Кіріспе
Канадалық құқық ғалымы (1905–1995)
Джон Петерс Хамфри (30 сәуір, 1905 – 14 наурыз, 1995) – канадалық құқық ғалымы, юрист және адам құқықтарын қолдайтын адам. Ол Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясының алғашқы нұсқасын жазған негізгі автор ретінде ең көп танылады.
Балалық шағы, білім және академиялық мансап
Хамфри 1905 жылдың 30 сәуірінде Нью-Брансуик штатының Хэмптон қаласында Франк Хамфри мен Нелли Питердің отбасында дүниеге келген. Оның балалық шағы трагедиялармен толы болды: екі ата-анасы рактан қайтыс болды, ал отпен ойнап жүргенде бір қолынан айырылды. Хамфри интернатта оқыды, онда ол басқа оқушылардың қысымына тап болды; бұл оның мінезін қалыптастырып, мейірімділігін арттырды деген пікір бар. Джон Хамфри 15 жасында Ротесей колледжінен Маунт-Аллисон университетіне түсуге өтініш беріп, қабылданды. Кейін Макгилл университетіне ауысып, Монреаль (Квебек) қаласында мұғалім болып жұмыс істейтін қарындасы Рутпен бірге тұрды. Хамфри 1925 жылы Макгилл университетін бітірді, онда Desautels менеджмент факультетінің құрамындағы Коммерция мектебінен коммерция бакалавры дипломын алды. Ол дереу Макгиллде бакалавр және заң бакалавры бағдарламаларына қатысып, 1927 және 1929 жылдары оларды сәтті аяқтады. Бітірген соң Хамфри Парижге оқуға стипендия алды және Монреальден RMS Aurania кемесімен саяхат жасады. Кемеде Жанна Годромен танысып, Парижге келгеннен кейін олар үйленді. Элеонора Рузвельт төрағалық еткен Комиссияның басшылығымен кеңескеннен кейін профессор Хамфри Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясы болатын құжаттың алғашқы нұсқасын дайындады. 1948 жылдың 10 желтоқсанында Бас Ассамблея Декларацияны бірауыздан қабылдады, Элеонора Рузвельт оны "барлық адамзаттың халықаралық Магна Картысы" деп атады.
Біріккен Ұлттар Ұйымында қызмет ету
Хамфри 20 жыл бойы БҰҰ-да қызмет етті. Осы кезеңде ол 67 халықаралық конвенцияны және ондаған елдердің конституцияларын іске асыруды қадағалады. Ол баспасөз бостандығы, әйелдердің құқықтары және нәсілдік дискриминация сияқты салаларда жұмыс істеді. 1988 жылы Декларацияның 40 жылдығына орай, БҰҰ Адам құқықтары сыйлығы профессор Хамфриге табысталды. 1963 жылы ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссары лауазымын құру идеясын ұсынды. Бұл идея бастапқыда жақсы қабылданып, бірақ үштен астам жылдардан кейін ғана, Бас хатшы доктор Бутрос Бутрос-Галидің басшылығымен бұл лауазым құрылды.
Кейінгі өмірі
Хамфри 1966 жылы БҰҰ-дан зейнеткерлікке шығып, Макгилл университетінде оқытушылық қызметін жалғастырды. Өмірінің соңына дейін ол Канадада және халықаралық деңгейде адам құқықтарын қорғау ісіне белсенді қатысты. Ол Халықаралық Адам құқықтары лигасының директоры болды, Әйелдер мәртебесі жөніндегі Корольдік комиссияның мүшесі болды, Amnesty International ұйымының Канададағы бөлімін құрған топқа кірді, сондай-ақ Макгилл университетінің әріптестерімен бірге қазір Equitas Халықаралық Адам құқықтары білім беру орталығы деп аталатын Канадалық Адам құқықтары қорын құруға зор үлес қосты. Ол бірнеше халықаралық сауалдасу комиссияларында жұмыс істеді, оның ішінде Филиппинде Фердинанд Маркос режимі кезінде адам құқықтарының бұзылуын тергеуге қатысты, сондай-ақ Украинадағы 1932-1933 жылдардағы ашаршылықты зерттеу жөніндегі халықаралық комиссияға қатысты. БҰҰ-да ол секс құлы ретінде пайдаланылған корей әйелдеріне өтемақы төлеуді талап етті. Ол сонымен қатар, жапондық тұтқындыққа түскен канадалық әскери тұтқындарға өтемақы алу үшін War Amps ұйымымен бірге науқан жүргізді. 1974 жылы ол Квебек провинциясының Тіл заңы – 22-заңға қарсы сөйледі. 1974 жылғы 19 шілдеде ол, ұсынылып отырған заңға қарамастан, ағылшын тілінің де провинцияның ресми тілі екенін мәлімдеді. Фрэнк Р. Скотт, Ирвин Котлер және тағы төрт Макгилл университетінің профессорымен бірге ол былай деді:
«Француз тілі Квебек провинциясының ресми тілі» деп көрсетілген 1-тармақ, ағылшын тілінің де Квебекте ресми тіл емес деген қате пікір тудырады. Бұл BNA Act-тің 133-бабы және Федералдық ресми тілдер заңына қайшы келеді. Ұлттық Ассамблеяда француз тілін провинцияның жалғыз ресми тілі деп жариялайтын ешқандай заң BNA Act-тің қорғауындағы екі тілді аймақтарға әсер ете алмайды. 1979 жылы әйелі Жаннаның қазасынан кейін екі жыл өткен соң, Хамфри Монреальдік дәрігер Маргарет Кунстлерге үйленді, ол өзі жесір еді. Хамфри 1995 жылғы 14 наурызда Монреальде 89 жасында дүние салды.
