Кіріспе

АҚШ-тың федералды заңы

1917 жылғы тыңшылық туралы заң – АҚШ-тың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін көп ұзамай, 1917 жылдың 15 маусымында қабылданған федералды заң. Ол жылдар бойына көптеген рет өзгертілді. Бұл заң бастапқыда АҚШ Кодексінің 50-ші тармағында (Соғыс және ұлттық қорғаныс) жарияланған, бірақ қазір 18-ші тармақта (Қылмыс және қылмыстық іс жүргізу) табылады. Нақтырақ айтқанда, ол (және т.б.). Заңның мақсаты әскери операцияларға немесе әскери жинауға кедергі келтіруді, әскерилер арасында бағынбаушылықты болдырмауды және соғыс кезінде АҚШ-тың жауларын қолдауға тыйым салу еді. 1919 жылы АҚШ Жоғарғы Соты «Шенкке қарсы АҚШ» ісі бойынша бірауыздан шешім шығарып, осы заңның ережелері бойынша сотталғандардың сөз бостандығына заң ешқандай зиян келтірмейтінін мәлімдеді. Заңның конституциялық негіздері, сөз бостандығымен байланысы және оның тілінің мағынасы сотта одан бері даулы болып келеді. Заң бойынша айыпталып сотталғандардың арасында австриялық-американдық социалистік конгрессмен және газет редакторы Виктор Л. Бергер, жұмысшылардың көшбасшысы және Америка Социалистік партиясынан бес рет кандидат болған Юджин В. Дебс, анархистер Эмма Голдман мен Александр Беркман, «Күзет мұнарасы» Киелі кітаптар мен трактаттар қоғамының бұрынғы президенті Джозеф Франклин Рутерфорд, коммунистер Джулиус және Этель Розенберг, «Пентагон құпия құжаттары» туралы ақпаратты жариялаған Дэниел Эллсберг, «Cablegate» ақпаратын жариялаған Челси Мэннинг, WikiLeaks негізін қалаушы Джулиан Ассанж, Қорғаныс барлау агенттігінің қызметкері Генри Кайл Фрезе және Ұлттық қауіпсіздік агенттігінің (NSA) мердігері Эдвард Сноуден бар. Рутерфордтың үкімі апелляциялық сотта күштен шығарылды. Заңның ең даулы бөлімдері, көбінесе 1918 жылғы бүлік туралы заң деп аталатын түзетулер, 1920 жылдың 13 желтоқсанында күшін жойды, бірақ бастапқы тыңшылық туралы заң өз күшінде қалды. 1921 және 1923 жылдар аралығында президенттер Уоррен Г. Хардинг және Кальвин Кулидж бүлік және тыңшылық актілері бойынша сотталған барлық адамдарды босатты.

Қабылдау

1917 жылғы тыңшылық туралы заң, АҚШ 1917 жылдың сәуірінде Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, жаумен сауда жасау туралы заңмен бірге қабылданды. Ол 1911 жылғы қорғаныс құпиялары туралы заңға негізделген, әсіресе «ұлттық қорғанысқа» қатысты ақпаратты «оны алуға құқығы жоқ» адамға беру немесе жеткізу туралы ұғымдарға. Тыңшылық туралы заң 1911 жылғы заңға қарағанда әлдеқайда қатаң жазаларды, тіпті өлім жазасын да қарастырды. Мен мойындауға ұяламын, Америка Құрама Штаттарының азаматтарының кейбіреулері басқа елдің туы астында дүниеге келген, бірақ біздің кеңпейілді натурализация заңдарымызбен Американың толық бостандығы мен мүмкіндіктеріне қабылданды, олардың арасында ұлттық өміріміздің тамырларына адалдықсыздық уын құйғандар бар; олар үкіметіміздің беделін түсіруге, өзінің қатыгез мақсаттары үшін тиімді деп ойлаған жерлерде өнеркәсібімізді қиратуға және шетелдік интригалардың пайдасына саясатымызды әлсіретуге тырысты.

