Кіріспе

Нацистік партияның жастар қозғалысының қыздар қанаты

Неміс қыздары лигасы немесе неміс қыздары тобы (Bund Deutscher Mädel, қысқартылған BDM) – нацистік партияның жастар қозғалысының қыздар қанаты, Гитлер жастары. Бұл нацистік Германиядағы жастардың жалғыз заңды әйелдер ұйымы болды. Бастапқыда Лига екі бөлімнен тұрды: 10-14 жас аралығындағы қыздар үшін Jungmädelbund ("Жас қыздар лигасы") және 14-18 жас аралығындағы қыздар үшін Лига. 1938 жылы үшінші бөлім енгізілді – BDM Werk Glaube und Schönheit ("Сенім мен сұлулық қоғамы"), ол ерікті және 17 мен 21 жас аралығындағы қыздарға ашық болды. Нәсілдік себептермен шеттетілгендерден басқа, барлық жас әйелдердің міндетті түрде мүшелікке қабылдануына байланысты, Лига сол кездегі ең ірі әйелдер жастар ұйымына айналды, оның құрамында 4,5 миллионнан астам мүше болды. 1945 жылы нацистік Германияның капитуляциясымен ұйым де-факто таратылды. 1945 жылғы 10 қазанда Одақтас Бақылау Кеңесі оны басқа нацистік партия ұйымдарымен бірге заңсыз деп жариялады. Германия Қылмыстық кодексінің 86-бабына сәйкес, Гитлер жастары "конституцияға қайшы ұйым" болып табылады және оның рәміздерін білім беру немесе ғылыми зерттеу мақсатында пайдаланудан басқа, таратуға немесе жариялауға рұқсат етілмейді. ТОК

Тарих

Bund Deutscher Mädel 1920 жылдардың басында алғашқы Mädchenschaften немесе Mädchengruppen, сондай-ақ Hitler Jugend-тің (Гитлер жастарының) қарындас ұйымдары (Schwesternschaften der Hitler Jugend) ретінде пайда болды. 1930 жылы БДМ құрылды, ал 1931 жылы ол Гитлер жастарының әйелдер тармағына айналды. Неміс қыздарының лигасы Swingjugend контрмәдени қозғалысы тарапынан "Неміс матрастарының лигасы" деп қынжылды, бұл өзін дәстүрлі және консервативті санайтын топтар арасындағы босқындыққа ишара жасады. Оның толық атауы – Hitler Jugend-тегі (Гитлер жасындағы) неміс қыздарының лигасы (Bund Deutscher Mädel in der Hitler Jugend) болды. 1932 жылғы сайлау кампаниясының соңғы кезеңінде Гитлер Лиганың қатысуымен жаппай митингімен ашты; сайлау алдында Лига мен Гитлер жастары "кешкі ойын-сауық" ұйымдастырды. Нацистер 1933 жылдың қаңтарында билікке келгенге дейін бұл ұйым кең қолдау таппады. 1933 жылдың 17 маусымында Рейхсюгендфюрер лауазымына тағайындалған Балдур фон Ширах қолданыстағы жастар ұйымдарын тоқтата тұрған немесе тыйым салған ("конкуренция") ережелер шығарды. Әйелдер жастар топтары Германиядағы қыздар үшін жалғыз заңды ұйым деп жарияланған БДМ-ге міндетті түрде енгізілді. Осыдан құтылу үшін көптеген ұйымдар таратылды. Бұл нацистік іс-қимылдар 1933 жылдан бастап Gleichschaltung (Бірыңғайлау) процесінің бір бөлігі болды. 1933 жылдың 20 шілдесінде Католик шіркеуі мен нацистік Германия арасындағы Рейхсконкордатқа қол қойылды, ол католик жастар қызметіне белгілі бір демеу берді, бірақ олар көп қорлауға ұшырады. 1936 жылдың 1 желтоқсанындағы Гитлер жастары туралы заң (Gesetz über die Hitlerjugend) барлық жарамды жасөспірімдерді HJ немесе БДМ мүшесі болуға міндеттеді. Олар неміс ұлтынан болуы керек, Германия азаматы болуы керек және тұқым қуалайтын аурулары болмауы керек. Бұл Лигаға қатысу үшін қыздар 10 жаста болуы керек еді. БДМ-ді 1934 жылға дейін Ширах тікелей басқарды, содан кейін бұрынғы пошта қызметкері Труда Мохр БДМ-нің Reichsreferentin немесе Ұлттық спикері лауазымына тағайындалды, ол тікелей Ширахқа есеп берді. Мохр 1937 жылы үйленгеннен кейін, ол лауазымынан кетуге міндетті болды (БДМ мүшелері басшылық лауазымдарда қалу үшін үйленбеген және баласыз болуы керек еді), және оның орнына Дюссельдорфтың психология ғылымдарының докторы Ютта Рюдигер келді, ол Мохрдан гөрі беделді көшбасшы болды, бірақ Ширахтың жақын одақтасы болды, сондай-ақ 1940 жылдан бастап HJ басшысы Артур Аксманның да одақтасы болды. Ол Ширахқа NS Frauenschaft (Нацистік әйелдер лигасы) басшысы Гертруд Шольц Клинктің БДМ-ді бақылауға талпынуына қарсы тұруға қосылды. Рюдигер БДМ-ді 1945 жылы тарағанға дейін басқарды. HJ-дегідей, БДМ-нің де қатысушылардың жасына сәйкес бөлімдері болды. 10-14 жас аралығындағы қыздар Жас қыздар лигасының (Jungmädelbund, JM) мүшелері, ал 14-18 жас аралығындағы қыздар Bund Deutscher Mädel (BDM) мүшелері болды. 1938 жылы үшінші бөлім қосылды, ол "Сенім мен сұлулық" (Glaube und Schönheit) деп аталды. Бұл бөлім 17 мен 21 жас аралығындағы қыздарға ерікті түрде ашық болды және оларды некеге, отбасылық өмірге және болашақ мансап мақсаттарына дайындауды көздеді. Қыздар жасқа жеткенде үйленіп, балалы болуы керек еді, бірақ жұмысқа орналасу мен білім алу да маңызды деп есептелді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Ұлттық еңбек қызметі (Reichsarbeitsdienst; RAD) жас әйелдер үшін де міндетті болды. Ол жарты жыл бойы жалғасты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген жас әйелдер Blitzmädel (Wehrmachthelferin немесе әйелдер қарулы күштердің көмекшілері) болды. Бұл жас шектері жалпы ережелер болғанымен, "Untergau" ұйымдық деңгейінен бастап жоғары (жалақысы бар) басшылық лауазымдарды иеленген мүшелер үшін кейбір ерекшеліктер болды. Төменгі (қадірлі) лауазымдарға қатысты, тіпті JM мүшелері де мүше болғаннан кейін екі жыл өткен соң оларға үміткер бола алатын, содан кейін әдетте 13 жасында мұндай лауазымға ие болады. Жоғары басшылық 18 жастан асқан мүшелерден таңдалды және 10 жылдан аспайтын мерзімге жалақымен жұмыс істеуге және 30 жасқа дейін БДМ-ден кетуге міндетті болды. Жалпы ереже бойынша, мүшелер үйленгеннен кейін, әсіресе балалары болған кезде ұйымнан кетуге міндетті болды.

