Соғыстың Құрбандары (Soğystıñ Qurbandarı)

Кіріспе

1989 жылы түсірілген Браян Де Палманың фильмі

"Соғыстың құрбандары" – 1989 жылғы американдық соғыс драмасы, режиссері Браян Де Палма, сценарий авторы Дэвид Рэб. Фильм негізінен 1969 жылы "The New Yorker" журналында жарияланған Дэниел Лангтың мақаласына негізделген, кейіннен бұл мақала кітап ретінде шықты. Басты рөлдерде Майкл Дж. Фокс және Шон Пенн ойнаған. Фильм 1966 жылы Вьетнам соғысы кезінде 192-ші төбеде болған оқиғаға негізделген: американдық солдаттар тобы Вьетнамдық әйелді оның ауылынан ұрлап алып, зорлап, өлтірген. Фильм үшін нақты оқиғаның барлық есімдері мен кейбір бұлшықтары өзгертілді.

Сюжет

Бұл оқиға Вьетнам соғысында болған Макс Эриксонның естеліктері арқылы баяндалады. Лейтенант Райли американдық солдаттар жасағын түнгі күзетке шығарады. Бір сарбаз үрейленгеннен олардың орнын жариялағаннан кейін, Вьетконг (ВК) шабуылдайды. Взводтың қанатын қорғап тұрған Эриксон, ВК туннелінің үсті қақтап, шұңқырға құлайды. Эриксонның взвод командирі, сержант Тони Месерв, оны шұңқырдан шығарып алады, ал взвод соңынан джунглиден шегінеді. Жасақ Орталық жоталардағы өзен маңындағы ауылдың жанында демалады. Тынығып, әзілдесіп отырғанда, Месервтің досы, 4-ші дәрежелі "Брауни" Браун, Вьетконгтың шабуылынан қаза табады. Браунидің өлімі Месервке зор соққы болады. Взвод базаға қайта оралады. Бірінші сыныпты маман Антонио Диаз радиооператор болып келеді. Өз жасағының ұзақ уақытқа демалысқа жіберілмегеніне ашуланған Месерв, жасаққа вьетнамдық қызды ұрлауға бұйрық береді. Эриксон қарсылық білдіреді, бірақ Месерв, капрал Томас Э. Кларк және бірінші сыныпты маман Герберт Хатчер оны елемейді. Бесеу кемеден түсер алдында Эриксон ең жақын досы Роуэнға алаңдауын жеткізеді. Түн құйынында жасақ ауылға кіріп, Тран Тхи Оанхты ұрлап алады. Таулар арқылы жорық жасағанда, Диаз Транды зорлау туралы ойланып, Эриксоннан оған қолдау көрсетуін сұрайды. Жасақ пен Тран ескі үйге тығынады, онда Эриксон Месерв, Кларк және Хатчердің қарсылығына тап болады. Диаз қысымға көніп, Эриксонды қарсы тұруда жалғыз қалдырады. Месерв Эриксонды сыртта күзетке қояды, ал қалғандары Транды кезекпен зорлайды. Таң атқанда Эриксонға Транды күзету тапсырылады, ал жасақтың қалғаны Вьетконгтың өзен арқылы жабдық тасымалдайтын қоймасын бақылайтын теміржол көпіріне орналасады. Эриксон мейірімділікпен Транның сенімін жеңіп, оны отбасына қайтару үшін дезертир болуға дайындалады. Бірақ Месерв Кларкты Эриксон мен Транды Эриксон жоспарын орындамас бұрын көпірге әкелуге жібереді. Месерв Диазға қоймаға шабуыл жасау үшін әуе күшінен көмек сұрауды бұйырады, содан кейін Диазға пышақпен Транды өлтіруді бұйырады. Диаз оны өлтірер алдында Эриксон мылтығынан ауаға оқ атып, оларды жақын маңдағы Вьетконгқа ашады. Атыс кезінде Тран Кларктың бірнеше рет пышақтауына қарамастан қашуға тырысады. Эриксон оны құтқаруға асығады, бірақ Месерв тоқтатып, мылтығының домалағымен құлатады. Эриксон күйіштікпен қарап тұрып, жасақтың Транды көп рет атып, көпірден құлап өлгенін көреді. Шайқас аяқталғаннан кейін Эриксон базадағы госпитальде оянады. Кейін Роуэнмен кездесіп, болған оқиғаны айтады. Роуэн Эриксонға Рейлимен және рота командирі капитан Хиллмен кездесуді ұсынады. Рейли мен Хилл мәселені жабуды жөн көреді, бірақ Эриксонның мәселені көтеруге деген қатыгездігінен ашуланған Хилл, Эриксоннан құтылуға шешім қабылдап, оны туннельдегі тышқандар жасағына ауыстырады. Месерв жасағындағы қалғандары да басқа жерге ауыстырылады. Кларк жасаған гранатамен оны өлтіруге тырысқаннан кейін, Эриксон шатырға шабуыл жасап, Кларктің бетіне қашақпен соққы береді, Месервке оны өлтірудің қажеті жоқ екенін еске салады, өйткені ешкім олардың не істегеніне мән бермейді. Месерв Эриксонды ақылдан адасқан деп мазақтап, ол кетеді. Содан кейін Эриксон барда әскери пастормен кездесіп, патруль кезінде болған оқиғаны айтады. Пастор бұл туралы хабарлайды, тергеу басталады. Зорлау мен кісі өлтіруге қатысқан төрт адам әскери сотқа тартылады: Месерв 10 жыл қатаң еңбек пен ар-ұятсыздықпен босату жазасын алады, Кларк өмір бойына түрмеге кесіледі, ал Хатчер мен Диаз тиісінше 15 және 8 жыл қатаң еңбекке кесіледі. Фильмнің соңында Эриксон қорқынышты түстен оянып, Сан-Францискодағы J Church желісінде, Транға ұқсайтын вьетнамдық-американдық студентінен бірнеше орынға ғана қалады. Ол Долорес паркіне түсіп, шарфын ұмытып кетеді, Эриксон оны қайтару үшін оның соңынан жүгіреді. Ол риза болып, бұрылып кетеді, жігіт оны вьетнам тілінде шақырады. Ол оны біреуді еске түсіретінін және оның жаман түс көргенін түсінеді. Олар әрқайсысы өз жолымен кетеді, Эриксон біршама тынышталады.