Мүмкін ең ертерек уақытта осындай заңдарды қабылдауға шақырамын және мұндай іс-әрекеттер ұлттың абыройын және өзіне деген құрметін сақтау үшін жасалғандықтарына сенемін. Осындай құмарлық, адалдықсыздық және анархияның көріністері жойылмалы. Олар көп емес, бірақ олардың зияны шексіз, және біздің күшіміз бірден олардың үстінен жабылуы керек. Олар мүлікті жоюға қастандық жасады, үкіметтің бейтараптығына қарсы келісімдер жасады және біздің мүддемізге жат мүдделерге қызмет ету үшін үкіметтің барлық құпия істерін зерттеуге тырысты. Бұл мәселелерді тиімді шешуге болады. Мен оларды қалай шешуге болатынын айтудың қажеті жоқ. Конгресс баяу қозғалды. АҚШ Германиямен дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп, Сенат 1917 жылдың 20 ақпанында нұсқасын қабылдағаннан кейін де, Палата Конгресс сессиясы аяқталғанға дейін дауыс бермеді. 1917 жылдың сәуірінде соғыс жарияланғаннан кейін екі палата да Вильсон әкімшілігінің баспасөз цензурасын қамтитын жобаларын талқылады. Бұл қағида оппозиция тудырды, сыншылар оның «алдын ала шектеу» жүйесін орнатып, президентке шексіз билік бергенін айтты. Апталап созылған пікірталас нәтижесінде Сенат 39-қа қарсы 38 дауыспен цензуралық ережені алып тастады. Уилсон оның қажет екенін әлі де мәлімдеді: «Қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін баспасөзді цензуралау билігі қажет», бірақ Конгресс актіні сол күні қабылдағаннан кейін, 1917 жылдың 15 маусымында цензуралық ережелерсіз Заңға қол қойды. Бас прокурор Томас Уотт Грегори актінің қабылдануын қолдады, бірақ оны компромисс ретінде қарастырды. Президенттің Конгресстегі қарсыластары тыңшылық немесе қандай да бір адалдықсыздық болсын, Германияға қарсы іс-қимылды бақылау жауапкершілігін Әділет министрлігінен Соғыс министрлігіне ауыстыруды және конституциялық тұрғыдан күмәнді әскери соттарды құруды ұсынды. Нәтижесінде қабылданған акт олар қалағаннан әлдеқайда қатал және шектеулі болды, бірақ ол соғысқа қарсы шыққан азаматтарды үнсіздікке мәжбүр етті. Заңға ынтасы жоқ Әділет министрлігінің қызметкерлері, тіпті көптеген қудалаулар болмаса да, ол жеткілікті патриот емес деп саналғандарға қарсы үкіметтік шараларға қоғамдық талаптарды басуға көмектеседі деп үміттенді. Вильсон баспасөз цензурасын жүргізуге атқарушы билікке билік беруді қажет етпеді, бірақ Конгресс пошта арқылы баспа материалдарын таратуға тыйым салды. Акт сондай-ақ АҚШ бейтарап болып табылатын қақтығысқа қатысқан кез келген елге соғысқа жабдықталған кез келген әскери кемені беруге тыйым салады. Акт қабылданған кезде даусыз көрінген бұл кейіннен Франклин Д. Рузвельт әкімшілігі үшін заңдық кедергіге айналды, ол АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанға дейін Ұлыбританияға әскери көмек көрсетуге тырысты.

Түзетулер

1918 жылғы 16 мамырда 1918 жылғы бүлік туралы заңмен заң күшін кеңейтті, ол шындығында тыңшылық туралы заңға енгізілген түзетулер жиынтығы еді. Бұл заң АҚШ үкіметінің түрі, АҚШ туы немесе Армия мен Әскери-теңіз күштерінің формасы туралы «адалдықсыз, құрметсіз, жамандаушы немесе ұятты» сияқты көптеген сөздерге тыйым салды. 1933 жылы сигналды барлау жөніндегі сарапшы Герберт Ярдли жапондық кодтарды бұзу туралы танымал кітап жариялағаннан кейін, заңға шетелдік кодтарды немесе кодталған хабарларды ашуға тыйым салатын түзетулер енгізілді. 1940 жылы заңға қарастырылған жазаларды күшейту үшін, ал 1970 жылы тағы да өзгерістер енгізілді. 1940 жылдардың соңында АҚШ кодексі қайта ұйымдастырылып, 50-тараудың (Соғыс) көп бөлігі 18-тарауға (Қылмыс) көшірілді. 1950 жылы МакКарранның ішкі қауіпсіздік туралы заңы қосылды.

