Кіріспе
Астрологиядағы асцендент (Asc, Asc немесе As) немесе көтерілу белгісі – адам туған сәтте шығыс горизонтындағы астрологиялық белгі. Ол адамның физикалық келбетін және сананың оянуын көрсетеді. Асцендент нақты уақыт пен орынға байланысты болғандықтан, астрологтар үшін бұл адамның өсіп-өнуі кезінде алған ортасы мен тәрбиесі, сондай-ақ балалық шағының жағдайларын білдіреді. Осы себепті астрологтар асценденттің адамның өзін әлемге, әсіресе қоғамда және бейтарап жағдайларда қалай ұсынуға үйренгенін де көрсететінін ескереді.
The ascendant (Asc, Asc or As) or rising sign is the astrological sign on the eastern horizon when the person was born. It signifies a person's physical appearance, and awakening consciousness. Because the ascendant is specific to a particular time and place, to astrologers it signifies the individual environment and conditioning that a person receives during their upbringing, and also the circumstances of their childhood. For this reason, astrologers consider that the ascendant is also concerned with how a person has learned to present themself to the world, especially in public and in impersonal situations.
Тарих
Бабыл астрономдары белгілердің нақты көтерілу уақытын байқағанмен, сақталған тақтайшалардағы мәтіндерде асцендент туралы нақты есімдеме жоқ. Б.з.д. III ғасырында египеттіктер асцендент белгісін анықтау үшін нақты жұлдыздар шоқтарының көтерілуін қарастырып, шамамен түнгі уақытты білген. Бұл гректердің кейіннен асцендентке берген атауында көрініс тапты: гороскоп, яғни "сағат белгісі". "ὡρόσκοπος" сөзі "асцендент" мағынасында, ал "ὡροσκοπία" – "асцендентті байқау" мағынасында Птолемейдің "Тетраблабиос" қолжазбасында қолданылған. Асценденттің алғашқы құжатталған айғағы Бальбильдің еңбектерінде кездеседі.
Ұзақ және қысқа көтерілу
Жер осі эклиптикаға қатысты еңкейгендіктен (осілік еңкейуді қараңыз), он екі белгі шығыс көкжиекті кесіп өту үшін бірдей уақыт алмайды. Экваторда айырмашылық өте аз (Балықтар, Торпақ, Қыз және Теңге басқа белгілерге қарағанда сәл аз уақыт алады), бірақ экватордан алыстаған сайын, айырмашылықтар үлкенейе түседі. Солтүстік жарты шарда, Қошқар, Суқұйғыш, Балықтар, Торпақ, Бұқа және Егіздер белгілері шығыс көкжиекті кесіп өту үшін теориялық екі сағаттан кем уақыт алады, ал Шаян, Арыстан, Қыз, Теңге, Сарышаян және Мерген белгілері одан әлдеқайда көп уақыт алады. Мысалы, Францияның Париж қаласының ендігінде: Балықтар мен Торпақ шығыс көкжиекті кесіп өту үшін бір сағатқа ғана уақыт алады (бұл көтерілудің ұзындығы, немесе жай ғана белгінің көтерілуі деп аталады). Суқұйғыш пен Бұқаның көтерілуі бір сағат он бес минутты құрайды. Қошқар мен Егіздердің көтерілуі бір сағат елу минутты құрайды. Шаян мен Мергеннің көтерілуі екі сағат отыз минутты құрайды. Арыстан мен Сарышаянның көтерілуі екі сағат қырық минутты құрайды. Қыз бен Теңгенің көтерілуі екі сағат қырық бес минутты құрайды. Ендік жоғарылаған сайын, бұл айырмашылықтар одан да айқын көрінеді. Ресейдің Санкт-Петербург қаласының ендігінде: Балықтар мен Торпақтың көтерілуі отыз бес минутты құрайды. Суқұйғыш пен Бұқаның көтерілуі қырық бес минутты құрайды. Қошқар мен Егіздердің көтерілуі бір сағат жиырма бес минутты құрайды. Шаян мен Мергеннің көтерілуі екі сағат қырық минутты құрайды. Арыстан мен Сарышаянның көтерілуі үш сағат он бес минутты құрайды. Қыз бен Теңгенің көтерілуі үш сағат жиырма минутты құрайды. Астрологтар белгілердің көтерілу жылдамдығы арасындағы айырмашылықты маңызды деп санайды. Көптеген үй жүйелерінде, үйлер Суқұйғыш, Балықтар, Торпақ және Бұқа белгілерін қамтығанда өте үлкен болады, себебі бұл белгілер солтүстік жарты шардағы бақылаушының көзқарасынан әлдеқайда кішкентай болып көрінеді. Кейбір астрологтар, мысалы Ричард Ноль, Шаяннан Мергенге дейінгі белгілерде (батыс белгілері деп аталады) көтерілушілердің көп болуын солтүстік жарты шардың қарым-қатынасқа бағытталған мінезінің символы деп санайды, ал Қошқардан