Кіріспе
Псевдофилософия – күтілетін философиялық стандарттарға сай келмейтін философиялық идея немесе жүйеге қолданылатын термин. Әлемдік деңгейде қабылданған нақты стандарттар жоқ, бірақ олардың арасында ұқсастықтар мен ортақ белгілер бар.
Pseudophilosophy is a term applied to a philosophical idea or system which does not meet an expected set of philosophical standards. There is no universally accepted set of standards, but there are similarities and some common ground.
Тарих
"Псевдофилософия" терминін Джейн Остин ойлап тапқан сияқты. Ағылшын музыка сыншысы және музыктанушы Эрнест Ньюман, сын стилінде интеллектуалды объективтілікке ұмтылған, басқа сыншылардың көбінесе субъективті тәсіліне қарама-қарсы, 1897 жылы "Тоғызыншы ғасырдың соңындағы псевдофилософия" деген еңбегін жариялады, онда ол дәл емес және субъективті жазуды сынады. Иосиф Пайпердің сөзіне сәйкес, Пифагор, Платон және Аристотель үшін философия – "Құдайға тән даналыққа бағытталған" адамның ізденісі. Бұл философияның мәнінде теологияға бағытталғандық бар екенін көрсетеді. Пайпер атап көрсетеді:
Қолданылуы
Термин көбінесе жамандау мағынасында қолданылады және псевдофилософияны ажырату критерийлерінің әртүрлі болуына байланысты көбіне дау тудырады (қараңыз: Демаркация мәселесі).
Мистика
Мистиканың тарихы ұзақ. Ағарту дәуірінде мистиканың абыройы төмендеді. Кант мистиканы жалған философия деп атады. 19 ғасырда романтизмнің өркендеуімен мистикаға деген қызығушылық қайта жанданды. Рационалистер мен лютерандар мистиканың тарихын оның дәлелдерін жоққа шығару үшін жазды, бірақ спиритизм мен оған байланысты құбылыстарға кеңінен қызығушылық болды. Экхарттың еңбектеріне қызығушылық 19 ғасырдың басында, әсіресе неміс романтиктері мен идеалистік философтар тарапынан қайта жанданды. 1960 жылдан бері Германияда Экхартты «мистик» деп атауға бола ма, жоқ па деген пікірталас жүріп келеді. Философ Карл Альберт бұрыннан-ақ Экхартты Парменид, Платон, Плотин, Порфирий, Прокл және басқа неоплатонистік ойшылдардың философиялық мистикасы дәстүріне жатқызу қажет деді. Х. Фишер 1960 жылдары Экхарттың ортағасырлық теолог екенін айтты.
Континенттік философия
Соччо аналитикалық көзқарастағы философтардың Хайдеггердің философиясын жалған философия деп есептейтіндігін айтады. Кристенсеннің сөзіне қарағанда, Хайдегердің өзі Гуссерлдің философиясын көрінетін философия деп атаған.
Объективтілік
Журналист Джонатан Чейт бұл терминді Айн Рэндтің еңбектерін "Айн Рэндтің псевдофилософиясы" атты мақаласында сынау үшін пайдаланды, ол "Жаңа Республика" басылымында: "Ол өзін ең ұлы адам деп санауға талаптанған нағыз әуесқой болды, себебі ол философияның барлық канонымен дерлік таныс емес еді". Физик және ғылым философы Марио Банге Рэндті "ақшаға сатылған" деп сипаттады, оны "идеяларды талдау немесе жаңа шындықтарды іздеудің орнына, доктринаны қорғауға немесе таратуға ұмтылатындар" қатарына жатқызды, ал ғылым жазушысы және скептик Майкл Шермер "Объективизм көптеген басқа діни емес топтар сияқты культ екені (және солай бола беретіні) анық көрінеді" деді. Стэнфорд философия энциклопедиясы Рэнд туралы былай деді: "Оның үлкен танымалдығына қарамастан, оның еңбектерін аз ғана кәсіби философтар ғана маңызды деп есептейді".