Ұсынылған өзгерістер

1989 жылы конгрессмен Джеймс Трафикант өлім жазасын қолдану аясын кеңейту мақсатында түзету ұсынуға тырысты. Сенатор Арлен Спектер сол жылы өлім жазасын қолдануды ұлғайту туралы ұсыныс жасады. 1994 жылы Роберт К. Дорнан АҚШ жедел қызметкерінің жеке басын ашуға кінәлі адамды өлім жазасына кесуді ұсынды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Заңның көп бөлігі жергілікті АҚШ прокурорларының қалауынша қалдырылды, сондықтан оның іске асырылуы кең ауқымда өзгеретін. Мысалы, социалистка Кейт Ричардс О’Харе бірнеше штаттан бірдей сөз сөйлегенімен, Солтүстік Дакотада сөйлегені үшін айыпталып, бес жылға бас бостандығынан айырылды. Көптеген құқық қорғау шаралары Дүниежүзілік жұмысшылардың өнеркәсіптік одағы белсенді болған Батыс штаттарында жүргізілді. Соғыс аяқталуға бірнеше апта қалғанда, АҚШ Бас прокуроры АҚШ прокурорларына оның келісімінсіз әрекет етпеуді бұйырды. Заң қабылданғаннан кейін бір жыл өткен соң, 1904, 1908 және 1912 жылдары Социалистік партиядан президенттікке кандидат болған Евгений В. Дебс «жалдауға кедергі келтірген» сөз сөйлегені үшін тұтқындалып, 10 жылға бас бостандығынан айырылды. 1920 жылы ол түрмеден президенттікке қайта кандидат болды. 1921 жылдың желтоқсанында президент Уоррен Г. Хардинг оның жазасын жеңілдетті, ол шамамен бес жыл өтегеннен кейін. «1917 жылғы Мошн Пикчер Филм» ісінде федералды сот АҚШ үкіметінің «76 жылғы рух» фильмін тартып алуын қолдады, себебі бұл фильмдегі британдық әскерлердің Америка революциясы кезіндегі қатыгездігінің бейнеленуі Американың соғыс кезіндегі одақтасына қолдауды әлсіретеді. Фильмнің продюсері, неміс тегіндес еврей Роберт Голдштейн, Заңдың XI тарабы бойынша сотталып, он жылға бас бостандығынан айырылды және 5000 доллар айыппұл төледі. Апелляциялық шағым бойынша сот үкімі үш жылға қысқартылды. Пошта басшысы генерал Альберт С. Берлсон және оның бөліміндегілер Заңды іске асыруда маңызды рөл атқарды. Ол лауазымын Демократиялық партияға адалдығы және Президентке және Бас прокурорға жақындығы үшін сақтап қалды. Әділет министрлігінде ондаған тергеуші болғанда, Пошта бөлімінде бүкіл ел бойынша желі құрылды. Заң күшіне енген күні Берлсон барлық пошта басшыларына құпия хабарлама жіберіп, оларға «соғысты жүргізудегі үкіметтің табысына кедергі келтіретін мәселелерді мұқият қадағалауды» тапсырды. Саванна, Джорджия және Тампа, Флоридадағы пошта қызметкерлері Том Уотсонның, оңтүстік популисінің, әскерге шақыруға, соғысқа және азшылық топтарына қарсы болған «Джефферсон» басылымын жіберуден бас тартты. Уотсон пошта басшысына тыйым салу туралы өтініш жасаған кезде, оны тыңдаған федералды судья оның басылымын «у» деп атады және оның өтінішін қабылдамады. Үкімет цензурасы «Азаматтық бостандық өлді» деген тақырыпқа қарсылық білдірді. Нью-Йоркте пошта басшысы «The Masses» социалистік ай сайынғы басылымын жіберуден бас тартты, себебі бұл басылымның «жалпы сипаты» деп атады. «The Masses» сотта сәтті өтті, онда судья Лернд Хэнд Заңның «ағылшын тілінде сөйлеу еркіндігінің дәстүріне» қауіп төндіретіндей тұрақсыз қолданылғанын тапты. Содан кейін редакторлар жобаға кедергі келтіргені үшін сотталды, ал поштаға тағы да қол жеткізуге тыйым салынғанда басылым жабылды. Ақырында, Берлсонның күшті күш-жігері, ол әкімшілікті қолдайтындарды нысанаға алғанда, асып кетті. Президент оған «барлық сақтықты сақтауды» ескертті, ал дау олардың саяси достығының аяқталғанын көрсетті. 1918 жылдың мамыр айында Күзет мұнарасы, Киелі кітап және трактаттар қоғамының президенті Жозеф Рутерфордқа және тағы жеті Күзет мұнарасының директорлары мен қызметкерлеріне қарсы, бір жыл бұрын басылып шыққан «Толыққан құпия» кітабында жазылған сөздер бойынша, тыңшылық туралы заңға сәйкес, бүлік шығаруға айып тағылды. Рей Х. Абрамс «Преишери презентуют оружие» кітабында жазылғандай, ерекше наразылық туғызған тармақ (247-бет) былай деп оқылады: «Жаңа Келісімде еш жерде патриотизм (басқа халықтарды жек көру) жігерленбейді. Кез келген жерде және кез келген уақытта адам өлтіруге тыйым салынады. Алайда, патриотизм деген желеумен жер бетіндегі азаматтық үкіметтер бейбітшілікті сүйетін адамдардан өздерін және жақындарын құрбандыққа шалуын және өздерінің серіктерін өлтіруін талап етеді, әрі оны көктегі заңдар талап ететін міндет ретінде қолдайды». Күзет мұнарасы қоғамының басшыларына қарсылық білдіруге, адалдық танытпауға, әскери қызметтен бас тартуға және соғыста болған кезде АҚШ-тың әскери қызметшілерін шақыру мен әскерге шақыру жұмыстарына кедергі келтіруге тырысты деген айып тағылды. Бұл кітапқа 1918 жылдың ақпан айынан бастап Канадада тыйым салынды, себебі Виннипегтегі бір газет оны «әлеуметтік емес және соғысқа қарсы мәлімдеме» деп сипаттады, ал прокурор Грегори қауіпті үгіт деп сипаттады. 21 маусымда директорлардың жетпісі, соның ішінде Рутерфорд, әрқайсысы төрт айып бойынша ең жоғары 20 жылға бас бостандығынан айырылды, жаза бірдей мерзімде өтелуге тиіс болды. Олар Атланта түрмесінде тоғыз ай өтеді, содан кейін Жоғарғы сот судьясы Луис Брандейс бұйрығымен кепілге босатылды. 1919 жылдың сәуір айында апелляциялық сот оларға «керек болған шартты және бейтарап сот отырысы» өтпегенін анықтады және олардың сот үкімін жойды. 1920 жылдың мамыр айында үкімет барлық айыптар алынғанын жариялады.

