Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Колумбия өзеніндегі Бонневилл көлі деп белгілі суқоймасы. Солтүстік Американың батысындағы бұрынғы жауын-шашын көлі.
the reservoir known as Lake Bonneville on the Columbia River
Former pluvial lake in western North America
Бонневилл көлі Солтүстік Американың батысындағы Ұлы бассейндегі кейінгі Плейстоцен дәуіріндегі ең үлкен палео-көл болды. Бұл көл салқындаған температураның салдарынан жауын-шашынның артуы және буланудың азаюына жауап ретінде пайдалған жауын-шашын көлі. Көл қазіргі Батыс Ютаның көп бөлігін қамтыды және ең жоғары деңгейінде қазіргі Айдахо және Невада штаттарына дейін жетті. Ұлы бассейндегі көптеген басқа гидрографиялық жабық алаптар кейінгі Плейстоценде кеңейген көлдерді қамтыды, соның ішінде Неваданың солтүстік-батысындағы Лахотан көлі.
Lake Bonneville was the largest Late Pleistocene paleolake in the Great Basin of western North America. It was a pluvial lake that formed in response to an increase in precipitation and a decrease in evaporation as a result of cooler temperatures. The lake covered much of what is now western Utah and at its highest level extended into present day Idaho and Nevada. Many other hydrographically closed basins in the Great Basin contained expanded lakes during the Late Pleistocene, including Lake Lahontan in northwestern Nevada.
Геологиялық сипаттама
Бонневилл көлінің жағалаулары Солт-Лейк-Ситидің үстінде, Васатч тауларының батыс жағында және Бонневилл алабындағы басқа тауларда көрінеді. Бұл жағалаулар тау беткейінен аңғар төңірегінен көрінетін сөрелер немесе жатақтар түрінде болады, оларды жерден ұзақ қашықтықтан және спутниктік суреттерден көруге болады, сондай-ақ олардың бойында жиынтық және эрозиялық бөліктері бар. Бонневилл көлінің алабында іздері сақталған үш жағалауға атау берілген: Стэнсбери, Бонневилл және Прово. Алаптың барлық жерінде картаға түсіру мүмкін емес, көптеген басқа аталмаған жағалаулар да бар, олардың кейбіреулері трансгрессия кезеңінде, ал кейбіреулері регрессия кезеңінде қалыптасқан, олар тауалды беткейлерде және аллювиалды жайылмаларда орналасқан. Бонневилл көлі ең терең болған кезде, оның көлемі қазіргі Мичиган көлінен кем емес, бірақ жағалауы көптеген аралдар мен мүйістермен күрделі болған. Үлкен Тұзды көл, Юта көлі және Сивер көлі Бонневилл алабындағы Бонневиллден кейінгі ең ірі көлдер болып табылады.
Shorelines of Lake Bonneville are visible above Salt Lake City along the western front of the Wasatch Mountains and on other mountains throughout the Bonneville basin. These shorelines appear as shelves or benches that protrude from the mountainside above the valley floor, are visible on the ground from long distances and on satellite images, and have both depositional and erosional segments along their lengths. Three shorelines of Lake Bonneville that can be traced throughout the basin, have been given names: Stansbury, Bonneville, and Provo. Numerous other unnamed shorelines, which cannot be mapped everywhere in the basin, some of which formed during the transgressive phase and some during the regressive phase, are also present on piedmont slopes and alluvial fans. At its maximum, when Lake Bonneville was more than deep and almost in surface area, it covered almost as much area as modern Lake Michigan although its shoreline was more complex with many islands and peninsulas. Great Salt Lake, Utah Lake, and Sevier Lake are the largest post Bonneville lakes in the Bonneville basin.
