Қоқыл – теңізде кездесетін, жеуге жарамды екі қабықшалы моллюск. Cardiidae тұқымдасына жатады, құмды жағалауда өседі. Қабықшасы жүрек пішіндес, қабырғалы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жеуге жарамды теңіз екі қақпақты моллюскаларының туысы
Family of edible marine bivalve molluscs
Коклы – жеуге жарамды теңіз екі қақпақты моллюскасы. Көптеген кішкентай жеуге жарамды екі қақпақтылар көбінесе коклы деп аталғанымен, нағыз коклылар – Cardiidae туысына жататын түрлер. Нағыз коклылар әлемнің барлық құмды, қорғалған жағажайларында тіршілік етеді. Ерекше дөңгелек қабыршақтары екі жақты симметриялы және ұшынан қарағанда жүрек пішіндес. Көптеген радиалды, тең аралықтағы қабырғалар қабықтың ерекшелігі болып табылады, бірақ барлық туыстарда емес (мысалы, Laevicardium туысы, жұмыртқа коклылары, өте тегіс қабықтарымен ерекшеленеді). Коклының қабығы толығымен жабылады (яғни, шетінің ешбір жерінде "жік" болмайды). Қабырғаларының болуына байланысты, коклы қабығы сырттан қарағанда қарақұмыққа ұқсаса да, морфологиялық тұрғыдан коклыны қарақұмықтан ажыратуға болады, себебі коклы қабығында "аурикулалар" (шегелі сызығының жанындағы үшбұрышты құлақ тәрізді өскіндер) және паллиалдық синус болмайды. Мінез-құлқы жағынан, коклылар шөгінділерге көміліп тіршілік етеді, ал қарақұмықтар бос тіршілік салғандықтан, жыртқыштардан қашу үшін су қабатына жүзе алады немесе кейбір жағдайларда биссус арқылы субстратқа бекітіледі. Мантияда үш тесік бар (ішке сору, сыртқа шығару және аяқ тесігі) – суды сорғылау және аяқтың сыртқа шығуы үшін. Коклылар әдетте аяқтарымен қазып, айналадағы судан планктонды сүзіп тамақтанады. Олар аяқтарын иіп-түзету арқылы "секіріп" жүре алады. Көптеген екі қақпақты моллюскалар сияқты, коклылар да гонохоризмді көрсетеді (жеке дарақтың жынысы жағдайларға байланысты өзгереді), ал кейбір түрлері тез жетеді. "Коклы" деген жалпы атау теңіз өнімдерін сатушылар басқа да бірнеше кішкентай, жеуге жарамды теңіз екі қақпақтыларына да беріледі, олардың пішіні мен бедері шамалы ұқсас, бірақ Veneridae (Венера қабығы) және Arcidae (көлбе қабығы) сияқты басқа туыстарға жатады. Cardiidae туысына жататын коклылар осы басқа түрлерден айыру үшін кейде "нағыз коклылар" деп аталады.
A cockle is an edible marine bivalve mollusc. Although many small edible bivalves are loosely called cockles, true cockles are species in the family Cardiidae. True cockles live in sandy, sheltered beaches throughout the world. The distinctive rounded shells are bilaterally symmetrical, and are heart shaped when viewed from the end. Numerous radial, evenly spaced ribs are a feature of the shell in most but not all genera (for an exception, see the genus Laevicardium, the egg cockles, which have very smooth shells). The shell of a cockle is able to close completely (i. e., there is no "gap" at any point around the edge). Though the shell of a cockle may superficially resemble that of a scallop because of the ribs, cockles can be distinguished from scallops morphologically in that cockle shells lack "auricles" (triangular ear shaped protrusions near the hinge line) and scallop shells lack a pallial sinus. Behaviorally, cockles live buried in sediment, whereas scallops either are free living and will swim into the water column to avoid a predator, or in some cases live attached by a byssus to a substrate. The mantle has three apertures (inhalant, exhalant, and pedal) for siphoning water and for the foot to protrude. Cockles typically burrow using the foot, and feed by filtering plankton from the surrounding water. Cockles are capable of "jumping" by bending and straightening the foot. As is the case in many bivalves, cockles display gonochorism (the sex of an individual varies according to conditions), and some species reach maturity rapidly. The common name "cockle" is also given by seafood sellers to a number of other small, edible marine bivalves which have a somewhat similar shape and sculpture, but are in other families such as the Veneridae (Venus clams) and the ark clams (Arcidae). Cockles in the family Cardiidae are sometimes referred to as "true cockles" to distinguish them from these other species.
