Фрэнк Хэмилтон Кашинг: Зуни тайпасын зерттеуші және этнографиялық зерттеулер этикасы

Кіріспе

Франк Хамильтон Кушинг (22 шілде 1857 жылы Солтүстік-Шығыс қалашығы, Эри округі, Пенсильвания штаты – 10 сәуір 1900 жылы Вашингтон, Колумбия округі) – американдық антрополог және этнолог. Ол Нью-Мексико штатындағы зуни тайпасын зерттеуде жаңа көтеріліс жасады, олардың мәдениетіне еніп, қатысушы бақылау әдісін антропологиялық зерттеудің кең таралған стратегиясы ретінде қалыптастыруға үлкен үлес қосты. Бірақ соңғы жылдары Кушингтің зуни тайпасымен байланыстағы әрекеттеріне қатысты сұрақтар туындады. Осылайша, Фрэнк Кушингтің еңбегі этнографиялық зерттеулердің және мұражай жинақтарын құрудың этикалық жақтарын қарастыру үшін маңызды мысал болып табылады.

Ерте өмір

Кушинг Пенсильвания штатының Солтүстік-Шығыс ауданында дүниеге келді. Кейін ол отбасымен Нью-Йорк штатының батысына көшіп барды. Бала кезінде ол айналасындағы жергілікті американдықтардың артефакттарына қызығушылық танытып, өзінен-өзі кремнийді қашауды (жебе ұштары және осы сияқты заттарды кремнийден жасауды) үйренді. Ол өзінің алғашқы ғылыми мақаласын 17 жасында жариялады. Корнелл университетінде қысқа ғана уақыт оқығаннан кейін, ол үнділік артефакттар көрмесін ұйымдастырды, содан кейін Смитсон институтының директоры Кушингке назар аударды. 19 жасында Кушинг Вашингтондағы Ұлттық музейдің этнологиялық бөлімінің кураторы болып тағайындалды. Сол жерде ол Этнология бюросының Джон Уэсли Пауэлл назарына ілікті.

Zuni-де жұмыс

Пауэлл Кушингті Джеймс Стивенсонның Нью-Мексикоға антропологиялық экспедициясына қатысуға шақырды. Топ пойызбен Нью-Мексико штатының Лас-Вегас қаласына барып, одан кейін Зуни Пуэблоға дейін жол жүрді. Осы мәдениетке қатты әсерленген Кушинг пуэблода тұруға рұқсат алды. Ол 1879 жылдан 1884 жылға дейін Зуни халқымен бірге тұрып, антропологияда алғашқы қатысушы-бақылаушы болды. Бұл әдіс көбінесе Бронислав Малиновскийге жатқызылады, бірақ ол Кушингтің Зуниде ұзақ болғаннан кейін 30 жылдан астам соң Тробриан аралдарында жұмыс істеген жоқ. Бастапқы қиындықтардан кейін Кушинг қоғам тарапынан қабылданып, Пуэблоның губернаторы Патрико Пино (Ба:лавахдива) оны өршіп алды, оған зуни тілінде "дәрілік гүл" деген мағына беретін "Тенатсали" есімі берілді және Зуни шараларына қатысуға рұқсат етілді. 1881 жылы Кушинг "Арбақ діни қызметкерлері" деп аталатын жауынгерлік қоғамға қабылданды. Бірақ, Кушингті ұнатпайтын және оған сенімсіздікпен қараған топтар әрқашан болды. Бір рет Зуни қауымының мүшелері оны өлтіруді жоспарлады, өйткені ол олардың құпияларын тыңдап білуге тырысып жатыр деп ойлады. Кейінірек жетістікке жеткенімен және жартылай қабылданып, бұл айыптау оны Зуни нормаларын бұзудың, яғни сиқыршылықтың жергілікті анықтамасына жақындатты. Кушинг Зуни халық ертегілері мен аңыздарын жиі айтатын. 1882 жылы ол өзінің Зуни әкесі Педро Пиноны (Лай иу ах цай лу) алып кетті.

Кушинг 1886 жылы Хеменвей оңтүстік-батыс археологиялық экспедициясының жетекшісі ретінде Зуниге қысқа ғана уақытқа оралды. Жеке және денсаулық мәселелеріне байланысты ол бұл қызметтен кетуге мәжбүр болды. 1889 жылы оның орнына этнолог Дж. Уолтер Фьюкс келді, ол өрісте аз тәжірибе жинаған еді.