Көлдің кеңеюі мен қысқару себептері
Бонневилл көлі проледниковая көл емес, бірақ ол шамамен 30 000 және 13 000 жыл бұрын қалыптасты, сол кезде Жер шарындағы көптеген жерлердегі мұздықтар қазіргі кезге қарағанда соңғы ірі мұз басу кезеңінде кеңейген болатын. Бонневилл көлі өмір сүруінің көп бөлігінде (яғни, трансгрессивтік және регрессивтік фазалар кезінде) өзен арнасы болмады және гидрографиялық жағынан жабық алапты құрады. Сақталыстағы өзгерістер көлемдегі өзгерістерге тең, ал көлемдегі өзгерістер көл деңгейінің өзгеруімен байланысты. Егер кірістер (мысалы, жауын-шашын; өзендердегі ағын) шығыстардан (мысалы, көл бетінен булану; алаптағы булану-тердеу) көп болса, көл деңгейі көтерілді, ал шығыстар кірістерден көп болса, көл деңгейі төмендеді. Жалпы әлемдік атмосфера айналымындағы өзгерістер Бонневилл көлінің және Солтүстік Американың батысындағы Ұлы Алаптың басқа көлдерінің су бюджетіндегі өзгерістерге әкелді. Бонневилл алабындағы тау мұздықтары Бонневилл көлінің ең көп көлеміндегі судың 5% -дан азын сақтады. Сондықтан, егер алаптағы барлық тау мұздықтары бірден еріп, су көлге ағып кетсе де (мұндай жағдай болған жоқ, себебі тау мұздықтарының еруіне мыңдаған жылдар кетті, ал Бонневилл көлі сол кезде деңгейінен төмендеп жатты), бұл көл деңгейіне елеулі әсер етпес еді. Бонневилл көлі Солтүстік Американың үлкен мұздықтарымен өзен арқылы байланысқа ие болған жоқ.
Lake Bonneville was not a proglacial lake although it formed between about 30,000 and 13,000 years ago, when glaciers at many places on Earth were expanded relative to today during the last major glaciation. For most of its existence (that is, during the transgressive plus regressive phases) Lake Bonneville had no river outlet and occupied a hydrographically closed basin. Storage changes are equal to volume changes, and changes in volume are correlated with changes in lake level. When inputs (e. g., precipitation; runoff in rivers) were greater than outputs (e. g., evaporation from the lake surface; evapotranspiration in the basin), lake level rose, and when outputs were greater than inputs, lake level fell. Changes in global atmospheric circulation led to changes in the water budget of Lake Bonneville and other lakes in the Great Basin of western North America. Mountain glaciers in the Bonneville drainage basin stored less than 5% of the water that Lake Bonneville held at its maximum and so even if all of the mountain glaciers in the basin melted at once and the water flowed into the lake (that did not happen since it took thousands of years for the mountain glaciers to melt, and Lake Bonneville was falling by that time), it would have had little effect on lake level. Lake Bonneville had no river connection with the huge North American ice sheets.
"Бонневилл" атауы және оның ашылуы
Бонневилл көліне геолог Г. К. Гилберт Бенджамин Луи Эулали де Бонневилл (1796–1878) есімімен атаған. Ол Францияда туған, АҚШ армиясының офицері, сонымен қатар американдық батыста тері аулаушы және зерттеуші болған. Бонневиллдің оқиғаларын Вашингтон Ирвинг 1800-жылдары танымал етті, бірақ капитан Бонневилл, мүмкін, Ұлы тұзды көлді немесе Ұлы ойпатын ешқашан көрмеген. Г. К. Гилберт 19 ғасырдың ең көрнекті геологтарының бірі болды, ал ол 1890 жылы жариялаған Бонневилл көлі жөніндегі маңызды еңбегі бүгінге дейін жалғасып келе жатқан палеозерді зерттеуге негіз салды. Гилберт Бонневилл көлінің негізгі ерекшеліктерін алғаш сипаттаған адам болды, алайда, аймақтағы көптеген еуропалық және американдық зерттеушілер ежелгі көлдің жағалауын таныды, мысалы, капитан Джон С. Фремонт 1843 жылы және одан бұрын 1776 жылы Сильвестр Велес де Эскаланте әкесі. Эскаланте Юта көлі деп аталатын жерді аралағаннан кейін жазған күнделігінде: «Біз бұл жерді Льяно Саладо деп атадық, себебі онда жұқа ақ қабықшалар таптық, бұл жерде бұрын қазіргіден әлдеқайда үлкен көл болған сияқты», – деп жазды. Бонневилл көлінің жалпы сипаттамасы мен түсінігі көптеген адамдардың еңбегімен қалыптасқан болса да, палеозер туралы толық мәліметтер, оның тарихы және жаһандық экологиялық жүйелермен байланысы тағы да көп жылдар бойы зерттеледі.