Басшылар

Трюда Мохр 1934 жылғы маусымда алғашқы рейхс-референт болып тағайындалды. Оның басты бастамасы – неміс жастарының жаңа өмір салтын қалыптастыру болды: «Біздің халқымызға денесі де, жаны да сау, сенімді және шешімді, мақтанышпен және сеніммен алға қадам басатын, күнделікті өмірде лайықты орнын табатын, сезімталдық пен құштарлықтан ада, сондықтан да әйелдік сымбатымен ер адамның серігі болатын, оны құдайша емес, теңдес ретінде қарайтын қыздар қажет!». Мұндай қыздар ұлттық-социалистік идеалдарды келер ұрпаққа жеткізеді, олар халқымыздың рухани бекінісіне айналады. 1937 жылы оберштурмфюрер Вольф Бюркнерге үйленгеннен кейін жүкті болғандықтан, ол лауазымынан бас тартты. Ол 1933 жылы, 23 жасында және психология ғылымдарының докторын қорғағаннан кейін ғана БДМ-ға қосылды. 1933 және 1934 жылдың басында бірден құрметті лауазымдарға ие болды, 1935 жылғы маусымда алғашқы жалақылы лауазымына (Унтергау Рур Төменгі Рейнінің басшысы) көтерілді және 1937 жылғы қарашада (27 жасында) БДМ рейхс-референті (БДМ төрағасы) болып тағайындалды. Ол неміс жеңіліске ұшырағанға дейін, 34 жасқа дейін бұл лауазымды сақтап қалды. (1912–2008), графша және жоғары франк аристократиясының мүшесі, 1933 жылы 21 жасында Гау Унтерфранкеннің жетекшісі болып тағайындалды, бұл оның БДМ-ға қосылған жасы болған сияқты, себебі оның өтілімінде одан ертерек тіркелген деректер мен бұрынғы төменгі лауазымдар жоқ. 1938 жылғы қаңтарда, 26 жасқа толуына бірнеше күн қалғанда, «Иман және сұлулық» бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. 1939 жылғы қыркүйекте Вильгельм «Уц» Утерманмен үйленгендіктен, 1939 жылғы қыркүйекте қызметтен босатылды. Оның орнына австриялық мүше Аннемари Каспар (т. 1917) келді, ол 1938 жылғы наурызда 20 жасында унтергауфюрер болып тағайындалды және 22 жасқа толуына екі апта қалғанда B&B бөлімінің басшысы болды. Ол да үйленді және 1941 жылғы мамырда қызметтен босатылды, ал оның орнына 1941 жылғы маусымда Марта Миддендорф (д. 1914) тағайындалды, ол тағайындалған кезде 27 жаста болды және 1942 жылғы ақпанда үйленгендіктен қызметтен босатылды. Осы уақыттан бастап, үйленуге ниеті жоқ, бірақ нацистік идеологияны қолдайтын Хеди Бёмермен өмір бойы серіктес болған Ютта Рюдигер тікелей БДМ-ді басқарды, осылайша 1945 жылға дейін екі басшылық лауазымды бірге атқарып жүрді.