Қызыл қорқыныш, Палмердің рейдтері, жаппай тұтқындаулар, депортациялар

1918-1919 жылдардағы Қызыл үрей кезінде, 1919 жылы көрнекті үкімет шенеуніктері мен кәсіпкерлерге бағытталған анархистердің жасаған бомбалық шабуылдарына жауап ретінде, АҚШ Бас прокуроры А. Митчелл Палмер, сол кезде Әділет министрлігінің «Шет мемлекеттік азаматтарды тіркеу» бөлімінің басшысы болған Дж. Эдгар Гувердің қолдауымен, 1918 жылғы «Бүлікшілдік туралы» заң бойынша АҚШ-та бірнеше жүз шетелдік туған белгілі және күдікті белсенділерді сотқа берді. Бұл «Шпионаж туралы» заңның қолданысын кеңейтіп, қылмыстардың ауқымын арттырды. Сотталғаннан кейін Эмма Голдман және Александр Беркман сияқты адамдар баспасөз «Советтік Нұх» деп атаған кемемен Кеңес Одағына жер аударылды. Соғысқа қарсы социалист Шенк, әскери қызметке шақыруға қарсы жарнамалық парақтарды жібергені үшін сотталды. Жоғарғы Сот судьясы Оливер Венделл Холмс 1919 жылы Шенктің айыбын растау үшін соттың көпшілігіне қосылғанмен, сондай-ақ мұндай жағдайларда жаза үкіметтің іс-қимылына «ашық және төтенше қауіп» тудыратын саяси өрнектермен шектелуі керек деген теорияны ұсынды. Холмс пікірінің бастауында «қалың адамдар толы театрда жалған өрт айқайлауға» тең сөз бостандығы Бірінші түзетумен қорғалмайды деген түсінік пайда болды. Судья Холмс сөз бостандығын жақтаушылардың сынымына байланысты өз шешіміне күмәндана бастады. Ол сондай-ақ Гарвард құқық профессоры Захария Чафимен кездесіп, Шенкке қатысты оның сынымы туралы пікір алмасты. Кейін 1919 жылы «Абрамс против АҚШ» ісінде Жоғарғы Сот, Ресей революциясынан кейін Ресейдегі американдық араласуға қарсы үн таратқан адамның айыбын растады. Сөзді шектеуді негіздеу үшін «нашар бейімділік» тұжырымы қолданылды. Сотталған адам елден шығарылды. Судьялар Холмс және Брандейс келіспеді, ал бұрынғысы «белгісіз адамның жасырын түрде ақымақ жарнамалық парақтарды таратуы, оның пікірлері үкіметтің қару-жарағының табысына кедергі келтіруі немесе оған ықпал етуі ешқандай тікелей қауіп тудырмайды» деді. 1919 жылдың наурыз айында президент Уилсон, Бас прокурор Томас Уотт Грегоридің ұсынысымен, «Шпионаж туралы» немесе «Бүлікшілдік туралы» заң бойынша сотталған 200-ге жуық тұтқынның жазаларын кешірді немесе жеңілдетті. 1921 жылдың басына қарай Қызыл үрей басылып, Палмер үкіметтен кетіп, «Шпионаж туралы» заңның қолданылуы азайды.

Пентагон құжаттары

1971 жылдың маусым айында Дэниел Эллсберг пен Энтони Руссо 1917 жылғы тыңшылық заңы бойынша қылмыстық құқық бұзушылық жасады деген айып тағылды, себебі олардың Пентагон құжаттары деп белгілі болған құпия құжаттарды жариялауға заңдық құқығы болмаған. «Нью-Йорк Таймс Ко.» қарсы АҚШ ісінде Жоғарғы Сот үкіметтің сөз бостандығын алдын ала шектеу жөніндегі дәлелдерін жеткіліксіз деп тапты, бірақ судьялардың көпшілігі үкіметтің «Таймс» және «Пост» газеттерін құжаттарды жариялау арқылы тыңшылық заңын бұзғаны үшін сотқа тартуға құқығы бар деп шешті. Эллсберг пен Руссо тыңшылық заңын бұзғаны үшін ақталған жоқ. Олар үкімет тарапынан жасалған бұзушылықтарға байланысты сот процесінің нәтижесіз аяқталуына байланысты босатылды. Бір-біріне қарама-қарсы пікір білдірген Жоғарғы Сот үкіметтің баспасөзді шектеу туралы өтінішін қабылдамады. Өз шешімдерінде судьялар баспасөздің Бірінші түзетудегі талаптарын әртүрлі деңгейде қолдады, сондай-ақ үкіметтің «дәлелдеудің ауыр міндеті» бар екенін, жариялаушының «жарияланған материал Құрама Штаттарға зиян келтіруге немесе кез келген шетелдік мемлекетке тиесілі болуы мүмкін» деп сенуге негіз бар екенін көрсету қажеттігін атап өтті. 1978 жылғы АҚШ-тың Дедеянға қарсы ісі (Дедеян ақпараттың жарияланғанын «хабарламаған») тыңшылық заңы бойынша алғашқы қудалау болды. Соттар 1941 жылғы «Горин АҚШ-қа қарсы» ісін прецедент ретінде пайдаланды. Бұл шешімде заңның дұрыс еместігі және ақпараттың «ұлттық қорғанысқа қатысты» екендігі сияқты бірнеше конституциялық мәселелер талқыланды. Сотталған адам 3 жылға бас бостандығынан айырылды.

