Робин Гуд: Ағылшын халық ертегісінің батыры

Кіріспе

Робин Гуд – ағылшын фольклорындағы қаһарман заңсыздар, бастапқыда ағылшын халық мұрасында бейнеленген, кейін әдебиетте, театр мен кинода кеңінен танымал болған аңыз кейіпкері. Аңыз бойынша, ол өте шебер садақшы және қылышкер болған. Кейбір нұсқаларында ол ақсүйек тегінен шыққан, ал заманауи қайта баяндауларда Англияға оралғанға дейін крест жорықтарында соғысқандығы айтылады, ол елге келгенде оның жерлерін шериф басып алған болады. Ең ежелгі нұсқаларында ол йомендер класына жатады. Дәстүрлі түрде Линкольн жасылы киіммен бейнеленген, ол байлардан ұрлап кедейлерге таратуымен әйгілі. Әңгімелердің қайта баяндалуы, толықтырылуы және өзгеруі арқасында Робин Гудпен байланысты таныс кейіпкерлер қатары қалыптасты. Оларға оның сүйіктісі – Мэриан қыз, оның заңсыздар тобы – Қуанышпендер және басты қарсыласы – Ноттингем шерифі кіреді. Шериф көбінесе принц Джонға король Ричардтың орнын басып алуға көмектеседі, ал Робин Гуд оған адал болып қалады. Ол Кейінгі орта ғасырларда халық арасында танымал болды, ал қарапайым халыққа деген ықыласы мен шерифке қарсылығы – аңыздың ең алғашқы жазылған ерекшеліктерінің бірі. Оның саяси мүдделері мен Анжу дәуіріндегі оқиғалар кейінгі ғасырларда дамыды. Ол туралы ең алғашқы балладалар 15 ғасырға жатады. Содан бері әңгіменің көптеген нұсқалары мен бейімделулері пайда болды, және бүгінгі күнге дейін ол әдебиетте, кинода және теледидарда кеңінен көрсетілуде. Робин Гуд – ағылшын халық мұрасының ең танымал ертегілерінің бірі саналады. Халықтық мәдениетте «Робин Гуд» термині көбінесе қаһарман заңсыздарды немесе тирандыққа қарсы көтерілгендерді сипаттау үшін қолданылады. Аңыздың шығу тегі және тарихи контексті ғасырлар бойы пікірталас тудырып келеді. Оның болуын дәлелдейтіндей есімдері ұқсас тарихи тұлғалар туралы көптеген сілтемелер бар, олардың кейбіреулері 13 ғасырдың соңына дейін жетеді. Тарихшылар мен фольклоршылар оқиғаның кем дегенде сегіз мүмкін шығу тегін ұсынды, соның ішінде «Робин Гуд» – заңсыздықпен айналысатын адамдар немесе қарақшылар үшін қолданылатын жалған есім болған деген болжамдар бар.

Heroic outlaw in English folklore

Robin Hood is a legendary heroic outlaw originally depicted in English folklore and subsequently featured in literature, theatre, and cinema. According to legend, he was a highly skilled archer and swordsman. In some versions of the legend, he is depicted as being of noble birth, and in modern retellings he is sometimes depicted as having fought in the Crusades before returning to England to find his lands taken by the Sheriff. In the oldest known versions, he is instead a member of the yeoman class. Traditionally depicted dressed in Lincoln green, he is most famous for his attribute of stealing from the rich to give to the poor. Through retellings, additions, and variations, a body of familiar characters associated with Robin Hood has been created. These include his lover, Maid Marian; his band of outlaws, the Merry Men; and his chief opponent, the Sheriff of Nottingham. The Sheriff is often depicted as assisting Prince John in usurping the rightful but absent King Richard, to whom Robin Hood remains loyal. He became a popular folk figure in the Late Middle Ages, and his partisanship of the common people and opposition to the Sheriff are some of the earliest recorded features of the legend, whereas his political interests and setting during the Angevin era developed in later centuries. The earliest known ballads featuring him are from the 15th century. There have been numerous variations and adaptations of the story over the subsequent years, and the story continues to be widely represented in literature, film, and television media today. Robin Hood is considered one of the best known tales of English folklore. In popular culture, the term "Robin Hood" is often used to describe a heroic outlaw or rebel against tyranny. The origins of the legend as well as the historical context have been debated for centuries. There are numerous references to historical figures with similar names that have been proposed as possible evidence of his existence, some dating back to the late 13th century. At least eight plausible origins to the story have been mooted by historians and folklorists, including suggestions that "Robin Hood" was a stock alias used by or in reference to bandits.

