Кіріспе

Льюис Кэрроллдің "Көзге айналған айна арқылы" романындағы құрамындағы тіршілік иесі.

Бандерснатч – Льюис Кэрроллдің 1871 жылғы "Көзге айналған айна арқылы" романы мен 1874 жылғы "Снарк аңшылығы" поэмасындағы құрамындағы тіршілік иесі. Екі туындының ешқайсысы да бандерснатчтың сыртқы түрін толыққанды сипаттамаса да, "Снарк аңшылығында" оның ұзын мойны мен қапталдағы жақтары бар екені айтылады, ал екеуі де оны қатыгез және өте жылдам деп сипаттайды. "Көзге айналған айна арқылы" бандерснатчтарды айнаның артындағы әлемде кездестіруге болатынын көрсетеді, ал "Снарк аңшылығында" бір топ саяхатшылар мұхитты кезіп өткеннен кейін бандерснатчқа кездеседі. Бандерснатчтар Кэрроллдың туындыларының әртүрлі бейімделулерінде пайда болды, сондай-ақ басқа авторлардың шығармаларында және басқа да медиа түрлерінде қолданылды.

Сипаттама

Кэрролл Бандерснатхты алғаш рет "Жаббервоки" өлеңінде (Көзілдірмен арқылы) еске алады, бұл өте қысқа: өлеңнің баяндаушысы ұлын "Қаш / Фрумиус Бандерснатхтан" аулақ болуға ескертеді, атау жаратылыстың ызалы және ашулы мінезін көрсетеді. Кейін романда Ақ патша әйелі туралы былай дейді: "Ол тым жылдам қашады. Бандерснатхты ұстауға тырысудың да қажеті жоқ!" Осы өлеңде тағы бір батыр халқының құрметіне ие болу үшін фрумиус Бандерснатхты өлтіруге шығады (ол Жаббервокты өлтірген батыр туралы әңгіме айтып, сағат оннан кейінге дейін отыратын еді). Ларри Нивеннің "Known Space" сериясында (1965 жылдан қазірге дейін) алып құртқа ұқсайтын, ауыр гравитациялық түрлер бар; оларды жаңа ғана тапқанда бірден "Frumious bandersnatch" туысы мен түрі деп атады. Роджер Зелазнидің 1987 жылғы "Хаос белгісі" (Кермелдің хроникасының бөлігі) романында кейіпкер Бандерснатхпен кездеседі. Жаратылыс сегменттелген, бүйірге қарай қозғалады, көпірген сілекей із қалдырады және сыпырылып тұрған қазан сияқты шу шығарады. Бандерснатхқа жүрек тоқтауы сиқыры жасалғаннан кейін жүрек ауруынан зардап шекті, яғни оның жалпы анатомиясы қалыпты жануарларға ұқсас. Оқиға кейіпкерлердің бірінің санасы құратын, галлюциногендік дәрінің әсерімен туған шындықта орын алады. Уилфрид Бланттың 1966 жылғы "Омар" романында Омар кейіпкері ағылшын тілінде және жылқылар мен қарақұйрықтардың диалектілерінде сөйлейтін хиракс болып табылады. Омар бандерснатч сөзі хиракстарға қатысты екенін және "бандерснатхтан сақтану" ескертусі тек ол фрумиус болған жағдайда ғана қолданылатынын айтады. "The Frumious Bandersnatch" - Эд МакБэйннің 2003 жылғы полициялық процедуралық романы, оның 87-ші округтегі детективтік қылмыстық әдебиетінің соңғы туындыларының бірі. Эрик Найлундтың 2006 жылғы "Оникстің шағылысулары" романында "Бандерснатх" кодолық аты БҰҰ әскерлерін радиологиялық немесе энергияға негізделген апат туралы ескерту үшін қолданылады. Бұрын бұл атау Келісім жасақтарының бұрынғы адам колонияларын "шыныдандырған" кездерінде қолданылған.