1980 жылдар

Алфред Зехе, Шығыс Германиядан келген ғалым, 1983 жылы Бостонда тұтқындалды. Ол Мексика мен Шығыс Германияда АҚШ үкіметінің құпия құжаттарын қарап шыққан үкіметтік операция кезінде ұсталды. Оның адвокаттары айыптау актісінің жарамсыздығын дәлелдеуге тырысты, АҚШ-тан тыс жердегі шетелдік азаматтың қызметі тыңшылық актісіне жатпайтынын айтты. Зехе кінәсін мойындап, 8 жылға бас бостандығынан айырылды. 1985 жылдың маусым айында ол АҚШ-тың Польша мен Шығыс Германияда ұстаған 25 адамға қарата, 4 шығыс еуропалық адамды алмастыру аясында босатылды, олардың ешқайсысы америкалық емес еді. Зехеді қорғаған адвокаттардың бірі, оның клиенті құпия сақтауға қажетті себептердің болмауына қарамастан, құжаттарды артық жіктеу арқылы "ұлттық қауіпсіздік мемлекетін сақтап қалу" мақсатымен қудаланғанын мәлімдеді. Бұл құпияға табынушылықтан басқа себеп болмаған. БАҚ 1985 жылды "Шпиондар жылы" деп атады. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің азаматы Джонатан Поллард Израильге құпия ақпарат сатқандығы үшін айыпталды. 1986 жылы жасаған келісімі оны өмір бойына бас бостандығынан айырмады, себебі Каспар Вайнбергердің де қосылған "зардап шеккендердің әсері туралы мәлімдемесі" болды. Ларри Ву Тай Чин, ЦРУ қызметкері, Қытайға ақпарат сатқандығы үшін айыпталды. Рональд Пелтон Кеңес Одағына ақпарат сату және "Айви Беллс" операциясына араласу фактісі үшін айыпталды. Эдвард Ли Ховард, бұрынғы Бейбітшілік корпусы және ЦРУ агенті, Кеңес Одағымен байланыс жасады деген айыппен сотталды. ФБР сайтында 1980-ші жылдар "шпиондар онжылдығы" деп көрсетілген, ондаған тұтқындаулар тіркелді. Сеймур Херш "Сатқын" атты мақала жазып, Поллардты босатуға қарсы болды.

Морисон

Сэмюэл Лоринг Морисон – үкіметтік қауіпсіздік сарапшысы, ол британдық әскери және қорғаныс баспасы «Джейнс» үшін қосымша жұмыс істеді. Ол 1984 жылғы 1 қазанда тұтқындалды, бірақ тергеушілер оның жаудың барлау қызметіне ақпарат беру ниеті болмағанын дәлелдемеді. Морисон тергеушілерге құпия спутниктік суреттерді «Джейнс»-ке жібергенін, себебі «халық екінші жақта не болып жатқанын білуі керек» екенін айтты, яғни Кеңес Одағының жаңа ядролық қуатпен жұмыс істейтін әскери кемесі КСРО-ның әскери қабілетін өзгертетін еді. Ол «егер американдықтар кеңестің не істеп жатқанын білсе, қорғаныс бюджетін арттырар еді» деді. Британдық барлау қызметі оның ниеттерін патриоттық деп санады. Америкалық прокурорлар оның экономикалық пайдасына және мемлекеттік жұмысына қанағаттанбауына баса назар аударды. Морисонға тағылған айып ақпараттың жария етуге қарсы кең ауқымды науқанда «сынақ ісі» ретінде пайдаланылды. 1984 жылғы наурыз айындағы үкіметтік баяндамада «АҚШ-та құпия ақпаратты заңсыз жариялау – күнделікті оқиға» делінген, бірақ мұндай жариялауларға «Тыңшылық туралы заңның қолданылуы толыққанды анық емес» екені атап өтілді. 1985 жылғы 17 қазанда Морисон Федералды сотта тыңшылық жасаған және мемлекеттік мүлікті ұрлаған деген екі айыптан өкілді деп танылды. 1988 жылы Жоғарғы Сот оның апелляциясын қараудан бас тартты, ЦРУ-дың кешірім беруге қарсылығына қарамастан. Морисонның ісі сәтті аяқталып, жарияланған ақпаратқа ескерту жасау үшін пайдаланылды. 1986 жылғы мамыр айында ЦРУ директоры Уильям Кейси заң бұзушылықтарды нақты атамай-ақ, бес жаңалық агенттігін – «Вашингтон Пост», «Вашингтон Таймс», «Нью-Йорк Таймс», «Тайм» және «Ньюсуик» қудалаумен қорқытты.

