Кіріспе

Шотланд министрі, әскери қызметкер және жазушы Джон Хоум (2 қыркүйек 1722 – 4 қыркүйек 1808) – шотланд министрі, әскери қызметкер және жазушы. Оның "Дуглас" пьесасы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін шотланд мектептерінде оқытылатын стандартты мәтін болды, бірақ қазір оның еңбектері көбінесе назардан тыс қалды. 1783 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамын құрушылардың бірі болды.

Өмірбаян

Ол 1722 жылдың 2 қыркүйегінде Эдинбургке жақын Лейтте дүниеге келді және 3 қыркүйекте крещениеден өтті. Оның әкесі Александр Хоум, Хоум графарының алыс туысы, қалалық хатшы болды. Оның анасы Кристиан Хей, Эдинбург заңгерінің қызы еді. Джон Лейт грамматикалық мектебінде және Эдинбург университетінде білім алды, онда 1742 жылы магистр дәрежесін алды. Әскерге баруға қызығушылық танытса да, ол дінтануды оқыды және 1745 жылы Эдинбург пресвитериясы оған уағыз айтуға лицензия берді. Сол жылы ол Бонни Принц Чарльсқа қарсы ерікті болып қосылды және Фалькирк шайқасында тұтқынға алынды. Көптеген басқалармен бірге ол Пертширдегі Даун қамалына жеткізілді, бірақ көп ұзамай қашып, Алоаға жаяу жетті, содан кейін "Vulture" соғыс кемесімен Куинсферриге өтті. Одан ол Лейттегі әкесінің үйіне жетті. 1746 жылдың шілдесінде Хоум Шығыс Лотиандағы Ательстанфорд приходына ұсынылды, ол Роберт Блэрдің қайтысынан бос қалған еді. Бос уақытында ол Эдинбургтегі достарына барып, алыс туысы Дэвид Юммен жақын қарым-қатынас жасады. Оның достарының арасында Адам Смит, Адам Фергюсон және Уильям Робертсон да болды. Плутархтың повесіне негізделген Хоумның алғашқы пьесасы "Агис" 1747 жылы аяқталды. Ол оны Лондонға алып барып, Дэвид Гаррикке Драри Лейнде қоюға ұсынды, бірақ ол сахнаға қойылмады. "Дуглас" трагедиясы оған бір әйелдің Гил Моррис немесе Бала Морис балладасын орындағанын естігеннен кейін ойға келді (Франсис Джеймс Чайлд, Халық балладалары, ii. 263). Баллада оған қарапайым және әсерлі сюжеттің негізін берді. Бес жылдан кейін ол пьесасын аяқтап, Гаррикке пікір білу үшін Лондонға алып барды. Ол қабылданбады, бірақ Эдинбургке оралғанда оның достары оны сол жерде қою керек деп шешті. Ол 1756 жылдың 14 желтоқсанында пресвитерияның қарсылығына қарамастан, үлкен жетістікке ие болды. Олар Александр Карлайлды оның қойылымына қатысқаны үшін жауап беруге шақырды. 1757 жылы Лондонға сапардан кейін Хоум өз міндетінен бас тартты, ал "Дуглас" 14 наурызда Ковент-Гарденде қойылды. Пег Воффингтон Леди Рэндольф рөлін ойнады, бұл рөл кейін Сара Сиддонсқа бұйырды. Хьюм "Дугласқа" деген құрметін білдіре келе, оның досы "Шекспир мен Отуэйдің нағыз театрлық генийіне ие болғанын, біреуінің бақытсыз варварлығынан, екіншісінің ерсіздігінен тазартылғанын" айтты. Грей Хорас Уолполға (тамыз 1757) жазған хатында автор "сахнаның нағыз тілін қайта тапқан сияқты" деді, бірақ Сэмюэл Джонсон жалпы ынтақтан алшақтап, пьесада он жақсы жолдың жоқ екенін мәлімдеді. 1758 жылы Хоум Лорд Бьюттің жеке хатшысы, содан кейін мемлекеттік хатшы болды және Уэльс ханзадасының ұстазы болып тағайындалды; ал 1760 жылы оның қамқоршысының ықпалы оған жылына 300 фунт стерлинг және 1763 жылы тағы 500 фунт стерлинг болатын жұмыссыздыққа мүмкіндік берді. Гаррик 1758 жылдың 21 ақпанында Драри Лейнде "Агисті" қойды. Генсттің айтуынша, жақсы актерлік және күшті қолдау арқасында пьеса он бір күнге созылды, бірақ ол өкінішке орай "Дугласқа" қарағанда нашар болды. 1760 жылы оның "Аквилея қоршауы" трагедиясы сахнаға қойылды, Гаррик Эмилиус рөлін сомдады. 1769 жылы тағы бір трагедия, "Тағдырлы ашылу" тоғыз түн бойы көрсетілді; "Алонзо" (1773) да сәтті болды; бірақ оның соңғы трагедиясы, "Альфред" (1778), өте суық қабылдады, сондықтан ол сахнаға жазуды тоқтатты. 1763 жылдың мамырында ол Джордж Линдтің орнын басып, Эдинбургтен парламент депутаты болды. 1770 жылдың 15 шілдесінде ол Мэри Хоумға үйленді (1816 жылы қайтыс болды) (оның екінші туысы, бір буын алыс). Мэри, алғашқыда Полварт, содан кейін Фогоның пасторы болған Уильям Хоумның (1706-1784) қызы еді. Олардың балалары болмады. 1778 жылы ол Букклех герцогы құрған полкке қосылды. Ол аттан құлап, миына тұрақты зақым келтірді және достары оны зейнеткерлікке шығуға көндірді. 1767 жылдан бастап ол Эдинбургте немесе бұрынғы приходының жанында Кильдуффте салған вилласында тұрды. Осы кезде ол 1745 жылғы көтерілістің тарихын жазды, ол 1802 жылы жарық көрді. Хоум 4 қыркүйекте Эдинбургке жақын Мерчистон Банкіде сексен алтыншы жасында қайтыс болды.