Lake Bonneville was named by the geologist G. K. Gilbert after Benjamin Louis Eulalie de Bonneville (1796–1878), a French born officer in the United States Army who was also a fur trapper and explorer in the American West. Bonneville's adventures were popularized by Washington Irving in the 1800s, but Captain Bonneville probably never saw Great Salt Lake or the Great Basin. G. K. Gilbert was one of the greatest geologists of the 19th Century, and his monumental work on Lake Bonneville, published in 1890, set the stage for scientific research on the paleolake that continues today. Gilbert was the first person to describe the major features of Lake Bonneville, however, many other early European and American explorers in the region recognized the shoreline of the ancient lake, such as Captain John C. Frémont in 1843 and even earlier by Father Silvestre Velez de Escalante in 1776. Escalante, in a journal entry after visiting what would be named Utah Lake wrote, "This place, which we named Llano Salado, because we found some thin white shells there, seems to have once had a much larger lake than the present one." Although a general description and understanding of Lake Bonneville has been established by the work of many people, details of the paleolake, including its history and connections to global environmental systems, will be pursued for many years to come.
Геологиялық тарихы
Бонневилл көлі шамамен 30 000 жыл бұрын қазіргі Ұлы тұзды көлге ұқсас биіктіктен көтеріле бастады. Бірақ көл 18 000 жылға дейін біртіндеп көтеріліп, Бонневилл жағалауымен белгіленген ең жоғары биіктікке жетті. Осы деңгейде көл өзен алабының ең төменгі нүктесіне жетіп, қазіргі Айдахо штатының оңтүстік-шығысындағы Ред-Рок асуы маңындағы Snake өзеніне құйыла бастады. Марш-Крик аллювиалды желдеткіші құрған бөгет арқылы ағып бастаған су тез арада үлкен су тасқынына, Бонневилл су тасқынына айналды. Ол Марш-Крик аңғарынан Портнеф өзеніне, содан кейін Snake және Колумбия өзендеріне, ең соңында Тынық мұхитына құйылды. Су тасқыны аяқталғаннан кейін шамамен 3000 жыл бойы Ред-Рок асуы арқылы көлден өзен ағысы апатты емес түрде жалғасты, осы кезеңде Прово жағалауы қалыптасты. Бонневилл көлі бассейннің ұзақ мерзімді тарихында ерекше орын алды. Соңғы 800 000 жылда бассейнде болған төрт терең көлдің ең үлкені ретінде, Бонневилл көлі және басқа үш плейстоцендік терең көлдер уақыттың 10% -нан азына ғана сақталды. Осы кезде орташа көлемді көл Ұлы тұзды көл деңгейінен жоғары көтерілді, бірақ Бонневилл көлідей биік емес. Бонневилл көліне арналған монографиясында Г.К. Гилберт көлдің теңіз жағалауындағы шөгінділерін "Ақ марл" деп атады. Бонневилл марлы, өзен дельталары немесе белсенді толқын аймақтары сияқты кластикалық шөгінділердің көздерінен алыс жерлерде, көл суынан химиялық жолмен тұнған кальций карбонатының ұсақ бөлшектерінен (балшықтан) тұрады. Арагонит – Бонневиллден кейінгі Ұлы тұзды көлдің шөгінділеріндегі басым карбонат минералы. Марльде, көбінесе жағалау мұздарынан, бірақ сондай-ақ жүзуші тамырлардың түбірлерінен алынған құмтастар мен жартастар жиі кездеседі. "Гилберт жағалауы" Бонневилл бассейніндегі маңызды жағалаулардың бірі саналды, бірақ бұл түсінік қайта қарастырылды. "Гилберт жағалауы" – картадағы теңіз жағалауының ерекшеліктерін байланыстыратын сызық, бірақ барлық кедергілер бір уақытта пайда болғандығын көрсететін дәлел жоқ. Көл бар болған кезде жер қыртысы судың салмағынан төмендеді, бірақ көл буланып, су жүктемесі азайғанда, көл алабының астындағы қабық қайта көтерілді. Нәтижесінде Бонневилл жағалауының биіктігі Ред-Рок асуындағы, көлдің өте терең емес жеріндегіден гөрі, Ұлы тұзды көлдің батысындағы Лейкссайд тауларында, көлдің су жүктемесінің ортасында жоғарырақ. Бонневилл марлында Бонневилл бассейнінде өскен өсімдіктердің тозаңы көптеп кездеседі, ал жойылып кеткен сүтқоректілердің сүйектері Бонневилл алабындағы плейстоцендік шөгінділерде табылды. Бонневилл көлінің шөгінділеріндегі жанартау күлі шөгінділерді салыстыруға және көл тарихын анықтауға көмектеседі. Бонневилл көлінің жағалаулары және Жердегі басқа палеолактардың жағалаулары Марс сияқты басқа планеталардағы жағалаулардың жақсы үлгілері болып табылады.