XX ғасырдың аяғында совет тыңшылары

TRW компаниясының Кристофер Джон Бойс және оның серіктесі Эндрю Доултон Ли 1970-ші жылдары Кеңес Одағына сатқандықтары үшін түрмеге қамалды. Олардың қызметі "Солпан мен қар адам" фильмінің сюжетіне алынды. 1980-ші жылдары Уолкер шпиондық тобының бірнеше мүшесі Кеңес Одағы үшін тыңшылық жасағаны үшін қудаланды және сотталды. 1980 жылы Дэвид Генри Барнетт осы заң бойынша сотталған алғашқы белсенді ЦРУ қызметкері болды. 1994 жылы ЦРУ офицері Олдрич Эймс Кеңес Одағы үшін тыңшылық жасады деген айып тағылды; Эймс КГБ-ға КСРО-дағы бірнеше АҚШ ақпарат көздерінің кім екенін жариялап берді, олар кейіннен атылды. 1990-шы жылдардың соңында Лос-Аламос ұлттық зертханасының (LANL) Вен Хо Лиге осы заң бойынша айыптама тағылды. Ол және басқа ұлттық қауіпсіздік мамандары кейіннен үкімет W88 ядролық қаруы туралы ақпарат Қытайға берілді ме, жоқ па, соны анықтауға тырысқанда оны "құрбандық ешкі" етіп көрсеткенін мәлімдеді. Кейін Ли үкіметке және бірнеше газетке қатыгездік көрсеткені үшін миллионнан астам долларлық сот төлемі жеңіп алды.

