 автобанында орналасқан, ол Падерборнды солтүстіктегі А2 автобанымен және оңтүстіктегі А44 автобанымен байланыстырады. Басты вокзал Хәмм-Варбург желісіндегі InterCity және бірнеше қалалық пойыздар үшін тұрақты аялдама болып табылады. Падерборн-Липпштадт әуежайы Падерборнды Германияның ірі әуежайларымен байланыстырады және Еуропаның көптеген қалаларына рейстер ұсынады. Әуежай мен Падерборн басты теміржол вокзалы арасында автобус шаттлы бар. Жеке авиация және жолсерсерлер Падерборн-Хахстербергте орналасқан (1981 жылы әлемдік жолсерсерлік чемпионаты өткен орын). Падерборнда қалалық автобустар үшін ПадерСпринтер және аймақтық автобустар үшін Bahnbus Hochstift жүйесі қызмет көрсетеді.
Paderborn is located at the Autobahn A 33, which connects Paderborn to the Autobahn A 2 in the north and the Autobahn A 44 in the south. The main station is a regular stop for the InterCity on the Hamm–Warburg line and several local trains. The Paderborn Lippstadt Airport connects Paderborn to the bigger German airports and offers flights to many locations in Europe. There is a bus shuttle between the airport and the Paderborn main train station. General Aviation and gliders are based at Paderborn Haxterberg (site of the world gliding championships in 1981). In Paderborn there is a bus system served by the PaderSprinter for local buses and the Bahnbus Hochstift for regional buses.
Білім
Падерборн бұрын Батыс Вестфалиядағы ең көне академиялық орын болған. 1614 жылы иезуиттер Падерборн университетін құрды, бірақ ол 1819 жылы жабылды. 1972 жылы ол Университет Gesamthochschule ретінде қайта ашылды және 2002 жылы дербес университетке айналды. Бүгінде шамамен 20 000 студент оқып жатыр. Падерборнда сонымен қатар бірнеше теологиялық және жеке академиялық институттар бар. Қалада көптеген гимназиялар бар, олардың ең танымалдары – Теодориан және Санкт-Михаил гимназиялары, сондай-ақ Гёрдлер гимназиясы. Сондай-ақ, Сеннелагерде орналасқан және негізінен британдық әскери қызметшілер мен гарнизон қызметкерлерінің балаларын оқытқан Джон Бьючан мектебі сияқты бірнеше британдық бастауыш мектептері де болды, ол 2019 жылы жабылды.
Paderborn was once the oldest academic site in Westphalia. In 1614, the University of Paderborn was founded by the Jesuits but was closed in 1819. It was re founded in 1972 as Universität Gesamthochschule and transformed into a university in its own right in 2002. Today, it is attended by about 20,000 students. There also are several theological and private academic institutes in Paderborn. There are a number of grammar schools in the city, the most prominent of which are the Theodorianum and St. Michael Gymnasium, along with others such as the Goerdeler Gymnasium. There are also a few British primary schools such as John Buchan School, which was located in Sennelager and mainly educated children of British military personnel and the garrison's employees until its closure in 2019.