Егіздерге дейінгі белгілердегі (шығыс белгілері деп аталады) көтерілушілерді оңтүстік жарты шардың жеке тұлғаға бағытталған мінезінің символы деп есептейді. Оңтүстік жарты шарда ұзын және қысқа көтерілу кері болады. Мысалы, Чилидің Консепсьон қаласының ендігінде: Балықтар мен Торпақтың көтерілуі екі сағат отыз минутты құрайды. Суқұйғыш пен Бұқаның көтерілуі екі сағат жиырма бес минутты құрайды. Қошқар мен Егіздердің көтерілуі екі сағат он бес минутты құрайды. Шаян мен Мергеннің көтерілуі екі сағатты құрайды. Сарышаян мен Арыстанның көтерілуі бір сағат отыз бес минутты құрайды. Теңге мен Қыздың көтерілуі бір сағат он бес минутты құрайды.
Pisces and Aries take only one hour to cross the eastern horizon (this is referred to as the length of ascension, or simply as the sign's ascension). Aquarius and Taurus have an ascension of one hour and fifteen minutes. Capricorn and Gemini have an ascension of one hour and fifty minutes. Cancer and Sagittarius have an ascension of two hours and thirty minutes. Leo and Scorpio have an ascension of two hours and forty minutes. Virgo and Libra have an ascension of two hours and forty five minutes. At higher latitudes, these differences become even more marked. At the latitude of St. Petersburg, Russia:
Pisces and Aries have an ascension of thirty five minutes. Aquarius and Taurus have an ascension of forty five minutes. Capricorn and Gemini have an ascension of one hour and twenty five minutes. Cancer and Sagittarius have an ascension of two hours and forty minutes. Leo and Scorpio have an ascension of three hours and fifteen minutes. Virgo and Libra have an ascension of three hours and twenty minutes. Astrologers consider the differences between the rate at which the signs ascend to be of importance. In many house systems, houses can become very large when they cover Aquarius, Pisces, Aries and Taurus because these signs are seen to be much smaller from the perspective of a northern hemisphere observer. Some astrologers, such as Richard Nolle, consider the preponderance of ascendants in signs from Cancer through Sagittarius (known as the western signs) to be symbolic of the relationship oriented character inherent in the northern hemisphere and ascendants in the signs from Capricorn through Gemini (known as the eastern signs) to be symbolic of the more individual oriented character in the southern hemisphere. In the southern hemisphere, long and short ascension are reversed. For instance, at the latitude of Concepción, Chile:
Pisces and Aries ascend in two hours and thirty minutes. Aquarius and Taurus ascend in two hours and twenty five minutes. Capricorn and Gemini ascend in two hours and fifteen minutes. Sagittarius and Cancer ascend in two hours. Scorpio and Leo ascend in one hour and thirty five minutes. Libra and Virgo ascend in one hour and fifteen minutes.
Полярлық астрологияның әсері
Арктикалық және Антарктикалық шеңберлерде, тиісінше шамамен 66,5° солтүстік және оңтүстік ендікте, эклиптиканың бір градусы циркумполяр болады. Егер күн, мысалы, сол градусты иеленсе, ол шығып та, батып та кетпейді, бірақ жиырма төрт сағат бойы көкжиекте қалады. Біз қаншалықты жоғары ендікке көшсек, эклиптиканың көбірек градустары шығып та, батып та кетпейді, солтүстік полюске дейін, онда эклиптика градустарының жартысы көкжиектен жоғары көтерілмейді және ешқашан асцендентке айнала алмайды. Сондықтан, асцендентті есептеудің қиындығына байланысты көптеген үй кестелерінен ең жоғары ендіктердің алынып тасталуы, осы ендіктерде асцендент жоқ дегенді білдіреді. Бұл, әрине, рас емес, бірақ ең жоғары ендіктерде көтеріле алатын градустардың шектелуі және уақытқа негізделген үй жүйелерінде үйдің төбелерін құрайтын градустардың қосымша шектеулері бар. Ең қарапайым және ертерек эклиптикаға негізделген үй жүйелері, қол жетімді асцендент және зениттің градустарына сүйене отырып, ең жоғары ендіктерде үйдің төбелерін құра алады.