21 ғасыр

2001 жылы Армия резервіндегі отставкадағы полковник Джордж Трофимов, заң бойынша айыпталулардың арасындағы ең жоғары әскери шенеунік, 1970-90 жылдары кеңестік одақ үшін тыңшылық жасағаны үшін сотталды. Кеннет Уэйн Форд-младший 2004 жылы NSA қызметінен кеткеннен кейін үйінде құжаттар қорабы болды деген айып тағылды. Ол 2006 жылы алты жылға бас бостандығынан айырылды. Франклин 12 жылдан астам мерзімге бас бостандығынан айырылды, бірақ кейіннен жазасы 10 айға қысқартылды. Обама және Трамп әкімшіліктерінің кезінде кем дегенде сегіз тыңшылық заң бойынша қудалау ісі дәстүрлі тыңшылықпен емес, ақпаратты жасырумен немесе баспасөз өкілдерімен байланыс жасаумен байланысты болды. Тыңшылық заң бойынша үкімет шенеуніктеріне қарсы сыбайлас ақпарат бергені үшін тағылған жалпы он бір айыптауда, жетісі Обама билікке келгеннен кейін орын алды. "Ұлттық қауіпсіздікке қатысты ақпараттың жариялануы адамдарды қауіпке ұшыратады", - деді ол 2013 жылғы баспасөз конференциясында. "Менің майданға жіберген униформадағы жігіттер мен қыздарды қауіпке ұшыратады. Менің ойымша, американ халқы бас қолбасшы ретінде олардың міндеттерін құрылыққа түсіретін немесе оларды өлтіруі мүмкін ақпарат туралы алаңдамасам деп күтпейді". Джеффри Александр Стерлинг, бұрынғы ЦРУ офицері, 2011 жылдың қаңтар айында 2003 жылы "Нью-Йорк Таймс" газетінің тілшісі Джеймс Райзенге ұлттық қорғаныс туралы ақпаратты рұқсатсыз жариялағаны үшін айыпталды. Райзен 2006 жылы шығарған "Соғыс күйі" атты кітабында ЦРУ-ның Иранмен жасаған құпия тыңшылық соғысы туралы мәліметтерді жариялады. Райзен Әділет министрлігі екі рет шақырғанда ақпаратының көзін ашудан бас тартты. Айыптамада Стерлингтің мотиві ЦРУ-ның оған естеліктерін жариялауға рұқсат бермегені және Агенттікке қарсы нәсілдік дискриминация бойынша сот ісін қарастырмағаны үшін кек алу болғаны айтылды. Томас Эндрюс Дрейк – 2010 жылдың сәуір айында NSA қызметкері Томас Эндрюс Дрейк ұлттық қорғаныс ақпаратын қасақана сақтағаны үшін айыпталды. Бұл іс оның Сиобхан Горманмен ("Балтимор Сан" газетінен) және Диана Роркпен (Ақпарат комитетінің мүшесі) байланысын тергеу нәтижесінде туындады, бұл оның бірнеше мәселені, соның ішінде NSA-ның "Трейлблазер" жобасын жариялауға тырысуымен байланысты болды. Дрейктің қудалануы туралы зерттеуші журналист Джейн Майер былай деп жазды: "Журналистер көбінесе рұқсатсыз қорғаныс құжаттарын сақтайды, сондықтан Дрейктің сотталуы журналистерді тыңшы ретінде қудалауға заңдық негіз жасайды". Стивен Джин Ву Ким – 2010 жылдың тамызында Мемлекеттік департаментпен келісімшарт жасасқан және ядролық қаруды тарату бойынша маман Стивен Джин Ву Кимге 2009 жылдың маусым айында Солтүстік Кореяның ядролық қаруды сынау жоспарларына қатысты ақпаратты Fox News Channel телеарнасының тілшісі Джеймс Розенге жариялағаны үшін айып тағылды. Челси Мэннинг – 2010 жылы АҚШ тарихындағы мемлекеттік құпиялардың ең ірі жариялануына кінәлі деп танылған АҚШ Армиясының бірінші сыныптағы жеке сапындағы Челси Мэннингке Тыңшылық туралы заңның бөліктерін қамтитын Әскери сот әділдігінің бірыңғай кодексінің 134-бабы бойынша айып тағылды. Сол кезде сыншылар заңның кең ауқымы жаңалықтар ұйымдарын және WikiLeaks-тен ақпаратты хабарлаған, басып шығарған немесе таратқан кез келген адамды қылмыстық жауапкершілікке тартуы мүмкін деп алаңдады, бірақ бұрынғы прокурорлар Бірінші түзетудегі қорғауды кеңейтетін Жоғарғы Соттың прецедентіне сүйене отырып, кері қайтты. 2013 жылдың 30 шілдесінде әскери соттың сегіз аптаға созылған сот процесінен кейін әскери судья полковник Денис Линд Маннингті басқа да құқық бұзушылықтармен қатар, тыңшылық туралы заңның алты тармағы бойынша кінәлі деп тапты. 2017 жылдың 17 қаңтарында президент Барак Обама Маннингтің жазасын 2010 жылдың 27 мамырында тұтқындалғаннан бері жеті жылға жуық мерзімге ауыстырды. Джон Кириакоу – 2012 жылдың қаңтар айында бұрынғы ЦРУ офицері Джон Кириакоу, кейін Сенаттың Сыртқы істер комитеті Демократиялық штабында қызмет етті, жасырын агенттердің жеке басы туралы ақпаратты журналистерге жібергені үшін айыпталды, оның ішінде әл-Қаиданың логистика басшысы Әбу Зөбайданы суға батырып тергеуге қатысқан агенттердің бірі. Ол сонымен қатар 2002 жылы Пәкістанда Зөбайданы ұстау үшін қолданылған тергеу әдісін де жариялаған. 2013 жылдың 25 қаңтарында 30 айға бас бостандығынан айырылды. Эдвард Сноуден – 2013 жылдың маусым айында Эдвард Сноуден NSA-ның PRISM бақылау бағдарламасын ашып көрсеткен құжаттарды жариялағаннан кейін тыңшылық туралы заң бойынша айыпталды. Атап айтқанда, оған "ұлттық қорғаныс туралы ақпаратты рұқсатсыз хабарлау" және "классификацияланған барлау ақпаратын рұқсатсыз тұлғаға қасақана хабарлау" айыптары тағылды. Реалити Ли Уиннер – 2017 жылдың маусым айында Реалити Ли Уиннер ұлттық қорғаныс туралы ақпаратты қасақана сақтағаны және жібергені үшін айыпталды, бұл тыңшылық заң бойынша қылмыс. Оның тұтқындалуы 5 маусымда The Intercept газеті 2016 жылғы президенттік сайлауға Ресейдің араласу әрекеттері туралы мақала жариялағаннан кейін хабарланды, бұл құпия National Security Agency (NSA) құжаттарына негізделген. 8 маусымда ол өзіне тағылған айыптарды мойындады және кепілге жіберілмеді, ал 26 маусымда ұлттық қорғаныс туралы ақпаратты қылмыстық жолмен жібергені үшін кінәлі деп танылды. Уиннердің прокурорлармен жасасқан келісімінде ол бес жыл үш ай бас бостандығынан айырылып, содан кейін үш жыл бақылауда болуы керек болды. 2018 жылдың 23 тамызында Грузиядағы федералды сотта Уиннер тыңшылық заңын бұзғаны үшін келісілген мерзімге сотталды. Прокурорлар оның жазасы үкімет ақпаратын медиаға рұқсатсыз жариялау үшін федералды сотта ең ауыр жаза болғанын мәлімдеді. Гарольд Т. Мартин – бұрынғы NSA мердігері, 2017 жылы ұрланған құпия құжаттарды 20 жыл бойы үйде сақтағаны үшін тоғыз жылға бас бостандығынан айырылды. Терри Дж. Албури – Албури 1917 жылғы тыңшылық заң бойынша айыпталды. 2018 жылы ол өзінің кінәлі екенін мойындады және төрт жылға бас бостандығынан айырылды. Албури ФБР-де 17 жыл қызмет еткен. Ол Миннеаполис филиалындағы қара нәсілді агент және Эфиопиядан келген босқын баласы ретінде мұсылман және иммигранттар қауымдастығын бақылауға тағайындалған кезде, өзі көрген жүйелі нәсілшіл және ксенофобиялық тәжірибелер туралы халықты хабардар етуге ниеттенгенін айтты. Нгия Фо – Түнде және демалыс күндері қосымша жұмыс істеу үшін құпия құжаттарды үйге алып кеткен NSA қызметкері. Ақпаратты Ресейлік хакерлер ұрлағаннан кейін, ол 2018 жылы кінәлі деп танылды және бес жарым жылға бас бостандығынан айырылды. Джулиан Ассанж – 2019 жылдың 23 мамырында австралиялық редактор, баспагер және белсенді Джулиан Ассанж құпия ақпарат іздегені үшін тыңшылық заңын бұзды деген айып тағылды. Бұл іс баспасөз бостандығы және Бірінші түзету үшін маңызды салдарға ие екені айтылды. 2021 жылдың сәуір айында Хейл тыңшылық заңы бойынша "ұлттық қорғаныс туралы ақпаратты заңсыз сақтау және жіберу" бойынша бір айыптаманы мойындады. Прокурорлар қалған айыптамалар бойынша сот процесін сот үкімі шыққаннан кейін кешіктіруді сұрады. The New York Times газетінің мәліметінше, чат мүшелерінің кейбіреулері тұжырымдаманы түсінуге қиналды немесе оларды жеңіл қабылдады. 2022 жылдың қазанында Тейшейра сервердегі классификацияланған құжаттардың бірнеше жиынтығын жариялаған деп күдіктелді. Роберт Л. Бирчум – 2023 жылдың 1 маусымында зейнеткер USAF подполковнигі Роберт Бирчум құпия құжаттарды заңсыз иеленгені және сақтағаны үшін тыңшылық заң бойынша сотталды. Оның ешқандай материалды рұқсатсыз жарияламағанына дәлелдер жоқ болса да (оның ішінде барлығы 300-ден астам құжаттар, оның ішінде екі классификацияланған Top Secret/SCI құжаты бар) және кінәлі деп танылса да, ол Флорида штатының Тампа қаласындағы федералды сотта үш жылға бас бостандығынан айырылды. Дональд Трамп – 2023 жылдың 8 маусымында бұрынғы президент Дональд Трамп 31...

