Кіріспе

Эйдер (Eider; Ejderen; латынша: Egdor немесе Eidora) – Германияның Шлезвиг-Гольштейн жеріндегі ең ұзын өзен. Өзен Бордесхольм маңынан басталып, Балтық теңізі жағасындағы Киль қаласының оңтүстік-батыс шетіне жетеді, бірақ батысқа қарай ағып Солтүстік теңізіне құяды. Эйдердің төменгі бөлігі Эйдер каналы қазіргі Киль каналымен ауыстырылғанға дейін, сол каналдың бір бөлігі ретінде қолданылған. Ерте орта ғасырларда бұл өзен герман тайпалары – юттар мен англдардың арасындағы шекара болған деп саналады. Олар көршілес сакстармен бірге осы аймақтан Солтүстік теңізі арқылы Англияға көшіп, қоныс тепкен. Жоғары орта ғасырларда Эйдер сакстар мен даниялықтардың арасындағы шекара болды, мұны 1076 жылы Бремендік Адам хабарлаған. Ғасырлар бойы ол Дания мен Киелі Рим империясын бөліп тұрды. Бүгінде ол Шлезвиг, Холштейн және Эйдерланд жерлерін, қазіргі Германияның Шлезвиг-Гольштейн штатының солтүстік және оңтүстік бөліктерін бөліп тұрады. Эйдер келесі қалалар арқылы ағады: Бордесхольм, Киль, Рендсбург, Фридрихштадт және Тённинг. Тённингке жақын жерде ол Солтүстік теңізіне құяды. Сағасында таяздықтар мен тұзды су бар. Өзен сағасы жабылатын дауылдан қорғайтын бөгет – Эйдер бөгетімен кесіледі.

Навигация

Кемелерге Эйдер бөгеті арқылы өтуге арналған шлюз бар. Тонинг балық порты бөгеттен жоғары орналасқан, ал Фридрихштадт одан да жоғарыда. Фридрихштадт қаласында Трине өзеніне кіруге мүмкіндік беретін шлюз бар. Эйдер, Фридрихштадттан жоғарырақ Нордфельд шлюзына дейін толқындарға ұшырайды. Нордфельдтен жоғары, Вромның жанында "де" деп аталатын тағы бір шлюз бар. Лексфэрден әрі қысқа Гизелау каналымен тоғысады, ол Ольденбюттельдегі Киль каналына кеме жүзе алатын байланыс ұсынады. Сондықтан Эйдер өзені Солтүстік теңізден Киль каналына дейін Эльбаның құысының толқындарынан аулақ болып, балама жол ұсынады.