Балладалар мен ертегілер

"Робин Гудтың жырлары" туралы алғашқы нақты сілтеме 1370 жылдар шамасында жазылған Пирс Плоуманның әдеби тілдік поэмасынан табылады, одан кейін көп ұзамай "көп адам Робин Гудты айтады, бірақ садағын атқан ешкім жоқ" деген ежелгі мақал келтіріледі. Робин Гуд сондай-ақ XV ғасырдың бірінші жартысына жататын лоллард трактатында, басқа халық батырларымен бірге – Гарри Гей, Бевис Хэмптон және сэр Либеуспен бірге еске алынады (демек, оның тарихи айтылымдарының алдында болуы мүмкін). Дегенмен, оның тарихын баяндайтын балладалардың ең ерте нұсқалары 15 ғасырдың екінші жартысына немесе 16 ғасырдың басына жатады. Осы ертедегі жазбаларда Робин Гудтың қараша халыққа деген ықыласы, Мария ғибадаткерлігі және әйелдерге деген ерекше құрметі, садақ шеберлігі, дінге қарсылығы және Нотингем шерифіне деген жеккөрушілігі анық көрінеді. Кішкентай Джон, диірменші ұлы Мюч және Уилл Скарлет (Уилл "Скарлок" немесе "Скателок" деп те аталады) бар, бірақ әлі де Мэриан қыз бен монах Тюк жоқ. Монах, кемінде 15 ғасырдың соңынан бері, Робин Гудтың пьеса сценарийінде еске алынғандықтан, аңыздың бір бөлігі болды. Қазіргі заманғы мәдениетте Робин Гуд көбінесе 12 ғасырдың соңындағы Ричард Арыстанжүректің замандасы және жақтасы ретінде қарастырылады, Ричардтың інісі Джонның бассыздығы кезінде ол заңнан тыс қалған, ал Ричард үшінші крест жорығында болғанда. Бұл көзқарас алғаш рет 16 ғасырда кеңінен таралды. Оны ертедегі балладалар растамайды. "Робин Гудтың ісі" атты ертедегі жинақта корольдің аты "Эдвард" деп берілген, және Робин Гуд корольдің кешірімін қабылдағанын көрсетсе де, ол кейіннен одан бас тартып, орманға қайтады. Ең көне сақталған баллада, "Робин Гуд және монах", Робин Гудты нағыз корольдің жақтасы ретінде көрсетуге одан да аз себеп береді. Ғалымдар ертедегі балладалардың оқиғасының орнын 13 немесе 14 ғасырға жатқызады, бірақ олардың тарихи тұрғыдан дұрыс еместігін мойындайды. Ертедегі балладаларда Робин Гудтың әлеуметтік жағдайы да анық: ол еоман. Бұл терминнің нақты мағынасы уақыт өте келе өзгергенімен, аристократтың еркін қызметшілері мен шағын жер иелері де оның құрамына кірген, ол әрқашан қарапайым халыққа қатысты. Аталған жағдайда оның мәні – "шаруа да емес, үй иесі де емес, олардың арасындағы біреу". 14 ғасырда қолөнершілер (мысалы, диірменшілер) "еоман" деп саналған. 16 ғасырдан бастап Робин Гудты дворяндыққа көтеруге тырысты, мысалы Ричард Графтонның "Көптеген жылнамасы" (англ.); Энтони Мундей оны ғасырдың соңындағы екі аса ықпалды пьесада Хантингдон графы ретінде көрсетті, және ол бүгінгі күнге дейін осылай бейнеленеді. Балладалардан басқа, аңыз "Робин Гуд ойындары" немесе ортағасырлық және жаңа заманғы мамыр мерекелерінің маңызды бөлігі болған пьесалар арқылы да таратылды. Робин Гуд ойыны туралы алғашқы жазба 1426 жылы Эксетерде тіркелген, бірақ бұл сілтеме сол кезде бұл дәстүрдің қаншалықты көне немесе кең таралған екенін көрсетпейді. Робин Гуд ойындары 15 және 16 ғасырларда кеңінен таралды. Көптеген жағдайларда Мэриан қыз бен қуанышты монах (кемінде, монах Тюкпен байланысты) мамыр ойындары арқылы аңызға енгені айтылады.

The first clear reference to "rhymes of Robin Hood" is from the alliterative poem Piers Plowman, thought to have been composed in the 1370s, followed shortly afterwards by a quotation of a later common proverb, "many men speak of Robin Hood and never shot his bow", in Friar Daw's Reply ( 1402) and a complaint in Dives and Pauper (1405–1410) that people would rather listen to "tales and songs of Robin Hood" than attend Mass. Robin Hood is also mentioned in a famous Lollard tract dated to the first half of the fifteenth century (thus also possibly predating his other earliest historical mentions) alongside several other folk heroes such as Guy of Warwick, Bevis of Hampton, and Sir Lybeaus. However, the earliest surviving copies of the narrative ballads that tell his story date to the second half of the 15th century, or the first decade of the 16th century. In these early accounts, Robin Hood's partisanship of the lower classes, his devotion to the Virgin Mary and associated special regard for women, his outstanding skill as an archer, his anti clericalism, and his particular animosity towards the Sheriff of Nottingham are already clear. Little John, Much the Miller's Son, and Will Scarlet (as Will "Scarlok" or "Scathelocke") all appear, although not yet Maid Marian or Friar Tuck. The friar has been part of the legend since at least the later 15th century, when he is mentioned in a Robin Hood play script. In modern popular culture, Robin Hood is typically seen as a contemporary and supporter of the late 12th century king Richard the Lionheart, Robin being driven to outlawry during the misrule of Richard's brother John while Richard was away at the Third Crusade. This view first gained currency in the 16th century. It is not supported by the earliest ballads. The early compilation, A Gest of Robyn Hode, names the king as 'Edward'; and while it does show Robin Hood accepting the King's pardon, he later repudiates it and returns to the greenwood. The oldest surviving ballad, Robin Hood and the Monk, gives even less support to the picture of Robin Hood as a partisan of the true king. The setting of the early ballads is usually attributed by scholars to either the 13th century or the 14th, although it is recognised they are not necessarily historically consistent. The early ballads are also quite clear on Robin Hood's social status: he is a yeoman. While the precise meaning of this term changed over time, including free retainers of an aristocrat and small landholders, it always referred to commoners. The essence of it in the present context was "neither a knight nor a peasant or 'husbonde' but something in between". Artisans (such as millers) were among those regarded as 'yeomen' in the 14th century. From the 16th century on, there were attempts to elevate Robin Hood to the nobility, such as in Richard Grafton's Chronicle at Large; Anthony Munday presented him at the very end of the century as the Earl of Huntingdon in two extremely influential plays, as he is still commonly presented in modern times. As well as ballads, the legend was also transmitted by 'Robin Hood games' or plays that were an important part of the late medieval and early modern May Day festivities. The first record of a Robin Hood game was in 1426 in Exeter, but the reference does not indicate how old or widespread this custom was at the time. The Robin Hood games are known to have flourished in the later 15th and 16th centuries. It is commonly stated as fact that Maid Marian and a jolly friar (at least partly identifiable with Friar Tuck) entered the legend through the May Games.