Lake Bonneville began to rise from elevations similar to those of modern Great Salt Lake about 30,000 years ago. but the lake gradually rose until about 18,000 years ago when it reached its highest elevation, marked by the Bonneville shoreline. At that level the lake had risen to the lowest point on its basin rim and had begun to overflow into the Snake River drainage near Red Rock Pass in what is now southeastern Idaho. The overflow, which would have begun as a trickle across the dam formed by the Marsh Creek alluvial fan, quickly evolved into a tremendous flood, the Bonneville flood, which charged down the Marsh Creek valley to the Portneuf River, into the Snake River and then into the Columbia River and Pacific Ocean. River flow from the lake across the Red Rock Pass threshold and out of the lake basin continued non catastrophically for about 3000 years after the flood ended; the Provo shoreline formed during this overflowing phase. Lake Bonneville was anomalous in the long term history of the basin. As the largest of four deep lakes in the basin during the past 800,000 years, Lake Bonneville plus the other three deep Pleistocene lakes, persisted for less than 10% of the time. at this time a moderate sized lake rose above the level of Great Salt Lake, but not as high as Lake Bonneville. In his monograph on Lake Bonneville, G. K. Gilbert called the offshore deposits of Lake Bonneville the “White Marl.” The Bonneville marl at locations far from sources of clastic sediment (gravel, sand, and silt), such as river deltas or active wave zones, is dominated by clay sized particles of calcium carbonate that precipitated chemically from the lake water. Aragonite is the dominant carbonate mineral in sediments of post Bonneville Great Salt Lake. Dropstones, probably mostly derived from shore ice, but possibly also from floating root balls, are common in the marl, and consist of granule to boulder sized clasts. regarded the “Gilbert shoreline” as one of the prominent shorelines in the Bonneville basin, but this interpretation has been revised. The “Gilbert shoreline” consists of a line on a map that connects lacustrine shoreline features, such as barrier beaches, but there is no evidence that all the barriers formed at the same time. Earth's crust subsided beneath the weight of the water while the lake existed, but when the lake evaporated and the water load was considerably reduced, the crust beneath the lake basin rebounded. As a result, the elevation of the Bonneville shoreline is higher in the Lakeside Mountains, elevation , west of the Great Salt Lake near the center of the Lake Bonneville water load, than at Red Rock Pass, , where the lake was very shallow. Pollen from plants that lived in the Bonneville basin is abundant in Bonneville marl. and bones of extinct mammals are found in Pleistocene deposits in the Bonneville basin. Volcanic ashes in sediments of Lake Bonneville help with correlations and aid in deciphering lake history. Lake Bonneville shorelines, and those of other paleolakes on Earth, are good analogs for shorelines on other planets, such as Mars.