Теледидар және кино

Pandora Hearts (2006) фильмінде Лилидің мойынындағы тізбегі – Бандерснатч есімді үлкен қара иттің бейнесінде. "Жас әділдік" эпизодының "Ерлік" бөлімінде Адам Стрейндж Ранн планетасында патрульді алаңдату үшін Джаббервоки өлеңінің екінші шумағын импровизациялай орындайды. "Жабервокка сақ бол, ұлым! Жауырын шағып, тырнағын ұстап! Джубжуб құсынан сақ бол, және ашулы Бандерснатчтан қаш!" Ол дереу қашып кетеді: "Сәлемдесуге уақыт жоқ, қоштасуға да! Мен кешіктім! Мен кешіктім! Мен кешіктім!" және "Мен қоян тесігіне түсемін!" Стрейнджтің миссиясындағы серіктерінің арасында оның шетелдік меймандостарының үй жануары бар, ол кейбір Джубжуб құстарының суреттеріне ұқсайды. 2010 жылғы "Алиса ғажайып елінде" фильмінде Бандерснатч ірі ақ жануар ретінде бейнеленеді, ол бульдог, қар барысы және аюдың қоспасы сияқты көрінеді. Оның ұзын жүні, қара дақтары, ұзын құйрығы және бірнеше қатар өткір тістері бар. Бұл Қызыл Королеваның бақылауындағы жаратылыс, бірақ Алиса оның көзін қайтарғаннан кейін (ол оны Шалбардан жоғалтқан). Ол Алисаға қашуға көмектеседі және Ақ Королеваның әскеріне қосылады. Фильмнің бейне ойынына бейімделуінде де осы рөлді атқарады. Бандерснатч "Once Upon a Time in Wonderland" эпизодының "Forget Me Not" бөлімінде пайда болады. Бұл нұсқа – айбынды жабайы шошқа. Бұрын Алиса Бандерснатчқа қарсы тұрған. Қазіргі уақытта Джафар мен Қызыл Королева Алиса мен Жүректер Батырынан кейін әйел Бандерснатшты жіберіп, Алисаны Сайрустан алған тілегін пайдалануға мәжбүр етеді. Джафар Бандерснатчқа Алисаның Сайрусқа арнаған сиқырлы хабарын береді, соның арқасында ол оның иісін сезе алады. Бандерснатч Алисаны Гренделдің үйіне дейін қуып жетеді және Гренделді есінен айырады. Алиса Бандерснатчны ұстап тұрғанда, Жүректер Батыры оны пышақтап жаралайды. Қызыл Королева Джафарға Бандерснатч өмір бойына жұптасатынын және олардың қолындағы еркек Бандерснатч қазір өлгенін мәлімдейді. Ересектерге арналған анимациялық фильм "Мардок Скрамбл: Бірінші сығылу" (2010) фильмінде "Бандер Снач" мал экспорттау компаниясына тиесілі кемежай қоймасы құпия кездесу орны ретінде пайдаланылады (45:34 минутта көрінеді). "Date A Live" телесериалының 2-ші маусымында Deus Ex Machina роботтары Бандерснатч деп аталады. "Once Upon a Time" телесериалында Алиса "The Girl in the Tower" эпизодында Бандерснатчты Алисаның жылдамдығын көрсету үшін айтады: "Мен бірде Бандерснатчтан озып кеттім". "Black Mirror: Bandersnatch" – Netflix антологиялық сериясы "Black Mirror" төртінші және бесінші маусымдарының арасында шыққан жеке интерактивті фильм.

Музыка

Сан-Францискодағы психоделикалық рок-тобы Frumious Bandersnatch өздерін Кэрроллдің шығармаларымен атады. Сиэтлдік рок-тобы Forgive Durden "Jubjub Bird-тен сақтанып, әдепсіз Bandersnatch-тен бойын аулақ ұста!" деген сингл шығарды (2006), ол Wonderland альбомынан алынған. Голландия композиторы Тео Верби виолончель мен пианолаға арналған "Бандерснатч" атты шығарма жазды, оның тұсаукесері 2010 жылы Амстердам виолончель биенналесінде өтті.

Комикстер

2010 жылы жарық көрген «Calamity Jack» графикалық романында, «Рапунцельдің кек алуы» (2006 жылы жарық көрген) сияқты, алып Бландербордың Льюис есімді Бандерснатхы бар, бұл ат Льюис Кэрроллдың құрметіне берілгені болжамдалады. Бұл Бандерснатх – зор аузы, көздерінің орнында екі кішкентай аузы, ұзын бақа тілі және қышқыл шаша алатын алып бақаға ұқсайтын жаратылыс. Ол Жаблвокидің шағуынан қаза тапты. «Sekien no Inganock – What a Beautiful People» көрнекі романында Бандерснатх қаланың компьютерлік желісіндегі «қозғалтқыш кеңістігінде» пайда болатын және виртуалды шындыққа қол жеткізген хакерлерді жеп қоятын фантастикалық жаратылыс ретінде бейнеленген. Урсула Вернонның «Digger» веб-комиксінде Бандерснатх екі бас, саналы, қуылған мал түрінде көрінеді. «Skin Deep» онлайн комиксінде Бандерснатх зиянсыз жаратылыс ретінде бейнеленген.

Физикалық орындары

Ашленд, Орегон штаты, АҚШ-та Лития паркінің үстінде Бандерснатч жолы деп аталатын жаяу серуендеу жолы бар. Гранвиллдегі Денисон университетінде студенттер басқаратын "Бандерснатч" кафесі бар. Бұрын Чикаго университетінде де студенттер басқаратын кафе болған (шамамен 1960 жылдардың соңы – 1970 жылдардың басы). 9780 Бандерснатч астероиді Бандерснатчтың құрметіне аталған.