Ертедегі балладалар

Робин Гуд балладасының ең ерте сақталған мәтіні – 15 ғасырдағы «Робин Гуд және монах». Бұл Кембридж университетінің Ff.5.48 қолжазбасында сақталған. 1450 жылдан кейін жазылған, ол аңызбен байланысты көптеген элементтерді қамтиды – Ноттингемдегі оқиға орнынан бастап, Робин мен жергілікті шериф арасындағы қатал антагонизмге дейін. Алғашқы басылған нұсқасы – «Робин Ходтың ізі» (1500), эпизодтарды біртұтас повествоға біріктіруге тырысатын жекелеген әңгімелер жинағы. Одан кейін 1503 жылғы қолжазбада «Робин Гуд және тоқымашы» келтіріледі. «Тоқымашы» «Монахтан» ерекшеленеді: бұрынғы әңгіме «триллер» (1475) сипатталады. Бұл ерекше атап өтуге лайық, себебі ол Робиннің Орта ғасырдың соңында Мамыр мерекесімен байланысты ритуалдарға қатысуын көрсетеді; «Робин Гуд және Нотингем шерифі» және басқа да қызығушылық тудыратын мәселелердің арасында, Фрайар Такқа жасалған ең алғашқы сілтеме бар. «Монах» немесе «Тоқымашы» сюжеттері «Ізде» кірмейді, сондай-ақ «Робин Гуд және Гай Гисборн» сюжеті де кірмейді, ол осы екі баллададан кем емес ескі, бірақ жақында сақталған. Бұл үш балладаның әрқайсысы бір данада сақталған, сондықтан ортағасырлық аңыздың қаншасы жеткенін анықтау қиын, ал жеткені ортағасырлық аңызға тән болмауы мүмкін. Сақталған балладалардың жазбаша түрде сақталғанының өзі олардың типтік еместігін көрсетеді; әсіресе, ақсүйектерге қызығушылық тудырған әңгімелер осы тұрғыдан сақталуы мүмкін. «Ізде» көп бөлігін алатын Робиннің «кедей рыцарьға» көмектесуі туралы әңгіме мысал боларлықтай. Осы алғашқы мәтіндерде Робин кейінгі бейнелеріне қарағанда шикі мінезді. Мысалы, «Робин Гуд және монах» романында ол тез ашуланып, қатыгездік көрсетеді, садақ ату жарысында жеңгені үшін Кішкентай Джонға шабуыл жасайды; сол баладада, Миллер ұлы Мач Робин Гудты түрмеден құтқару кезінде «кішкентай пажға» кездейсоқ көз жұмады. Ешбір ерте баллада Робин Гудтың «кедейлерге садақа бергенін» көрсетпейді, бірақ «Робин Гудтың ізінде» Робин бақытсыз рыцарьға үлкен қарыз береді, оны қайтаруды талап етпейді; сондай-ақ, сол балладада Робин Гуд кедей болса, келесі жолға түсетін саяхатшыға ақша беру ниетін білдіреді. Келесі саяхатшы кедей емес, бірақ Робин Гудтың жалпы саясатын айтқаны көрінеді. Робин Гудтың байлардан ұрлап, кедейлерге беруі туралы алғашқы нақты мәлімдеме Джон Стоудың Англия жылнамасында (1592) кездеседі, бұл «Ізденің» жарық көргеніне шамамен бір ғасыр өткен соң. Бірақ бастапқыда Робин Гуд кедейлердің жағында; «Ізде» Робин Гуд өз адамына ұрлық жасағанда: 1439 жылы Парламентке ұсынылған петицияда бұл есімді көшпенді қылмыскерді сипаттау үшін қолданады. Петицияда Дербиширдегі Астоннан шыққан Пирс Венаблз туралы айтылады, «өмір сүруге шамасы жоқ, тауарлары жеткіліксіз, ол көптеген қылмыскерлерді өзіне жинады, олардың киімінен басқа, және көтерілісшілердің мәнерінде, сол өлкедегі орманға кірді, Робин Гуд пен оның серіктері сияқты». Робин Гуд туралы келесі тарихи сипаттама – 1377 және 1384 жылдар аралығында Джон Фордун жазған және шамамен 1440 жылы Уолтер Бауэр қайта қараған «Скотихроникадағы» мәлімдеме. Бауэрдің көптеген интерполяцияларының арасында Робинге тікелей сілтеме жасайтын үзінді бар. Ол Фордунның Симон де Монфордың жеңілісі мен оның жақтастарының жазалануы туралы есебінен кейін енгізілген және Бауэрдің есебінде 1266 жылға енгізілген. Робин де Монфордың мүддесі үшін күрескен адам ретінде бейнеленген. Шервуд орманындағы тарихи заңсыз Роджер Годбердтің жағдайына қатысты бұл шындық, оның балладалардағы Робин Гудқа ұқсастығы жиі айтылады. Содан кейін атақты кісі өлтіруші Роберт Гуд, сондай-ақ Кішкентай Джон, олардың серіктестерімен бірге мұрадан айырылғандардың арасынан, ақымақ халық трагедиялар мен комедияларда да атап өтуге өте ұнайды, және олар туралы басқа барлық балладалардан гөрі шушылар мен менстрлер ән айтуды тыңдауға қуанады. Бұл жерде «қазалаушы» деп аударылған сөз – латынша sicarius (сөзбе-сөз «қанжар ұстаушы», бірақ шын мәнінде классикалық латын тілінде «қазалаушы» немесе «кісі өлтіруші») латынша sica сөзінен («қанжар») туындаған және Рим Яһудеясындағы кісі өлтірушілерді сипаттау үшін қолданылған. Бауэр Робин Гуд туралы анекдотпен жалғастырады, онда ол жасыл орманға барып, месса оқыған кезде жауларынан қашудан бас тартады, содан кейін оларға қарсы күтпеген жеңіске жетеді, бұл оның ізгілігі үшін сыйлық ретінде көрінеді; «трагедиялар» туралы сөз оның өлімі туралы әңгімелердің кейбір түрі, «Робин Гудтың ізі» сияқты, бұрыннан бар екенін көрсетеді. 2009 жылы Джулиан Люксфорд тапқан тағы бір сілтеме, Итон колледж кітапханасындағы «Полихрониканың» шегінде пайда болады. Шамамен 1460 жылы монах латын тілінде жазған, онда былай делінеді:

The earliest surviving text of a Robin Hood ballad is the 15th century "Robin Hood and the Monk". This is preserved in Cambridge University manuscript Ff.5.48. Written after 1450, it contains many of the elements still associated with the legend, from the Nottingham setting to the bitter enmity between Robin and the local sheriff. The first printed version is A Gest of Robyn Hode ( 1500), a collection of separate stories that attempts to unite the episodes into a single continuous narrative. After this comes "Robin Hood and the Potter", contained in a manuscript of 1503. "The Potter" is markedly different in tone from "The Monk": whereas the earlier tale is "a thriller" ( 1475). These are particularly noteworthy as they show Robin's integration into May Day rituals towards the end of the Middle Ages; Robyn Hod and the Shryff off Notyngham, among other points of interest, contains the earliest reference to Friar Tuck. The plots of neither "the Monk" nor "the Potter" are included in the Gest; and neither is the plot of "Robin Hood and Guy of Gisborne", which is probably at least as old as those two ballads although preserved in a more recent copy. Each of these three ballads survived in a single copy, so it is unclear how much of the medieval legend has survived, and what has survived may not be typical of the medieval legend. It has been argued that the fact that the surviving ballads were preserved in written form in itself makes it unlikely they were typical; in particular, stories with an interest for the gentry were by this view more likely to be preserved. The story of Robin's aid to the 'poor knight' that takes up much of the Gest may be an example. The character of Robin in these first texts is rougher edged than in his later incarnations. In "Robin Hood and the Monk", for example, he is shown as quick tempered and violent, assaulting Little John for defeating him in an archery contest; in the same ballad, Much the Miller's Son casually kills a "little page" in the course of rescuing Robin Hood from prison. No extant early ballad actually shows Robin Hood "giving to the poor", although in "A Gest of Robyn Hode" Robin does make a large loan to an unfortunate knight, which he does not in the end require to be repaid; and later in the same ballad Robin Hood states his intention of giving money to the next traveller to come down the road if he happens to be poor. As it happens the next traveller is not poor, but it seems in context that Robin Hood is stating a general policy. The first explicit statement to the effect that Robin Hood habitually robbed from the rich to give the poor can be found in John Stow's Annales of England (1592), about a century after the publication of the Gest. But from the beginning Robin Hood is on the side of the poor; the Gest quotes Robin Hood as instructing his men that when they rob:

In a petition presented to Parliament in 1439, the name is used to describe an itinerant felon. The petition cites one Piers Venables of Aston, Derbyshire, "who having no liflode, ne sufficeante of goodes, gadered and assembled unto him many misdoers, beynge of his clothynge, and, in manere of insurrection, wente into the wodes in that countrie, like as it hadde be Robyn Hude and his meyne." The next historical description of Robin Hood is a statement in the Scotichronicon, composed by John of Fordun between 1377 and 1384, and revised by Walter Bower in about 1440. Among Bower's many interpolations is a passage that directly refers to Robin. It is inserted after Fordun's account of the defeat of Simon de Montfort and the punishment of his adherents, and is entered under the year 1266 in Bower's account. Robin is represented as a fighter for de Montfort's cause. This was in fact true of the historical outlaw of Sherwood Forest Roger Godberd, whose points of similarity to the Robin Hood of the ballads have often been noted. Then arose the famous murderer, Robert Hood, as well as Little John, together with their accomplices from among the disinherited, whom the foolish populace are so inordinately fond of celebrating both in tragedies and comedies, and about whom they are delighted to hear the jesters and minstrels sing above all other ballads. The word translated here as 'murderer' is the Latin sicarius (literally 'dagger man' but actually meaning, in classical Latin, 'assassin' or 'murderer'), from the Latin sica for 'dagger', and descends from its use to describe the Sicarii, assassins operating in Roman Judea. Bower goes on to relate an anecdote about Robin Hood in which he refuses to flee from his enemies while hearing Mass in the greenwood, and then gains a surprise victory over them, apparently as a reward for his piety; the mention of "tragedies" suggests that some form of the tale relating his death, as per A Gest of Robyn Hode, might have been in currency already. Another reference, discovered by Julian Luxford in 2009, appears in the margin of the "Polychronicon" in the Eton College library. Written around the year 1460 by a monk in Latin, it says:

Around this time [i. e., reign of Edward I], according to popular opinion, a certain outlaw named Robin Hood, with his accomplices, infested Sherwood and other law abiding areas of England with continuous robberies. Following this, John Major mentions Robin Hood within his Historia Majoris Britanniæ (1521), casting him in a positive light by mentioning his and his followers' aversion to bloodshed and ethos of only robbing the wealthy; Major also fixed his floruit not to the mid 13th century but the reigns of Richard I of England and his brother, King John.

Осы шамада [яғни, I Эдуардтың билігінде], халық пікірінше, Робин Гуд есімді бір заңсыз, өз серіктестерімен бірге, Шервуд және Англияның басқа да заңды аймақтарын үздіксіз тонаулармен мазалады. Осыдан кейін Джон Мажор өз тарихында «Historia Majoris Britanniæ» (1521) Робин Гудты оң жарықта көрсетеді, оның және оның ізбасарларының қан төгілмейтінін және тек байларды тонау этикасын айтады; Мажор оның өркендеу кезеңін 13 ғасырдың ортасында емес, Англияның Ричард I және оның інісі, король Джонның билігінде деп белгілейді.

Йорктік Роберт Ход

Робин Гуд (Роберт Ход) деп аталатын адам туралы ең алғашқы құқықтық жазбалар 1226 жылға дейін Йорк соттарында (Assizes) табылды, онда оның 32 шиллинг және 6 пенс құнды мүлкі тәркіленді және ол заңнан тыс қалды. Роберт Ход Йорктегі Санкт-Петер шіркеуіне қарыз болды. Келесі жылы ол "Хоббеход" деп аталды, сондай-ақ "Роберт Худ" есімімен де танылды. Йорктік Роберт Ход – заңнан тыс қалған ертедегі Робин Гудтың жалғыз белгілі мысалы. 1936 жылы Л. В. Д. Оуэн Робин Гудты заңнан тыс қалған Роберт Гуд, не Ход, не Хоббеходпен теңестіру мүмкіндігін айтты, барлығы бір адам болып көрінеді, және 1226 мен 1234 жылдар аралығында Йоркширдің тоғыз тізімінде (Pipe Rolls) есімдері кездеседі. Дегенмен, бұл Роберт Гуд заңнан тыс болғанымен, қарақшы болғанына ешқандай дәлел жоқ.