Шығармалары

Джон Хоумның шығармаларын Генри Маккензи 1822 жылы жинап, "Мырза Джон Хоумның өмірі мен жазбалары туралы есеп" деген атпен жариялады, ол сол жылы жеке де басылып шықты. Дегенмен, оның бірнеше шағын өлеңдері редактордың назарынан қалып қойған секілді. Олар: "Цезарь тағдыры", "Инверрейге арналған өлеңдер", "Эглинтун графына жолданған хат", "Уэльс принцінің туған күніне арналған пролог, 1759" және бірнеше "Эпиграммалар". Бұл өлеңдер Шотланд азаматтарының түпнұсқа өлеңдерінің II томында (1762) жарияланған. Сондай-ақ, W Скотттың "Жохан Хоумның өмірі мен шығармалары" мақаласы тоқсандық шолуда (1827 жылғы маусым) жарық көрген. "Дуглас" британдық драманың көптеген жинақтарына енгізілген. Вольтер 1760 жылы "Le Gaffe, ou l'Ecossaise" (Лондон, шындығында Женева) атты шығармасын Хьюмның еңбегінен жасалған аударма деп жариялады, оны "Эдинбург шіркеуінің пасторы" деп сипаттады. Бірақ Хоум бұл жаңылысқа ешқандай назар бермеген сияқты.

Ескерткіштер

Эдинбургтегі Принс-стриттегі Скотт ескерткішінің төменгі бас әріптерінде бейнеленген он алты жазушы мен ақынның бірі – Хоум. Ол шығыс жағының ең оң шетінде бейнеленген. Лейттегі Маритиме-стриттегі үйінің орнына жақын жерде шағын қола тақта орнатылған. Оның үйі 1950 жылдары бұзылып, қазірдің күнінде заманауи тұрғын үйлер кешені (Белл соты) салынған.