The story is presented as a flashback of Max Eriksson, a Vietnam veteran. Lieutenant Reilly leads his platoon of American soldiers on a nighttime patrol. They are attacked by the Viet Cong (VC) after a panicked soldier exposes their position. While guarding the platoon's flank, Eriksson falls as the top of a VC tunnel gives way beneath him. Eriksson's squad leader, Sergeant Tony Meserve, pulls Eriksson out of the hole and eventually, the platoon retreats out of the jungle. The platoon takes a break outside a river village in the Central Highlands. While relaxing and joking around, one of Meserve's friends, Specialist 4 "Brownie" Brown, is killed when the Viet Cong ambushes them. Brownie's death has a major impact on Meserve. The platoon is sent back to their base. Private First Class Antonio Dìaz arrives as the replacement radio operator. Frustrated because his squad has been denied leave for an extended period, Meserve orders the squad to kidnap a Vietnamese girl. Eriksson strenuously objects, but Meserve, Corporal Thomas E. Clark, and Private First Class Herbert Hatcher ignore him. Before the quintet disembarks, Eriksson voices his concerns to his closest friend, Rowan. At nightfall, the squad enters a village and kidnaps a Vietnamese girl, Tran Thi Oanh. As the squad treks through the mountains, Dìaz begins to reconsider raping Tran and begs Eriksson to back him up. The squad and Tran eventually take refuge in an abandoned hooch, where Eriksson is confronted and threatened by Meserve, Clark, and Hatcher. Dìaz suddenly gives in to the pressure, leaving Eriksson alone in opposing the act. Meserve forces Eriksson to stand guard outside while the other men sequentially rape Tran. At daybreak, Eriksson is ordered to guard Tran while the rest of the squad takes up a position near a railroad bridge overlooking a Viet Cong river supply depot. Through his acts of kindness, Eriksson manages to earn Tran's trust and prepares to go AWOL and return Tran to her family. However, Meserve sends Clark to get Eriksson and Tran to go to the bridge before Eriksson can carry out his plan. Meserve has Dìaz order close air support for an assault on the depot and then orders Dìaz to kill Tran with a knife. Before Dìaz can kill her, Eriksson fires his rifle into the air, exposing them to the nearby Viet Cong. Amidst the firefight, Tran tries to escape, despite being repeatedly stabbed by Clark. Eriksson tries to save her, but Meserve stops him and knocks him down with the butt of his gun. Eriksson watches helplessly as the entire squad shoots Tran numerous times until she falls off the bridge to her death. After the battle, Eriksson wakes up in a field hospital at the base. He eventually bumps into Rowan and tells him everything that happened. Rowan suggests that Eriksson see Reilly and company commander Captain Hill. Reilly and Hill both prefer to bury the matter but Hill, infuriated at Eriksson's determination to press the issue, resolves to get rid of Eriksson and orders him transferred to a tunnel rat unit. The other men in Meserve's squad will all be reassigned as well. After narrowly escaping an attempt to kill him in the latrine with a grenade (made by Clark), Eriksson storms into a tent and smacks Clark in the face with a shovel, reminding Meserve that killing him is unnecessary because no one cares about what they did. Meserve shakily derides Eriksson, saying he's crazy, and Eriksson leaves. Eriksson then meets an Army chaplain at a bar and describes what happened during the patrol. The chaplain in turn reports it, launching an investigation. The four men who participated in the rape and murder are court martialed: Meserve receives 10 years hard labor and a dishonorable discharge, Clark receives life in prison, and Hatcher and Diaz receive 15 and 8 years of hard labor, respectively. At the end of the film, Eriksson wakens from a nightmare to find himself on a J Church transit line in San Francisco, just a few seats from a Vietnamese American student who resembles Tran. She disembarks at Dolores Park and forgets her scarf, prompting Eriksson to run after her to return it. As she thanks him and turns away, he calls after her in Vietnamese. She surmises that she reminds him of someone and that he has had a bad dream. They go their separate ways, and Eriksson is somewhat comforted.