Роберт және Джон Дэйвилл

Тарихшы Оскар де Виль Джон Дейвилл мен оның ағасы Роберттің, сондай-ақ олардың туыстары Джоселин мен Адамның Екінші Барон соғысы кезіндегі, әсіресе Эвешем шайқасынан кейінгі қызметтерін талқылайды. Джон Дейвиллге Симон де Монтфорт, Лестердің 6-шы графы бастаған топтан, олар Эвешемнен кейін паналаған соғыста Йорк қамалы мен Солтүстік орманға билік берілді. Джон туыстарымен бірге Кенилворт жарлығынан кейін Эли аралындағы қалған бүлікшілерге жетекшілік етті. Де Виль олардың сол жерде болуын Боуэрдің "Скотихрониконға" жазған түсіндірмелеріндегі Эвешемнен кейінгі оқиғалардағы "Роберт Худ" туралы айтуымен байланыстырады. Джон ақырында кешіріліп, 1290 жылға дейін қызметін жалғастырды, бірақ оның туыстары Элидегі қарсылықтан кейін тарихи жазбаларда есімдері жоқ, де Виль Роберттің заңнан тыс қалғанын болжайды. Джон мен оның бауырларының Робин Гудтың кейіпіне шабыттанғанын дәлелдеу үшін де Виль мынадай аргументтер келтіреді: Барнсдейлдегі олардың меншігі, Джонның 400 фунт стерлингтік ипотеканы рәсімдеуі, бұл Робин Гудтың Лидегі сэр Ричардқа көрсеткен дәл сондай қайырымдылығымен сабақтас, сэр Ричард Фолиотпен болған қарым-қатынасы, бұл тұлғаның болуы мүмкін шабыты, және Солтүстік Йоркширдегі Килбернге жақын Худ Хиллдегі бекінілген үйге иелік етуі. Соңғысы Робин Гудтың екінші атының шығу тегі болуы мүмкін, бұл бас киім туралы жиі айтылатын теориядан өзгеше. Кездейсоқ болса да, Элидегі қарсылық көрсетушілердің тізімінде "Робертус Ход" есімді адам да кездеседі. Де Виль Джон мен Роберт Дейвиллді Робин Гудпен тікелей байланыстырмаса да, ол осы ұқсастықтарды егжей-тегжейлі талқылап, олардың Генрих III-нің немересі және Эдуард I-нің ұлы, Англияның Эдуард II билігінің тұрақсыз кезеңіндегі батырлық пен заңсыздық идеалының прототиптерін құрағанын айтады.

Роджер Годберд

Дэвид Болдуин Робин Гудты тарихи құқық бұзушы Роджер Годбердпен байланыстырады, ол Симон де Монфорттың берілген жақтасы болған, бұл Робин Гудты шамамен 1260 жылдарға жатқызады. Годбердтің өмірі мен Робин Гудтың «Жестіде» бейнеленген өмірі арасында белгілі бір ортақтықтар бар. Джон Маддикотт Годбердті «Робин Гудтың прототипі» деп атады. Алайда, бұл теорияда Годбердтің Робин Гуд деп аталғанына ешқандай дәлел жоқ және де Монфорттың көтерілісіне қатысты нақты мәселелер ерте Робин Гуд жырларында көрсетілмеген.

Уэйкфилдтік Робин Гуд

Антиквар Джозеф Хантер (1783–1861) Робин Гудтың он төртінші ғасырдың алғашқы онжылдықтарында Йоркшир ормандарында мекен еткенін сенді. Хантер екі адамды, оларды бір адам деп есептеген, аңызға айналған заңнан тыс адаммен байланыстырды:

Роберт Худ, он төртінші ғасырдың басында Уэйкфилд қаласында өмір сүргені құжатталып қалған. 1323 жылы Англияның Эдуард II-сінің қызметінде болғандығы тіркелген "Робин Ход". Хантер Роберт Худтың 1322 жылы Боробридж шайқасында Эдуард II-ге жеңілген Ланкастер графының жақтасы болғанын көрсететін егжей-тегжейлі теория жасады. Бұл теория бойынша, Роберт Худ кейін кешіріліп, король Эдуардтың күзетшісі ретінде жұмысқа алынған, сондықтан ол 1323 жылғы сот тізімінде "Робин Ход" деген атпен тіркелген. Хантердің теориясының көптен бері күрделі мәселелері бар екені белгілі, соңғы зерттеулердің бірі Хантердің "Робин Ход"ы 1323 жылғы сот тізіміне енгенге дейін корольдің қызметінде болғанын көрсетті, осылайша бұл "Робин Ход"тың бұрынғы заңнан тыс және бүлікшілік мансабына күмән тудырады.

Атаулары

Көптен бері, әсіресе Джон Мэддикотт, "Робин Гуд" ұрылар жиі қолданатын жалпылама есім болған деп ұсынған. "Робин Гуд" есімі заңнан тыс адамды атау ретінде алғаш рет 1262 жылы Беркширде кездеседі, онда "Робеход" тегі заңнан тыс қалған адамға берілген. Бұл екі негізгі мүмкіндікті көрсетеді: біріншіден, "Робин Гуд" туралы әңгімелер 13-шы ғасырдың ортасында-ақ кеңінен таралған болуы мүмкін; екіншіден, біз танысқан заңнан тыс батырдан бұрын "Робин Гуд" есімі пайда болған болуы мүмкін, сондықтан ол заңнан тыс адамға лайықты есім ретінде қарастырылып, осылай аталған.

Мифология

Қазіргі уақытта Робин Гуд туралы әңгімелердің мифологиядан немесе фольклордан, әсіресе, феялардан немесе басқа мифологиялық бастаулардан туындағаны туралы ғылыми тұжырымдамаға қолдау аз немесе мүлдем жоқ, мұндай байланыстар кейінірек пайда болған деп есептеледі. Дегенмен, бұл көзқарас бұрын кең таралған болатын. "Мифологиялық теория" кем дегенде 1584 жылға дейін, Реджинальд Скотт Робин Гудты германдық гоблин "Хадгин" немесе Ходекинмен теңестіріп, оны Робин Гудфеллоумен байланыстырған кезде пайда болды. Морис Кин Робин Гудтың мифологиялық тегіне қатысты дәлелдердің қысқаша шолуын және пайдалы сын-пікірін ұсынады. Заңнан тыс жүрген адам көбінесе садақпен ату, қылышпен күресу және жасыруда шеберлік көрсетсе де, оның ерліктері басқа балладалардағы кейіпкерлерге қарағанда артық емес, мысалы, тарихи оқиғаларға негізделген Кинмонт Вилли сияқты. Робин Гудты Маргарет Мюррей ортағасырлық Еуропада болды деп санайтын, пұтқа табынушылық культіне де жатқызуға тырысқан, ал оның дінге қарсылығы мен мариандық ілкімдері осы тұрғыдан түсіндірілді. Мюррей ұсынған сиқыршылық культтың бар екендігі қазір көбінесе жоққа шығарылды.