Түрлер
Қазіргі таңда 205-тен астам тірі қабықша ұлулар түрі бар, олардың тасбақа қалдықтары да көптеп кездеседі. Жалпы қабықша ұлу (Cerastoderma edule) Солтүстік Еуропаның жағалауында кеңінен таралған, оның ареалы батысқа қарай Ирландияға, солтүстікке қарай Баренц теңізіне, шығысқа қарай Норвегияға және оңтүстікке қарай Сенегалға дейін жетеді. Ит қабықшасы (Glycymeris glycymeris) жалпы қабықша ұлумен ұқсас ареал мен мекендеу ортасына ие, бірақ олардың туыстығы жоқ, Glycymerididae тұқымдасына жатады. Ит қабықшасы жеуге жарамды, бірақ пісірген кезде оның тым қатты болуына байланысты көбінесе жемейді, алайда бұл мәселені шешу үшін жаңа технология әзірленуде. Қанды қабықша ұлу (Tegillarca granosa) (нағыз қабықша ұлулармен туысты емес, оның орнына арк молюскалар тұқымдасына, Arcidae жатады) Оңтүстік Кореядан Малайзияға дейін кеңінен өсіріледі.
There are more than 205 living species of cockles, with many more fossil forms. The common cockle, (Cerastoderma edule), is widely distributed around the coastlines of Northern Europe, with a range extending west to Ireland, the Barents Sea in the north, Norway in the east, and as far south as Senegal. The dog cockle, Glycymeris glycymeris, has a similar range and habitat to the common cockle, but is not at all closely related, being in the family Glycymerididae. The dog cockle is edible, but due to its toughness when cooked it is generally not eaten, although a process is being developed to solve this problem. The blood cockle, Tegillarca granosa (not related to the true cockles, instead in the ark clam family, Arcidae) is extensively cultured from southern Korea to Malaysia.
Асхана мен мәдениетте
Кокль – шығыс және батыс тағамдарында жеуге болатын моллюскалардың танымал түрі. Олар құмнан судың төмендеу кезінде жиналады. Дегенмен, кокль жинау – қиын жұмыс, және жергілікті толқынның күйін мұқият қадағаламаса, 23 адамның қаза тапқан Морекэмб шығанағындағы апаттан көрініп тұрғандай, қауіпті болуы мүмкін. Англия мен Уэльсте адамдар жеке тұтыну үшін 5 кг кокль жинауға рұқсат етіледі. Осыдан артық жинағысы келетіндер коммерциялық балық аулаумен айналысады деп есептеледі және Ішкі сулар балық шаруашылығы және сақтау органынан рұқсат алуы керек. Камбоджада кокль көше тағамы ретінде танымал, әдетте оны буға немесе қайнатып, ұнтақталған қара бұрыш, тұз және лайм шырынынан тұратын соуспен қоса береді. Ұлыбританияда, әсіресе британдық жағалаудың көп бөлігінде, кокль жаңа пісірілген түрінде сатылады. Оны қайнатып, содан соң мальта сірке суы мен ақ бұрышпен дәмдеп, теңіз өнімдері сататын дүкендерден алуға болады, онда мидия, шелпек, желелі шабақ, қабылдақ және шабақ та сатылады. Кокльді банкаларда маринадталған күйінде де сатып алуға болады, ал соңғы кезде пластикалық екі тісті шанышқысы бар, мөрленген қаптамаларда (сірке суымен) сатылады. Беконмен қуырылған кокль, лавербредпен бірге берілгені – уэльстің дәстүрлі таңғы асы болып саналады. Қайнатылған (кейде пісірілген) кокль Оңтүстік-Шығыс Азиядағы көптеген сауда орталықтарында сатылады және лакса, чар квай теу және будақ тағамдарында қолданылады. Малай тілінде ол керанг, ал кантон тілінде си хүм деп аталады. Жапонияда жапондық жұмыртқа коклінен (Laevicardium laevigatum) торигай суши дайындалады. Англияда 1980 жылдардың басында жүргізілген зерттеу дұрыс өңделмеген деп есептелетін кокльді тұтыну мен гепатиттің жергілікті деңгейде жоғарылауы арасындағы байланысты көрсетті. Кокль – теңіз балықтарының көптеген түрлері үшін тиімді жем. "Молли Малоун" халық әні "Кокль мен мидиялар" деп те белгілі, себебі әннің қайырмында басты кейіпкердің осы екі тағамды сатуы туралы айтылады. "Мэри, Мэри, мүлдем керісінше" ағылшын балалар өлеңінде кокльдің қабықшалары еске алынады. Солтүстік Американың жергілікті халықтары да кокльді жейді.