Асценденттің әсері
Асценденттің картадағы күшінің күшті немесе әлсіз болуына әсер ететін бірнеше фактор бар. Әдетте, асцендент белгінің басына жақын болса, соғұрлым күшті болады деп есептеледі. Өйткені, бірінші үйдің көп бөлігі сол белгіге түседі. Егер асцендент белгінің соңына жақын түсіп қалса, бірінші үйдің көп бөлігі келесі белгіге түсіп, асценденттің күшін әлсіретеді. Күн картада әлсіз жағдайда болғанда, асценденттің ықпалы күшейеді деп саналады. Мысалы, дәстүрлі түрде күн картаның төменгі бөлігінде, иммум коэли немесе IC-ге жақын орналасқанда әлсіз болады деп есептеледі. Себебі, туған кезде күн жердің екінші жағында, көзден жасырылған болатын. Кейбір пікірлер бойынша, күн ешқандай аспекті жасаса, яғни басқа планеталармен маңызды байланыстар (қосылу, оппозиция, тригон, квадрат немесе секстиль) құрмаса, оның ықпалы да әлсіреуі мүмкін. Бірақ, басқа астрологиялық байқауларға сәйкес, аспектісіз күн мен планеталар әдеттегіден артық әсер етеді және еркіндікке ие болады. Күн белгіде тұтқындалған болса, яғни үйдің шекарасы болмаса, оның күші де әлсіреуі мүмкін, бұл жағдайда асцендент пен күн үйінің шекарасына көбірек назар аударылады. Асценденттің әсеріне қатысты тағы бір фактор – адамдар 29 жасқа жеткеннен кейін күн белгісіне көбірек ұқсап қалады деген теория. Олар өсіп, сенімділікке ие болған сайын, күн өзінің эго энергиясы мен өзін-өзі бағалауын көрсетеді, сондықтан басқаларға өзін көрсету қажеттілігі азаяды. Сонымен қатар, прогрессивті асцендент келесі белгіге өткенде, ол туған асценденттің ықпалын әлсіретеді деген де теория бар.
Планеталар мен асцендент
Планеталардың туған картасындағы маңызы олардың асцендентпен байланысы арқасында артады. Асценденттің астрологиялық белгісін билейтін планета картаның билеушісі деп аталады және оның ерекше маңызға ие екені айтылады. Мысалы, егер асцендент белгісі Егіздер болса, Меркурий картаның билеушісі болады және көптеген жағдайларда картаның "сипаттамасын" анықтайды. Сонымен қатар, асцендентке ең жақын планета, әсіресе бірінші үйде орналасқан, көтеріліп келе жатқан планета деп аталады және картада ерекше мәнге ие. Дегенмен, егер он екінші үйдегі планета асцендентке өте жақын болса (бір немесе екі градусқа дейін), оны көтеріліп келе жатқан планета деп қарастыруға болады. Егер планета асцендентпен бірге (оның дәрежесінде) тұрса, онда оның жеке тұлғаға әсері өте маңызды болады, тіпті Күн сияқты маңыздырақ болуы мүмкін. Соңында, бірінші үйдегі кез келген планета әрқашан қосымша басымдыққа ие болады.
Асценденттің түрлері
Көтерілу әсері, ол орналасқан белгінің ерекшеліктеріне қарай өзгеріп отырады. Бұл, олардың қай маусымның бөлігінде пайда болатынының сипатына байланысты.
Асценденттік кардиналдық белгілер
Тоқты, Шаян, Таразы және Егізкөк - бастама белгілері. Бұл белгілердің асцендентке әсері бастамашылықты, өзіне сенімділікті және белгілі бір деңгейде көшбасшылық қасиеттерді күшейту болып табылады.