Шервуд орманы

Бастапқы балладалар Робин Гудты нақты жерлермен байланыстырады. Халық мәдениетінде Робин Гуд және оның "қуанышты достар" тобы Ноттингемширдегі Шервуд орманында өмір сүргендей бейнеленеді. Ерекше айта кетерлік жайт, Линкольн соборының қолжазбасы, Робин Гуд туралы алғашқы ресми жазылған ән (шамамен 1420 жылға дейін), заңнан тыс адамға тікелей сілтеме жасайды, онда "Робин Гуд Шервуд орманында тұрды" делінген. Ұқсас түрде, Уитэм аббаттығының монахы (1460) садақшының "Ширвудты толықтырғанын" айтты. Оның жылнама жазбасында былай делінген: "Осы шақта, көпшілік пікірінше, Робин Гуд есімді бір заңсыз адам, өзінің серіктерімен бірге Шервуд пен Англияның басқа да заңды аймақтарын үздіксіз қарақшылықпен мазалады".

Ноттингемшир

Ноттингемшир графтығындағы Робин Гуд аңызымен тікелей байланысты белгілі бір орындарға Ньюстед аббаттығына жақын Робин Гудтың құдығы (Шервуд орманы шекарасында), Эдвинстоу ауылындағы Сент-Мария шіркеуі және ең танымалсы – Эдвинстоу ауылындағы Майор Дуб кіреді. Шервуд орманының ортасында орналасқан Майор Дуб, көпшілік пікірде, "Қызық жігіттер" оны тығылатын орын ретінде пайдаланған деп саналады. Ағаш зерттеушілер бұл пікірге қарсы шығып, ағаштың нақты жасын шамамен сегіз жүз жыл деп бағалап отыр; Робин Гуд заманында ол ең болмаса салыстырмалы түрде жас өсімдік болған болар еді.

Йоркшир

Ноттингемширдің Робин Гуд мұрасына қатысты таласы даулы, ал Йоркистер бұл заңнан тыс адамның мұрагері екенін дәлелдеуге тырысады. Йоркширдің Робин Гуд мұрасын көрсету үшін тарихшы Дж.С. Холт «Робин Гуд және монах» шығармасында Шервуд орманы есімделгенімен, аймақтың географиясы туралы мәліметтер аз екенін атап өтті, соның салдарынан Робин Гудтың қала шерифімен байланысы арқылы Ноттингемширге тартылғанын айтты. Бұдан өзге, тіл білімі маманы Листер Мэтисон «Робин Ходтың қиссасы» (Gest of Robyn Hode) солтүстік диалектіде, яғни Йоркшир диалектісінде жазылғанын анықтады. Осыған байланысты, Робин Гуд туралы аңыз Йоркшир графтығынан бастау алған болуы ықтимал. Робин Гудтың Йоркширде туғандығын кәсіби тарихшылар көпшілігі мойындайды.

Барнсдейл

XVI ғасырдың соңына дейін сақталған дәстүр Робин Гудтың туған жерін Оңтүстік Йоркширдегі Шеффилд қаласының Локсли ауылы деп көрсетеді. XV ғасырда жазылған Робин Гудтың түпкі балладалары оқиғаларды Барнсдейл ортағасырлық орманында өткендей бейнелейді. Барнсдейл – солтүстіктен оңтүстікке дейін алты мильге созылған, ауданы отыз шаршы мильден аспайтын орманды аймақ. Оның солтүстік шекарасын Понтефракт маңындағы Вентбриджде орналасқан Вент өзені, ал ең оңтүстік бөлігін Скельбрук және Хампол ауылдары құрайды. Орман шығыстан батысқа қарай шамамен бес мильге созылып, шығыстағы Аскерннен батыстағы Бадсвортқа дейін жетеді. Барнсдейл орманының солтүстік жиегінде, Вент аңғарының ортасында Вентбридж ауылы орналасқан. Вентбридж – Англияның Батыс Йоркшир графтығындағы Уэйкфилд ауданындағы ауыл. Ол ең жақын қаласы Понтефрактан шамамен 3 миль (5 км) оңтүстік-шығысқа қарай, A1 тас жолына жақын орналасқан. Орта ғасырларда Вентбридж жергілікті тұрғындар арасында Барнсдейл деп те аталатын, себебі ол орманның ең ірі елді мекені болған. Вентбридж Робин Гуд туралы ертедегі балладалардың бірінде, «Робин Гуд және Сақалдық» атты шығармада есімдерін тапқан: «Вентбрегте Y мете хем бот, сиде Литтл Джон». «Робин Ходтың ісі» поэмасында Вентбридж тікелей аталмаса да, өлеңде Робин Гудқа «көпірге бардым, онда күрестік» деп түсіндірген кедей рыцарь туралы айтылады, бұл жергілікті жерге жасырын сілтеу болуы мүмкін. Уэйкфилд қалалық кеңесі Вент өзенінен өтетін көпірге ескерткіш көк тақта орнатты.

Салис

Гест Вентбридждегі Сайлистерге нақты сілтеме жасайды. Бұл туралы 19 ғасырдағы антиквариат зерттеушісі Джозеф Хантер дұрыс анықтаған. Бұл жерден бұрын Уент аңғарына қарап, Ұлы Солтүстік жолымен өтетін көліктерді байқауға болатын. Сайлистер 1346-47 жылдары Эдуард III-ге Қара ханзаданы рыцарь етіп тағайындауға берілген көмекке үлес қосқандығы тіркелген. 1688 жылғы Кёрк Смитонға қатысты жер тізімінде бір акр жер көрсетілген, ол кейін "Сейлс Клоуз" деп аталған. Профессор Добсон мен мырза Тейлор мұндай үзіліссіздік дәлелдері Робин Гудқа жақсы таныс Сайлис қазір "Сейлс плантациясы" ретінде сақталғанын дерлік нақты көрсетеді. Осы орын Робин Гудтың Йоркширдегі тегіне маңызды оқулық болып табылады. Барнсдейл орманындағы Робин Гудпен байланысты соңғы бір елді мекен – Кампсалл ауылы.