Оқу және іс-шаралар

БДМ отбасылық романтиканы, жазғы лагерьлерді, фольклорды, дәстүрді және спортты қыздарды нацистік идеологияға баулу және оларды неміс қоғамындағы рөлдеріне – әйел, ана және үй шаруасымен айналысушы ретінде тәрбиелеу үшін пайдаланды. Олар үй кештерінде үй шаруашылығына қатысты жаттығулар жасаса, сенбі күндері ауыр дене шынықтыру мен физикалық дайындықпен айналысты. Бұл іс-шаралардың мақсаты – олардың денсаулығын нығайту, соның арқасында халықтары мен елдеріне қызмет етуге мүмкіндік беру еді. "Үй кештері" – әсіресе арнайы салынған үйлерде өткізілетін – дүниетанымын қалыптастырумен қатар тарих сабақтарын да қамтыды. Бұл сабақтарға Хорст Вессел әнін, нацистік мерекелерді, Гитлер жастарының шейіттері туралы әңгімелерді, жерлері, неміс мәдениеті мен тарихы туралы мәліметтерді оқу кірді. Дене шынықтыруға жүгіру, қашықтыққа секіру, гимнастика (мысалы, айналу және арқанмен жүру), маршпен жүру және жүзу сияқты спорт түрлері енді. Сондай-ақ, мүшелерге нацистік партияның нәсілдік идеялары үйретілді. Лига қыздарды нәсілдік тазалықты сақтауға, нәсілдік бұзылысқа жол бермеуге үйреткені үшін ерекше маңызға ие болды, бұл жас әйелдер үшін аса маңызды мәселе еді. HJ және BDM ұсынған демалыс сапарлары – мысалы, қыста шаңғы тебу, жазда шатырларда кемпинг жасау – қолжетімді болды; кедей отбасылардың балаларына жәрдемақы берілді. Бұл ұсыныстар көпшілікке ұнады. Лига ата-аналарға қарсы бүлік шығаруға шақырып отырды. "Улы саңырауқұрақ" (Der Giftpilz) кітабында неміс қызына анасының яһуди дәрігеріне баруын бұйырғаны туралы үгіт-насихат келтірілді; қыз BDM-де алған біліміне сүйене отырып наразылық білдірді және кеңседе дәрігердің зорлық-зомбылығынан құтылу үшін алдын ала ескертулерді еске түсірді. Содан кейін ол анасының BDM-нің дұрыс болғанын мойындауын талап етті. Осы және басқа да мінез-құлықтарды үйрету ата-аналардың билігіне нұқсан келтіріп, шағымдануларына себеп болды. 1944 жылы бір топ ата-аналар Лига басшыларының қыздарына заңсыз бала тууға ашық түрде шақырып отырғанын сотқа шағымдады. Қоғамдық пікір мүшелердің жыныстық еркіндігіне байланысты үлкен жеңілдіктер берілгенін айтты. Қыздар мен ұлдарды дайындау лагерлері ("Landdienst" – жер қызметі) бір-біріне жақын орналасқан. 1936 жылы Нюрнбергте өткен Рейхспартеигаға қатысқан 900 қыз жүкті болды. 1937 жылы BDM-ға кемпинг жасауға тыйым салатын жарлық шығарылды. Jungmädel тек оқытылатын, ал BDM қоғамдық қызметке, саяси және сол кезде пайдалы деп саналған басқа да іс-шараларға қатысты. Кез келген мамандыққа немесе жоғары оқу орнына түсуден бұрын қыздар, Гитлер жастарының жігіттері сияқты, бір жылдық жер қызметін ("Landfrauenjahr") аяқтауы керек болды. Фермада жұмыс істеу жалғыз рұқсат етілген қызмет түрі болмаса да, ол кең таралған; мақсат – жастарды қалалардан ауылға көшіру, содан кейін олар нацистік қан мен топырақ идеологиясына қызмет ету үшін "жерде" қалады деген үмітте. Қызмет көрсетудің тағы бір түрі – көп балалы отбасында үй шаруасын жүргізу еді. "Иман және сұлулық" ұйымдары қыздарға өздерін қызықтыратын салаларда білім алуға және оқытуды жалғастыруға мүмкіндік беретін топтар ұсынды. Жұмыс топтарының кейбір түрлері өнер және мүсін жасау, киім дизайны және тігіс, жалпы үй шаруашылығы және музыка болды.