Актерлік құрам

Фильмде Ланг өзінің мақаласында қолданған псевдонимдер жалғастырылды, тіпті солдаттардың шын есімдері кейіннен көпшілікке белгілі болды. Майкл Дж. Фокс – бірінші сыныпты әскери қызметші Макс Эрикссон рөлінде (Роберт М. Сторбидің прототипі). Шон Пенн – сержант Тони Месерв рөлінде (Дэвид Эдвард Герваздың прототипі). Фильмді түсіру құқығын Дэвид Саскинд сатып алды, ол Warner Bros. үшін фильмді түсіруді жоспарлады. Пит Хамилл сценарий жазды, ал Джек Клейтон режиссерлік жасауға тиіс болды. Бірақ фильм түсірілмеді. Осы уақытта Майкл Верховен оқиғаға негізделген фильм түсірді, оның атауы – o. k. Верховеннің фильмі 1970 жылы Берлин кинофестиваліне қатысты, бұл төрешілер арасында үлкен дау тудырды, нәтижесінде фестиваль сол жылы жүлделерсіз жабылды. Де Пальма 1969 жылы өзінің «Дионис» фильмімен сол фестивальге қатысқан. 1970 жылдардың соңында Сускинд фильмді ABC телеарнасы үшін түсіретінін мәлімдеді. Бірақ бұл жоспар іске аспады. 1979 жылы Дэвид Рабэ жобаны Брайан Де Пальмаға айтты, ол қызығушылық танытты, бірақ қаржыландыруға жеткілікті қаражат таба алмады. Кейін Рабэ сценарий жазды, ал Де Пальма Майкл Дж. Фокс пен Шон Пеннді актерлер ретінде шақырды. Олар Paramount Pictures компаниясынан фильмді қаржыландыруға жақын болды, бірақ бюджет 17 миллионнан 20 миллион долларға дейін өскен соң, ақырында жобадан бас тартты. Де Пальма кейін «Ескерілмейтіндер» фильмін түсірді, ол үлкен сәттілікке ие болды. Даун Стилге Paramount-тағы жоба ұнаған, ал ол Columbia Pictures компаниясының өндіріс жетекшісі болғанда, «Соғыс құрбандары» – ол түсірген алғашқы фильм болды. «Вьетнам соғысы туралы фильмдер тарихи тұрғыдан өте табысты болды», – деді Стил. «Барлығы да. «Взвод», «Металл толық», «Апокалипсис қазір», «Елік аулаушы». Бұл фильмдердің барлығы да үлкен табысқа ие болды, ал шетелдегі көрсеткіштері ерекше болды». Көпір орны Тайландтың Канчанабури қаласында түсірілді, ол танымал Квай өзеніндегі көпірмен бірдей. Бұл фильм Фокс үшін үшінші маңызды драмалық рөл болды. Ол бұған дейін «Күннің жарығы» және «Бай жарық, үлкен қала» фильмдерінде ойнаған. Джон С. Райли осы фильмде өзінің алғашқы экрандық рөлін ойнады, ол кейін Пеннмен «Бізде періштелер жоқ» және «Грейс штаты» фильмдерінде жұмыс істеді. Джон Легуизамо, өзінің алғашқы маңызды рөлінде ойнаған, Де Пальманың 1993 жылғы «Карлитоның жолы» фильмінде Пеннмен бірге түсті. «Шыншылыққа келсек», – деді Фокс сол кезде. «Егер бұл фильм бір жарым доллар тапса, мен үшін «Бикинилерден қашып құтылу» сияқты фильмдер болады. Бірақ күтпеген нәрсе жасауға тырысып, сәтсіздікке ұшырау ұят емес. Кездейсоқ нәрсе жасауға тырысып, сәтсіздікке ұшырау – апат. Бұл фильмде сіз қанша тәуекелге баруға дайын екеніңіз туралы айтылады, егер сізге ештеңе ұтатын болмаса». CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша фильмге A+–ден F-ге дейінгі шкалада орташа баға «B+» берілді. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді және «Көптеген фильмдерден гөрі, оның әсері актерлік шеберлікке және әсіресе Пенннің өнеріне байланысты. Егер ол өзінің күшін, ашуын және қыздың өмірін жек көретінін көрсете алмаса, фильм әсерлі болмас еді. Ол солай істейді, өте күшті және қатыгездікпен». «Нью-Йорк Таймс» газетінің Винсент Канби «Соғыс құрбандары» өзінің кульминациялық нүктесіне қарай өте логикалық және сөзсіз қозғалады, сондықтан фильмнің соңғы кезеңі болып табылатын әскери соттар, театрлық түрде қысылғандықтан, қызықты емес» деді. Ол сондай-ақ Пенннің рөлін «өте жақсы» деп атады және Фокс туралы «қиын» рөлде «қасиетінде берік» екенін жазды. Variety басылымының Тодд Маккарти: «Американың Вьетнамдағы жойқын оргиясы болған ұлттық ұяттың күшті метафорасы, Брайан ДеПальманың фильмі кейбір соққы тартумен кемшілікке ұшырады, бірақ Колумбияның релизі көпшілік үшін ащы таблетка болатынына қарамастан, көрермендердің қызығушылығын арттырады». «Чикаго трибьюн» газетінің мақалашысы Джин Сискел фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді және оны «жауапсыз оқиғаның шектеулілігіне байланысты кішігірім кілттегі үлкен күш» деп атады. Лос-Анджелес Таймс газетінің редакторы Майкл Уилмингтон: «Соғыс құрбандары – ДеПальманың 19-шы фильмі және оның ең жақсысы. Оның сыншылары оның Хичкок пастиш триллерлерін манипулятивті және садистік деп қарады, бірақ мұнда ол стильді кескіштермен немесе қанды қойылымдармен айналыспайды. Ол шок алу үшін қол созудың қажеті жоқ. Ол одан да терең қорқынышты ашып көрсетеді: әрбір адамның терісінің астында тозақ жатыр, ол жарылып шығуға дайын тұр». «Вашингтон пост» газетінің редакторы Хэл Хинсон оны «көп эмоционалдық күшке ие фильм» және «соғыстағы адамдар туралы жасалған ең қатал, моральдық тұрғыдан күрделі фильмдердің бірі» деп мақтады. АҚШ соғыстарындағы сексуалдық зорлық туралы жазған доктор Валери Вискамп бұл фильмді АҚШ әскери қылмыстарын мәдениетте ақтаудың мысалы ретінде келтіреді. Ол нақты оқиғаға енгізілген шағын өзгерістер әскерилерді кемшіліктері бар, бірақ әділ және батыр институт ретінде көрсетуге қалай көмектесетінін атап көрсетеді. Ол атап көрсеткендердің бірі – сотта тағайындалған жазалар кейіннен қысқартылып, соңғы қылмыскерлер төрт жылдан кейін босатылғаны туралы мәліметтің жоқтығы. Эрикссон/Сторби – АҚШ ұлттық және әскери идентитігін бейнелейтін батыр болса, тіпті оның отрядындағы зорлаушылар мен кісі өлтірушілерге де жақында қайтыс болған әріптесінің трагедиясын «түсіндіру» үшін ойдан шығарылған тарих беріледі.