Асценденттік белгілер
Тор, Арыстан, Сарышаян және Суқұйғыш белгілері өзгермейтін белгілер болып табылады. Бұл белгілердің асцендентке тигізетін әсері – тұрақтылықты, сенімділікті және міндеттемеге берілгендікті күшейту.
Асценденттік өзгермелі белгілер
Егіздер, Қыз, Сагиттариус және Балық - өзгермелі белгілер. Бұл белгілердің асцендентке әсері бейімделу қабілетін, ептілікті, өзгергіштікті және икемділікті күшейту болып табылады.
Асценденттік от белгілері
Арыс, Арыстан және Сагіттар белгілерінің энергиясы, ынтасы және оң көзқарасымен ерекшеленетіні белгілі. Егер өрт белгісі асцендентте болса, сыртқы мінез-құлық достық, сынға ұрынбайтын және қарымтасыз болады. Олар көбінесе басқалардан достық, бірақ тұжырымды және қабілетті сигналдар жіберіп, оларға достық және құрметті жауап алады. Арыс асценденті жақсы ұйымдастырылған, сәл қатал сыртқы бейне береді. Арыстан асцендентінің иелері сенімділік тудыратын салтанатты және ресми мінез-құлық көрсетеді, ал Сагіттар асцендентінің иелері барлық жағдайға сәйкес келетін көңілді, жағымды және тапқыр сыртқы бейнеге ие болады.
Асценденттік жер белгілері
Бұқа, Қыз және Егіз жоғарылатушылар әдетте тыныш және стресске төзімді адамдар саналады. Жер белгісінің жоғарылауы адамдарды материалдық, ұстамды және жиналған етеді, олар өз эмоцияларын көрсетуге құштар емес және салқын болуы мүмкін немесе солай көрінеді. Бұл ерекше әсер Бұқа белгісінде ең аз байқалады. Жер белгілерінің кез келген жоғарылатушысы әдетте шаруашылдыққа бейім және алдын ала жоспарлауды жақсы көреді.
Асценденттік әуе белгілері
Ауа белгілері – Егіздер, Таразы және Суқұйрық – өте жақсы қарым-қатынас дағдыларымен ерекшеленеді. Егер ауа белгісі асцендентте болса, адам достық және қоғамдық болады, бірақ сонымен қатар тәуелсіз және біршама алыс тұрады. Егіздер асцендентінің иесі үнемі әрекетте болады, бір уақытта ондаған іспен айналысып, оларды бірге ұстап тұруға тырысады. Таразы асцендентінің иесі көбінесе іскерлік жоспарлармен айналысады, оларды іске асыру үшін одан да тұрақты серікке мұқтаж болады. Суқұйрық асцендентінің иесі өзі үшін немесе басқалар үшін керемет жоспарлар құрады және олардың кейбіреулерін іске асыруы мүмкін.
Асцендентті су белгілері
Су белгілері – Шаян, Сақын және Балықтар өз сезімталдығымен, интуициясымен және қабылдағыштығымен ерекшеленеді. Егер су белгісі асцендентте болса, адам өзінің нағыз сезімдерін жасырып, сыртқы әлемнен өзін қорғауға тырысады. Су асценденттерімен көретініңіз көбінесе шындық емес. Яғни, олардың беретін сигналдары әсер ету үшін саналы немесе санасыз түрде таңдалады. Шаян белгісіндегі адамдар әңгімеге құмар, көмекке дайын болып көрінеді және тактиқалық қабілеттерді қажет ететін кез келген жағдайда жақсы өтеді. Сақын асценденттері жақын таныс емес адамдармен қарым-қатынаста алуан түрлі маскировка тәсілдерін қолданады, олардың ең ұнататыны – өрескел мінез-құлық пен жағымсыз әсер қалдыру. Балық асценденттері жұмсақ, мейірімді, өзінен теріс айыруға дайын және кейде тіпті әлсіз көрінеді, бірақ бұл сәйкес келмейді, себебі олар дұрыс деп санайтын нәрсе үшін күшпен күреседі. Балықтар сондай-ақ жоғары сезімтал және он екі белгінің ішіндегі ең интуитивті белгі ретінде танылады.