Соғыс уақытындағы қызмет

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, БДМ-нің рөлі өзгерді, бірақ бұл өзгеріс HJ-дегі жігіттердің рөліне қарағанда азырақ болды, олар 18 жасқа толғанда неміс Вермахтына (қарулы күштерге) қосылуға тиіс еді. Польшаға басып кірген кезде, олардың басшылары БДМ-ге поляктардың "жек көруге лайық, шынайы төмен тұрған, үстем нәсілдің билігіне бағынуға лайық" екенін айтты. БДМ соғысқа түрлі жағынан көмектесті. Кіші қыздар ақша, киім-кешек, ескі газеттер сияқты заттарды жинап, оларды "Қысқы көмек" және басқа да нацистік қайырымдылық ұйымдарына тапсырды. Көптеген топтар, әсіресе БДМ хорлары мен музыкалық үйірмелері, ауруханалардағы жарақат алған сарбаздарға барып, немесе фронтқа көмек жұмсады. Қыздар шұлық тігіп, бау-бақша өсіріп, осы сияқты жұмыстармен айналысты. 1943 жылы "Das deutsche Mädel" газеті жаңа ғана Юнгмэдельбундқа қосылған он жасар қыздарға: "Фюрер енді сіздермен, қазір қоғамға қосылып жатқан он жасар қыздармен де сөйлескендей. Осы күннен бастап, сіздердің шағын күшіңіз де соғысты жеңіп, үлкен және әдемі Рейх құруға үлес қосады" деді. Қыздар Францияның де-факто капитуляциясынан кейін мерекелік шараларды ұйымдастыруға көмектесті (22 маусым 1940 жылғы Компиеньдегі екінші келісімді қараңыз). Үлкен қыздар ауруханаларда медбикелердің көмекшілері ретінде немесе жарақат алған сарбаздар мен босқындарға көмек қажет болған теміржол станцияларында ерікті болып жұмыс істеді. 1943 жылдан кейін, одақтастардың Германия қалаларына жасаған әуе шабуылдары күшейгенде, көптеген БДМ қыздары жарымәскери және әскери қызметке (Вермахтсхельферин) қабылданып, Flak көмекшілері, байланыс көмекшілері, іздеу шамдарының операторлары және кеңсе қызметкерлері болып қызмет етті. Еркектер HJ-ден айырмашылығы, БДМ қыздары тікелей ұрысқа қатыспады немесе қару-жарақпен жұмыс істемеді, бірақ кейбір Flak Helferinnen зениттік артиллерияны басқарды. Көптеген үлкен қыздар Гитлер жастарымен бірге германизация шараларының бір бөлігі ретінде Польшаға жіберілді. Бұл қыздар Гитлер жастарымен бірге поляктарды үйлерінен шығаруды бақылады, жаңа қоныстанғандарға орын босатып, олардың жиһаздары сияқты заттарды қалдыруын қамтамасыз етті. Олар сондай-ақ жастарды Лигаға ұйымдастыруға және шаруа қожалығы мен үй шаруасында көмектесуге тиіс болды. Олар жаңа қоныстанғандардың көңілін көтеру үшін ән кештері сияқты түрлі шаралар ұйымдастырды. Кейбір мүшелері газ маскалары мен қарулы күзетпен бірге осындай жұмыстар үшін Хегевальд колониясына жіберілді. Керісінше, "жасампаздық қасиеттері" үшін таңдалып, Германияға германизацияға жіберілген жас поляк қыздары Германия Лигасына германизацияның бір бөлігі ретінде мүше болып қабылданды. 1944 жылға қарай, жігіттердің әскери қызметке шақырылуы "жер қызметіне" көмектесудің көп бөлігін қамтамасыз етті, ал егін жинау жұмысын қыздар орындады. Кейбір БДМ қыздары одақтастар басып алған аймақтарда партизан соғысын жүргізу мақсатында құрылған Вервольф топтарына қабылданып, қатысты.

Тарату

'Kontrollratsgesetz Nr. 2' (1945 жылғы 10 қазанда қабылданған) одақтас бақылау кеңесі НСДАП-ты және оның барлық астық ұйымдарын, соның ішінде БДМ-ді тыйым салды. Олардың мүліктері тәркіленді.