Cockles are a popular type of edible shellfish in both Eastern and Western cooking. They are collected by raking them from the sands at low tide. However, collecting cockles is hard work and, as seen from the Morecambe Bay disaster, in which 23 people died, can be dangerous if local tidal conditions are not carefully watched. In England and Wales, , people are permitted to collect 5 kg of cockles for personal use. Those wishing to collect more than this are deemed to be engaging in commercial fishing and are required to obtain a permit from the Inshore Fisheries and Conservation Authority. Cockles are a street food in Cambodia where it is usually steamed or boiled and served with a dipping sauce consisting of crushed peppercorns, salt and lime juice. Cockles are sold freshly cooked as a snack in the United Kingdom, particularly in those parts of the British coastline where cockles are abundant. Boiled, then seasoned with malt vinegar and white pepper, they can be bought from seafood stalls, which also often have for sale mussels, whelks, jellied eels, crabs and shrimp. Cockles are also available pickled in jars, and more recently, have been sold in sealed packets (with vinegar) containing a plastic two pronged fork. A meal of cockles fried with bacon, served with laverbread, is known as a traditional Welsh breakfast. Boiled cockles (sometimes grilled) are sold at many hawker centres in Southeast Asia, and are used in laksa, char kway teow and steamboat. They are called kerang in Malay and see hum in Cantonese. In Japan, the Japanese egg cockle (Laevicardium laevigatum) is used to create torigai sushi. A study conducted in England in the early 1980s showed a correlation between the consumption of cockles, presumed to be incorrectly processed, and an elevated local occurrence of hepatitis. Cockles are an effective bait for a wide variety of sea fishes. The folk song "Molly Malone" is also known as "Cockles and Mussels" because the title character's sale of the two foods is referred to in the song's refrain. The shells of cockles are mentioned in the English nursery rhyme "Mary, Mary, Quite Contrary". Cockles are also eaten by the indigenous peoples of North America.
Басқа мағыналары
"Жүрегімнің жылуға толуы" деген ағылшын тіліндегі фраза терең қанағат сезімін білдіру үшін қолданылады. Осы фразаның әртүрлі шығу тегі туралы болжамдар бар, олар тікелей какашканың жүрек пішінінен, немесе жанама (отбасының типтік туысының ғылыми атауы – Cardium, латын тілінде "жүрек" деген мағынаны білдіреді), немесе латын тіліндегі "жүрек" сөзінің кішіртілген түрі – corculum-нан туындаған болуы мүмкін. Тағы бір ұсыныс – жүректің қарыншаларын білдіретін латын тіліндегі cochleae cordis сөзінен шыққандығы, онда екінші сөз – "жүрек" деген мағынадағы cor сөзінің өзгертілген түрі, ал cochlea – латын тілінде "бұрқақ".
The common English phrase "it warms the cockles of my heart", is used to mean that a feeling of deep seated contentment has been generated. Differing derivations of this phrase have been proposed, either directly from the perceived heart shape of a cockleshell, or indirectly (the scientific name for the type genus of the family is Cardium, from the Latin for heart), or from the Latin diminutive of the word heart, corculum. Another proposed derivation is from the Latin for the ventricles of the heart, cochleae cordis, where the second word is an inflected form of cor, heart, while cochlea is the Latin for snail.