Кэмпсаллдегі Магдалина Мария шіркеуі

Тарихшы Джон Пол Дэвис Робиннің Оңтүстік Йоркширдегі Кампсаллдағы Сент-Мария Магдалина шіркеуімен байланысы туралы жазды. «Робин Ходтың қиссасы» (A Gest of Robyn Hode) заңнан тыс адам Барнсдейлде Мария Магдаленаға арналған шағын ғибадатхана салдырғанын айтады:

Дэвис Барнсдейлдің ортағасырлық орман деп есептелетін аймағында Мария Магдаленаға арналған бір ғана шіркеу бар екенін көрсетеді, ол – Кампсаллдегі шіркеу. Шіркеу XII ғасырдың басында Понтефрактың 2-бароны Роберт де Лейси салған. Жергілікті аңыз бойынша, Робин Гуд пен Мэрион осы шіркеуде үйленген.

Йорктегі Сент-Мария аббатшылығы

Сент-Мэри аббатханасының фондық бейнесі Йорк қаласындағы «Гест» оқиғасында маңызды рөл атқарады, себебі Робинге көмек көрсететін кедей шабандоз аббатқа қарызы болады.

Кирклиздегі қабір

Батыс Йоркширдегі Кирклис монастырында Робин Гудқа қатысты жалған жазуы бар күдікті қабір тұр. XV ғасырдағы балладаларда Робин өлер алдында Кіші Жүніске оны қайда жерлеу керектігін айтқан. Ол монастырь терезесінен жебе атып, жебе қай жерге түссе, сонда оның қабірі орналасатын болады деді. "Гест" кітабында монастырь әйгілі Робиннің туысы болған деп жазылған. Робин ауырып, монастырда жатқан, онда әйгілі монахиня оған күтім жасады деп айтылады. Бірақ ол оны сатып кетті, оның денсаулығы нашарлап, соңында сол жерде қайтыс болды. Қабірдегі жазуда:

Сыртқы жазуы ерекше болғанымен, бұл өлең 13 ғасырғы орта ағылшын тілінде емес, қазіргі ағылшын тілінде жазылған. Күннің жазылу форматы да дұрыс емес – римдік күнтізбе бойынша "24 kal Decembris" желтоқсан айының басынан жиырма үш күн бұрын, яғни 8 қарашада болады. Бұл қабір, шамамен, XVIII ғасырдың соңында салынған. Жазуы бар қабір Кирклис монастырының қираған қалдықтарының көрінетін жерінде, Батыс Йоркширдің Мирфилд қаласындағы "Үш монах" пабының артында орналасқан. Жергілікті халық Робиннің Кирклис монастырының аумағында жерленгеніне сенеді, бірақ бұл теорияны кәсіби тарихшылар көбінесе қабылдамайды.

Понтефракттағы Барша қасиеттілердің шіркеуі

Тағы бір теория бойынша Робин Гуд Киркбиде, Понтефрактта қайтыс болған. Майкл Дрейтонның 1622 жылы жарық көрген Poly Olbion Song 28 (67–70) Робин Гудтың өлімі туралы айтады және заңгердің «Киркбиде» қайтыс болғанын нақты көрсетеді. Бұл Робин Гудтың Понтефракт қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай үш шақырым жерде орналасқан Вент аңғарында әрекет еткенімен сәйкес келеді. Бұл орын Робиннің қазір танымал Сайлис жеріндегі тонауларынан шамамен үш шақырым қашықтықта жатыр. Англо-саксон дәуірінде Киркбиде Понтефракттағы Барлық Әулиелер шіркеуі болған. Барлық Әулиелер шіркеуіне аурухана үйі қоса тіркелген. Тюдор тарихшысы Ричард Графтон Робин Гудты өлтірген приоресса заңгерді жол жиегіне жерлегенін айтты,

ол бұл жолмен өтетіндерді тонап, қиратып келген, ал оны сол жерге жерлеуінің себебі – жолмен жүретін қарапайым жандар мен саяхатшылар оның жерленгенін біліп көріп, осы жолмен қауіпсіз және қорқынышсыз сапарларын жалғастыра берсін, олар бұл заңгер тірі кезде мұндайға батылмаған еді. Киркбидегі Барлық Әулиелер шіркеуі, қазіргі Понтефракт, Робин Гудтың Сайлистегі тонау орындарынан шамамен үш шақырым қашықтықта орналасқан, Ричард Графтонның сипаттамасына сай келеді, себебі Уентбриджтен Киркбидегі ауруханаға тікелей жол салынған.

Орналасу орны

Вентбридждің жақын маңында Робин Гудқа қатысты бірнеше маңызды орындар бар. Мұндай жер атауының бірі 1422 жылғы Монкбреттон монастырының кадастрлық құжатында кездеседі, онда Робин Гуд тасы деп аталатын орынға тікелей сілтеме жасалған, ол Ұлы Солтүстік жолының шығыс жағында, Барнсдейл Бардан оңтүстікке қарай шамамен бір миль жерде орналасқан. Тарихшылар Барри Добсон мен Джон Тейлор бұл жолдың қарсы бетінде Робин Гудтың құдығы болғанын айтады, ол кейіннен Донкастерден солтүстік-батысқа қарай алты мильге, Ұлы Солтүстік жолының оңтүстік жағына көшірілген. Келесі үш ғасыр бойында бұл атау түрлі жерлерде пайда болды, мысалы, Йоркширдегі Уитби маңындағы Робин Гуд шығанағы, Камбриядағы Робин Гудтың тоғайлары және Суррейдегі Ричмондтағы Робин Гуд серуені. Робин Гуд сияқты жер атаулары Шервудтан басқа барлық жерде кездеседі. Шервудтағы алғашқы жер атауы 1700 жылға дейін табылмайды. Робин Гуд сияқты ең ерте жер атауларының Батыс Йоркширде пайда болғаны тарихи тұрғыдан маңызды, себебі әдетте жер атауларының куәліктері аңыздардың бастау алған жерлерінен шығады. Сақталған ерте балладалар мен басқа да ертедегі сілтемелердің жиынтығы Робин Гудтың қазіргі Оңтүстік Йоркширдегі, Нотингемширмен шектес Барнсдейл аймағында болғанын көрсетеді.