Кәсіби дау

XIX ғасырдың соңында Смитсондар институтының өсуіне ықпал еткен күштердің бірі Джон Уэсли Пауэллдің Американың батысқа қарай кеңейгенінен бұрын, американдық индейстердің өмірін құжаттау және оларға қатысты материалдарды жинау қажеттігіне сенімі болды. Осы сенімнің арқасында тәжірибесіз Фрэнк Кушингтің де арасында болған Стивенсон экспедициясы 1879 жылы Зуни пуэблосына дереу жіберілді. Сол жылы көптеген зуни артефактілері, оның ішінде көптеген қасиетті заттар (кейбіреулері зуни халқының жанды екендігіне сенеді) Вашингтонға жіберіле бастағаны бекер емес. Смитсонияның Табиғат тарихы мұражайының зуни коллекциясы өркендеген кезеңінде 10 000-ға жуық экспонатты қамтыды, ал олардың ең алғашқыларын Стивенсон экспедициясының мүшелері сатып алған. Көптеген (немесе тіпті басым бөлігі) артефактілер адал емес жолмен жиналды, кейде тікелей ұрлық арқылы, көбінесе зуни ақсақалдары мен дәстүрді сақтаушыларының тікелей қарсылығына қарамастан. Зуни халқы Кушингті қасиетті артефактілерді ұрлағаны үшін сотқа тартып, ол соттан құтылса да, Кушингтің, Стивенсон экспедициясының басқа мүшелері сияқты, кейіннен антропологтар да зуни пуэблосынан қасиетті заттарды алып кеткені анық. Кейбір артефактілер Смитсония коллекциясына қосылды, ал қалғандары Германия мен Ұлыбританиядағы мұражайларға дейін жетті. Кушинг Смитсонда жұмыс істейтін Тичкематсе (Шайен)пен бірге жазықтар индейлерінің қол тілін зерттеді. Кушинг 1895-1897 жылдары Кей Маркодағы Пеппер Херст экспедициясын басқарды және Американың батысындағы тастап кетілген ауылдарды зерттеді. Ол Дүниежүзілік Колумбия көрмесінде Стюарт Кулинмен танысып, онымен бірге ойындардың тарихы және мәдениеттегі олардың рөлі туралы жазуға кірісті. Кушинг 1896 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Кушинг күтпеген жерден қайтыс болды. Мейн штатындағы зерттеу жұмыстары кезінде балық сүйегіне тұншығып, мойнынан қан кету салдарынан 1900 жылдың 10 сәуірінде көз жұмды. Ол небәрі 42 жаста болды. Зуни халқының кейбіреулері Кушингтің қайғылы және ерте қайтысын құпия ақпаратты қолдануы мен қасиетті заттарды ұрлағаны үшін рухани жаза деп түсіндірді.

Among the forces driving the growth of the Smithsonian Institution at the end of the 19th century was John Wesley Powell's belief in the need to document Native American life and to collect Indian materials before the Westward expansion of the United States caused both to disappear. This conviction accounted for the urgency with which the Stevenson expedition, including the inexperienced Frank Cushing, was dispatched to Zuni pueblo in 1879. It is no coincidence that numerous Zuni artifacts, including many sacred objects (some considered living beings by the Zuni), began to be shipped to Washington the same year. By its heyday, the Zuni collection of the Smithsonian's Museum of Natural History included some 10,000 pieces, the earliest of which were acquired by the members of the Stevenson expedition. Many (if not most) of these artifacts were collected through less than honest means, sometimes including outright theft, and often against the express wishes of Zuni elders and traditionalists. The Zuni tried Cushing, himself, for stealing sacred artifacts. While he managed to survive his trial, it is certain that Cushing, like other members of the Stevenson expedition and later anthropologists, removed sacred items from the Zuni pueblo. Some of these artifacts joined the Smithsonian collection; others found themselves further afield, in the collections of museums as far away as Germany and the UK. Cushing worked with Tichkematse (Cheyenne), who worked at the Smithsonian, to document Plains Indian Sign Language. Cushing led the Pepper Hearst Expedition at Key Marco (1895–1897) and studied abandoned villages in the American West. He came into contact with Stewart Culin on the World's Columbian Exposition and began to work with him to write about the history of games and their role in culture. Cushing was elected to the American Philosophical Society in 1896. Cushing died suddenly. While on a research project in Maine, he choked on a fishbone. Subsequent hemorrhaging in his throat led to his death on April 10, 1900. He was only 42. Some Zuni have understood Cushing's unfortunate and untimely death as spiritual retribution for his handling of secret information and his pilfering of sacred objects.

Жұмыстың маңызы

Кушинг барлық халықтардың өзіне тән мәдениеті бар деген антропологиялық көзқарасты дамытудағы новатор болды. Ол өз заманынан озды, өзге мәдениетті сырттан зерттеп, пікір білдірудің орнына, оның ішіне еніп, қатысқан алғашқы қатысушы-бақылаушы болды. Сонымен қатар, Кушингтің еңбектері антропологияның жергілікті халықтармен қарым-қатынасын қарастырғанда ескеру қажетті бірқатар этикалық мәселелерді де көтеріп отыр. Танымал суретші Томас Экинс оны зуни киімімен суреттеді. Джон К. Хиллерс зуниде суреттер түсірді, олардың кейбіреулерінде Кушинг қасиетті сауытшы ретінде бейнеленген.

Кушингтің басқа да шығармалары

Флориданың шығанақ жағалауындағы ежелгі тұрғындардың қалдықтарын зерттеу, Флорида университетінің баспасы, 2000, Фрэнк Хамильтон Кушингтің Флорида журналдары, Филис Кольянос және Брент Вайсман редакциялаған. Флорида университетінің баспасы, 2005, Фрэнк Хамильтон Кушингтің жоғалған Флорида қолжазбасы, Филис Кольянос және Брент Вайсман редакциялаған. Флорида университетінің баспасы, 2005.