Сын

Кейбіреулер тыңшылық туралы заңның ұлттық қауіпсіздіктің құпия ақпаратын жариялаушыларға қарсы қолданылуын сынады. 2015 жылы PEN American Center жүргізген зерттеуде олар сұхбат алған үкіметтік емес өкілдердің көбі, соның ішінде белсенділер, заңгерлер, журналистер және сыртқы көздерден ақпарат берушілер, "тыңшылық туралы заңның қоғамдық мүддеге қатысты жағдайларда тиімсіз қолданылғанын" айтты. PEN былай деп жазды: "Сарапшылар оны 'әрекет етуге тым кедіргі құрал', 'агрессивті, кең және қысым көрсетуші', 'үркіту құралы', 'сөз бостандығын шектеуші' және 'жасырын ақпарат берушілер мен сыртқы көздерден ақпарат берушілерді қудалауға жарамсыз құрал' деп сипаттады". Американың Вашингтон университетінің құқық мектебінің профессоры және ұлттық қауіпсіздік құқығының сарапшысы Стивен Влэдек заңның "сөзді шектеуге қатысты мұқият және нақты анықталған заңдық шектеулердің белгілерінен dépourvu" екенін айтты. Прессаның еркіндігі қорының атқарушы директоры Тревор Тимм: "Негізінен, сыртқы көздерден ақпарат беруші немесе ақпарат көзі тыңшылық туралы заңды бұзбағанын сотта көрсетуге тырысса, алқабилер оны естімейді. Заңның өте кең жазылуына байланысты, олар қандай жағдай болмасын, кінәлі деп танылады деп болжауға болады". Ол сондай-ақ, тыңшылық туралы заңға қарсы құқықтық қорғаныс ұйымдастыруға кеткен шығынның "бір миллионнан үш миллион долларға дейін жетеді" деп есептейді. Журналист Чип Гиббонс "Адалдық және ақпараттың дәлдігі" басылымына берген сұхбатында "тыңшылық туралы заң бойынша айыптауларға қарсы қорғаныс жасау, тіпті мүмкін емес" деді. Гиббонс айыпталушыларға "сыртқы көздерден ақпарат беруші" терминін қолдануға, Бірінші түзетуді атауға, құжаттардың артық жіктелуі мәселесін көтеруге немесе олардың іс-әрекеттерінің себептерін түсіндіруге рұқсат берілмейтінін айтты.