Басқа жер атаулары мен сілтемелері

Ноттингем шерифінің Дербиширде де құқық өкілігі болды, ол "Еліктер Графтығы" деп белгілі болды, және осы жерде Пик Корольдік орманы орналасқан, ол шамамен бүгінгі Пик ауданының ұлттық паркімен сәйкес келеді. Корольдік орманға Бейкуэлл, Тайдсвелл, Кастлтон, Ледибоуэр және Локсли маңындағы Дервент аңғары кірді. Ноттингем шерифі Локслиге жақын жерде, сондай-ақ алыс-жақын жерлерде, Хазлебадж залы, Певерил қамалы және Хэддон залы сияқты мүліктерге ие болды. Ноттингемге тиесілі болған Мерсия Шеффилд қаласының орталығына үш шақырымға дейін жетті. Алайда, нормандардың заңынан бұрын даниялықтардың заңы болды. Данелавтың шекарасы Мерсия шекарасына ұқсас болды, бірақ оның құрамында нормандардың басқыншылығына қарсылық көрсеткен еркін шаруалар тұрды. Норман ормандарының заңын мойындаудан бас тарту көптеген заңсыз адамдардың пайда болуына себеп болуы мүмкін. Кіші Джонның бейіті деп саналатын жер Хатерсейджде, Пик ауданында орналасқан. Аңыздың Батыс Йоркширмен (әсіресе Кальдердейлмен) байланысын көрсететін қосымша белгілер – жақын маңдағы Бригхаус және Крагг Вейлдегі «Робин Гуд» аталған пабтардың болуы. Галифакстан тыс, Пеннин тауларында Робин Гуд тастарын да кездестіруге болады. Робин Гуд төбесі Батыс Йоркширдегі Аутвудқа жақын, Лофтхаустан алыс емес жерде орналасқан. Лидс пен Уэйкфилд арасындағы A61 тас жолында, Ротвелл мен Лофтхаусқа жақын орналасқан Робин Гуд атты ауыл Батыс Йоркширде бар. Робин Гудқа жасалған осы сілтемелерді ескере отырып, Оңтүстік және Батыс Йоркшир халқының Робин Гудқа қатысты белгілі бір дәрежеде талап етуі таңқаларлық емес, егер ол болған болса, Ноттингем, Линкольн, Донкастер және тікелей Батыс Йоркшир арасында еркін жүріп-қонып қалуы мүмкін еді. 1859 жылы Ноттингемде құрылған Ұлыбритания армиясының аумақтық (резерв) батальоны түрлі қайта ұйымдастырулардан өткен соң «Робин Гуд батальоны» деп аталды, және 1992 жылы «Робин Гуд» атауы толығымен жойылды. 1881 жылғы Чилдерс реформасымен режімдік және резервтік бөлімшелерді полктер отбасыларымен байланыстырғаннан кейін, Робин Гуд батальоны Шервуд орманшыларының (Ноттингемшир және Дербишир полкі) құрамына кірді. Солсбери жазығындағы неолиттік қоршалған аумақ «Робин Гудтың добы» деген атқа ие болды, бірақ Робин Гуд болған жағдайда, оның осылай оңтүстікке дейін сапар шегетіні күмәнді.

The Sheriff of Nottingham also had jurisdiction in Derbyshire that was known as the "Shire of the Deer", and this is where the Royal Forest of the Peak is found, which roughly corresponds to today's Peak District National Park. The Royal Forest included Bakewell, Tideswell, Castleton, Ladybower and the Derwent Valley near Loxley. The Sheriff of Nottingham possessed property near Loxley, among other places both far and wide including Hazlebadge Hall, Peveril Castle and Haddon Hall. Mercia, to which Nottingham belonged, came to within three miles of Sheffield City Centre. But before the Law of the Normans was the Law of the Danes, The Danelaw had a similar boundary to that of Mercia but had a population of Free Peasantry that were known to have resisted the Norman occupation. Many outlaws could have been created by the refusal to recognise Norman Forest Law. The supposed grave of Little John can be found in Hathersage, also in the Peak District. Further indications of the legend's connection with West Yorkshire (and particularly Calderdale) are noted in the fact that there are pubs called the Robin Hood in both nearby Brighouse and at Cragg Vale; higher up in the Pennines beyond Halifax, where Robin Hood Rocks can also be found. Robin Hood Hill is near Outwood, West Yorkshire, not far from Lofthouse. There is a village in West Yorkshire called Robin Hood, on the A61 between Leeds and Wakefield and close to Rothwell and Lofthouse. Considering these references to Robin Hood, it is not surprising that the people of both South and West Yorkshire lay some claim to Robin Hood, who, if he existed, could easily have roamed between Nottingham, Lincoln, Doncaster and right into West Yorkshire. A British Army Territorial (reserves) battalion formed in Nottingham in 1859 was known as The Robin Hood Battalion through various reorganisations until the "Robin Hood" name finally disappeared in 1992. With the 1881 Childers Reforms that linked regular and reserve units into regimental families, the Robin Hood Battalion became part of The Sherwood Foresters (Nottinghamshire and Derbyshire Regiment). A Neolithic causewayed enclosure on Salisbury Plain has acquired the name Robin Hood's Ball, although had Robin Hood existed it is doubtful that he would have travelled so far south.

Дәстүрлі балладалар тізімі

15 ғасырға жататын балладалар Робин Гуд туралы аңыздың ең ерте сақталған түрі болып табылады, бірақ олардың ешқайсысы оның алғашқы айғақтары жасалған кезде жазылмаған, ал көптегені одан әлдеқайда кейін жазылған. Олардың көптеген ортақ белгілері бар, көбінесе жасыл орманды мақтаумен басталады және сюжеттік құрал ретінде жасыруға көп сүйенеді, бірақ мазмұны мен сюжеті әртүрлі. Балладалар алғашқы толық көшірмесінің күніне қарай шамамен төрт топқа бөлінеді. Перси Фолиосында алғаш рет жазылған (әдетте толық емес) балладалар кейінірек нұсқаларда кездесуі мүмкін және Фолио жинақталған 17 ғасырдың ортасынан бұрынғыға дейін жазылған болуы мүмкін. Кез келген баллада сақталған ең ерте көшірмеден бұрынғыға дейін жазылған немесе жоғалған ерте баллададан тараған болуы мүмкін. Мысалы, Перси Фолиосында кездесетін Робин Гудтың өлімі туралы сюжет 15 ғасырлық «Робин Гудтың ізі» еңбегінде қысқаша баяндалған, сондай-ақ ол 18 ғасырлық нұсқада да кездеседі.