The film continued the pseudonyms Lang used in his article, even though the soldiers' real names had since become public. Michael J. Fox as Private First Class Max Eriksson (based on Robert M. Storeby)
Sean Penn as Sergeant Tony Meserve (based on David Edward Gervase) Film rights were bought by David Susskind who was to produce the film for Warner Bros. Pete Hamill wrote a script and Jack Clayton was to direct. However the film was not made. In the meantime, Michael Verhoeven made his film based on the incident, titled o. k Verhoeven's film was entered to the Berlin Film Festival in 1970, causing so much controversy among the judges, that the festival was shut down for that year with no awards given. De Palma was at that festival with his film Dionysus in '69. In the late 1970s Susskind announced he would make the film for ABC. This did not happen. In 1979 David Rabe mentioned the project to Brian De Palma, who was interested but was unable to raise the money to finance it. Some years later Rabe had written a script, and De Palma attached Michael J. Fox and Sean Penn as actors. They almost succeeded in getting the film financed at Paramount Pictures, but ultimately decided not to proceed when the budget went from $17 million to $20 million. De Palma then went on to make The Untouchables which was a big hit; Dawn Steel had liked the project at Paramount, and when she became head of production at Columbia Pictures, Casualties of War was the first film she green lit. "Historically Vietnam War movies have been very profitable," said Steel. "All of them. Platoon, Full Metal Jacket, Apocalypse Now, The Deer Hunter. You're looking at movies that have never been not pretty successful, but very successful. The foreign numbers have been extraordinary." The bridge location was filmed in Kanchanaburi, Thailand, which was the same as the famous Bridge on the River Kwai. This film was Fox's third major dramatic role. He had previously starred in Light of Day and Bright Lights, Big City. John C. Reilly makes his screen debut in the film; he would work with Penn again in We're No Angels and State of Grace. John Leguizamo, who appeared in his first major film role, would again star with Penn in another picture by De Palma, 1993's Carlito's Way. "Let's be honest," said Fox at the time. "If this movie makes a buck and a half it's going to be things like Bikini's Away for me. But to fail doing something unexpected is no disgrace. To fail doing the ordinary is a disaster. This movie is about how much you will risk if you have nothing to gain." Audiences polled by CinemaScore gave the film an average grade of "B+" on an A+ to F scale. Roger Ebert gave the film three stars out of four and wrote, "More than most films, it depends on the strength of its performances for its effect – and especially on Penn's performance. If he is not able to convince us of his power, his rage and his contempt for the life of the girl, the movie would not work. He does, in a performance of overwhelming, brutal power." Vincent Canby of The New York Times stated, "'Casualties of War' moves toward its climax so inevitably and surely that the courts martial, which are the film's penultimate sequence, are no less riveting for the theatrical way in which they have been compressed." He also called Penn's performance "extremely fine" and wrote of Fox that he "remains firmly in character" in a "difficult" role. Todd McCarthy of Variety wrote, "A powerful metaphor of the national shame that was America's orgy of destruction in Vietnam, Brian DePalma's film is flawed by some punch pulling but is sure to rouse strong audience interest, even if the Columbia release will be a bitter pill for many." Gene Siskel of the Chicago Tribune gave the film three stars out of four and called it "a major effort in a minor key because of the limitations of the simple story." Michael Wilmington of the Los Angeles Times wrote, "Casualties of War is DePalma's 19th movie and easily his best. His detractors saw his Hitchcock pastiche thrillers as manipulative and sadistic, but here he's not dealing with stylish slashers or bloody set pieces. He doesn't have to reach for a shock. He's dredging up a deeper horror: the hell that lies beneath every man's skin, waiting to erupt." Hal Hinson of The Washington Post praised it as "a film of great emotional power" and "one of the most punishing, morally complex movies about men at war ever made." Dr. Valerie Wieskamp, who has written about sexual violence in U. S. wars, cites the film as an example of the whitewashing of U. S. military war crimes in popular culture. She highlights how the few changes made to the real story serve to support a narrative of the military as a flawed, but ultimately just and heroic institution. Among the details she highlights is its failure to mention that the sentences imposed at trial were later severely cut down, with the last of the perpetrators being freed after only four years. While Eriksson/Storeby is the hero whose bravery is suggested to represent U. S. national and military identity, even the rapists and murderers on his squad are granted an imaginary backstory of a recently fallen squadmate to "explain" their acts:

Де Пальма фильмнің жеке көрсетіліміне Стивен Спилбергті шақырды, ал көрсетім аяқталғаннан кейін Спилберг Columbia Pictures компаниясының бас директоры Даун Стилге: «Сіз бұл туралы бір апта ойлайсыз» деді. Фильм Вьетнам соғысының ардагерлері тобынан сынға ұшырады. Квентин Тарантино бұл фильмді «Вьетнам соғысы туралы ең ұлы фильм» деп атады. Фильмнің шығуымен бірге Дэвид Рабэ одан бас тартты, Де Пальма оның сценарийіне адал болмағанын айтты.