Құрметтер мен марапаттар
Профессор Хамфри көптеген құрметтердің ішінде 1974 жылы «заң ғылымына қосқан үлесі және адам құқықтары саласындағы әлемдік беделі үшін» Канада орденінің офицері атанды. 1985 жылы ол Квебек ұлттық орденінің офицері болды. 1988 жылдан бері Макгилл университетінің заң факультеті Адам құқықтары жөніндегі Джон П. Хамфри лекциясын өткізіп келеді, бұл халықаралық құқық пен ұйымдардың адам құқықтарын әлемдік деңгейде қорғаудағы рөлі туралы жыл сайынғы дәріс. 1998 жылдың қыркүйегінде Нельсон Мандела Оттавадағы Адам құқықтары монументінде Хамфриге арналған ескерткіш тақтайшаны ашты, бұл Канаданың Декларацияның 50 жылдығына арналған құрмет көрсетуінің бір бөлігі болды. 1998 жылы Канада почтасы Декларацияның 50 жылдығына орай Хамфриге арналған пошта маркасын шығарды. Ол Монреальде шығарылды, онда ол заңгер мамандығын бітіріп, тәжірибе жинады және сабақ берді. Адам құқықтары мен демократияны қорғау жөніндегі канадалық «Rights & Democracy» тобының ұсынған Джон Хамфри бостандық сыйлығы жыл сайын адам құқықтары мен демократиялық дамуды ілгерілетудегі ерекше жетістіктері үшін әлемдегі ұйымдар мен жеке тұлғаларға табысталады. 2008 жылдың маусым айында доктор Хамфриге арналған ескерткіш оның туған қаласы Хэмптон қаласында ашылды. «CREDO» монументі деп аталған ескерткішті Hooper Studios мүсіндеп жасады және Hampton John Peters Humphrey Foundation тапсырыс берді. Ол оның балалық шағындағы үйінен небары бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан, БҰҰ стиліндегі ағаш орындықтан тұрады, онда жас және егде Хамфри отырған. Орындықтың шетінде бірнеше мыс көгершіндер қонған, ал олар екі биік тас тұғырдың қасына орналасқан, олардың бірінде Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясының бірнеше баптары ағылшын, француз және малисит тілдерінде қашалған. Ескерткіш Хэмптон қалалық әкімшілігінің алдындағы көгалда орналасқан, ол қала орталығындағы бұрынғы округтік сот ғимаратында орналасқан. Ағаш мүсіні ашылғаннан кейін жөнделген, бірақ оның жалғасқан нашарлауы оны қоладан сақтау жөніндегі күш-жігерге түрткі болды. 2022 жылы да қаржы жинау жұмыстары жалғасуда. Хамфри 2022 жылдың 17 қарашасында Ұлттық тарихи тұлға ретінде тағайындалды.
Since 1988, the McGill University Faculty of Law has held the John P. Humphrey Lectureship in Human Rights, an annual lecture on the role of international law and organizations in the worldwide protection of human rights. In September 1998, Nelson Mandela unveiled a commemorative plaque to Humphrey at the Human Rights Monument, Ottawa, as part of Canada's tribute on the fiftieth anniversary of the Declaration. A postage stamp to Humphrey was issued in 1998 by Canada Post, marking the 50th anniversary of the Declaration. It was issued in Montreal, where he graduated in law, practiced, and taught. The John Humphrey Freedom Award, presented by the Canadian human rights group Rights & Democracy, is awarded each year to organizations and individuals around the world for exceptional achievement in the promotion of human rights and democratic development. In June 2008, a memorial to Dr. Humphrey was unveiled in his hometown of Hampton, New Brunswick. The memorial, entitled the CREDO monument was sculpted by Hooper Studios and was commissioned by the Hampton John Peters Humphrey Foundation. It is located just a few hundred yards from his childhood home, consists of a UN style wooden bench with a young and old Humphrey seated. Several brass doves sit on the end of the bench, which sits beside two tall stone plinths, one of which has several articles from the Universal Declaration of Human Rights carved into it in English, French and Maliseet. The memorial sits on the front lawn of the Hampton Town Hall, which is housed in the former county court house in the centre of town. The wooden sculpture has been repaired since its unveiling, but ongoing deterioration prompted an effort to preserve it in bronze. Fundraising continues in 2022. Humphrey was designated a National Historic Person on November 17, 2022.