Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жалпы атпен тартқыш көлік құралдары. Жылқымен қозғалатын адамдарға арналған дөңгелекті көлік.
Generally horse drawn means of transport
wheeled vehicle for humans moved by horses
Карета – жолаушыларды тасымалдауға арналған екі немесе төрт дөңгелекті атпен тартқыш көлік. Жеке қолданылған кареталар таксилер сияқты қолданылатын қазіргі заманғы көліктерге балама ретінде жиі қоғамдық көлік құралы болды. Кареталардың аспасы былғарыдан жасалған немесе, соңғы ғасырларда жасалғандары болат серіппелерден тұрады. Екі дөңгелекті кареталарды көбінесе иесі жүргізеді. Кареталардың ішіндегі ерекше санаты – автобустар. Олар төрт бұрышты тіректері және бекітілген шатыры бар кареталар. Екі дөңгелекті соғыс кареталары және төрт дөңгелекті вагондар мен екі дөңгелекті арықтар сияқты көлік құралдары кареталардың алғашқы үлгілері болды. XXI ғасырда атпен тартқыш кареталар кейде патшалық отбасылардың шерулерінде және дәстүрлі салтанатты шараларда қолданылады. Жақсырақ, заманауи үлгілері жылы елдерде туристерді тасымалдау үшін және туристер ашық атпен тартқыш кареталар күтетін қалаларда жасалады. Жарысқа арналған қарапайым металл спорттық үлгілері әлі де жасалып келеді.
A carriage is a two or four wheeled horse drawn vehicle for passengers. Second hand private carriages were common public transport, the equivalent of modern cars used as taxis. Carriage suspensions are by leather strapping or, on those made in recent centuries, steel springs. Two wheeled carriages are usually owner driven. Coaches are a special category within carriages. They are carriages with four corner posts and a fixed roof. Two wheeled war chariots and transport vehicles such as four wheeled wagons and two wheeled carts were forerunners of carriages. In the 21st century, horse drawn carriages are occasionally used for public parades by royalty and for traditional formal ceremonies. Simplified modern versions are made for tourist transport in warm countries and for those cities where tourists expect open horse drawn carriages to be provided. Simple metal sporting versions are still made for the sport known as competitive driving.
Шолу
Тасымалдау сөзі (қысқаша carr немесе cge) ескі солтүстік француз тілінен келген cariage сөзінен шыққан, мағынасы – көлікпен тасымалдау. "Машина" сөзі, бұл кезде тауарлар тасымалына арналған екі дөңгелек арбаны білдірген, шамамен 14 ғасырдың басында да солтүстік француз тілінен енген; ол теміржол вагондары үшін де қолданылады. АҚШ-та 19 ғасырдың соңында алғашқы автомобильдерді қысқаша "атсыз вагондар" деп атаған.
The word carriage (abbreviated carr or cge) is from Old Northern French cariage, to carry in a vehicle. The word car, then meaning a kind of two wheeled cart for goods, also came from Old Northern French about the beginning of the 14th century); it is also used for railway carriages and in the US around the end of the 19th century, early cars (automobiles) were briefly called horseless carriages.
Ерте тарих
Кейбір кельт қабірлерінде табылған ат арбаларының платформалары серпімді түрде ілінгендігін көрсетеді. Қола дәуірінде Еуропалықтар төрт дөңгелекті арбаларды пайдаланған, ал қазбалардан белгілі болған олардың пішіні дөңгелек және шассидің негізгі құрылыс техникасы (автомобиль дәуіріне дейін сақталған) сол кезде қалыптасқандығын көрсетеді. Б.з.д. III мыңжылдықта прототипі жасалған бұқа арбасы – өгіздер немесе су буйволдары тартатын үлкен екі дөңгелекті арба. Оған өгіздер арасындағы берік ағаш тіреу, екі өгізді байланыстыратын мойынтұрық, жолаушылар мен жүк тасуға арналған ағаш платформа және үлкен темір ободты ағаш дөңгелектер кіреді. Индус өзені аңғарының цивилизациясынан екі дөңгелекті арба үлгілері табылды, оның ішінде Харрапа, Мохенджо-Даро және Чанху-Даро сияқты жерлерден екі аттың тартатын, эккаға ұқсас жабық арбалар бар. Ең алғашқы жазылған көлік түрі – арба, ол б.з.д. 1900 жылы Месопотамияға жеткен. Мысырлықтар, Таяу Шығыс және еуропалықтар әдетте соғыс үшін пайдаланған, ол негізінен бір немесе екі тұрған жолаушыны тартатын, бір немесе екі аттың жетектеуімен екі дөңгелекті жеңіл көлік құралы. Арба революциялық және тиімді болды, өйткені ол шайқастың маңызды аймақтарына жаңа күштерді жылдам жеткізе алды.
Some horse carts found in Celtic graves show hints that their platforms were suspended elastically. Four wheeled wagons were used in Bronze Age Europe, and their form known from excavations suggests that the basic construction techniques of wheel and undercarriage (that survived until the age of the motor car) were established then. First prototyped in the 3rd millennium BC, a bullock cart is a large two wheeled cart pulled by oxen or buffalo. It includes a sturdy wooden pole between the oxen, a yoke connecting a pair of oxen, a wooden platform for passengers or cargo, and large steel rimmed wooden wheels. Two wheeled carriage models have been discovered from the Indus valley civilization including twin horse drawn covered carriages resembling ekka from various sites such as Harappa, Mohenjo Daro and Chanhu Daro. The earliest recorded sort of carriage was the chariot, reaching Mesopotamia as early as 1900 BC. Used typically for warfare by Egyptians, the Near Easterners and Europeans, it was essentially a two wheeled light basin carrying one or two standing passengers, drawn by one to two horses. The chariot was revolutionary and effective because it delivered fresh warriors to crucial areas of battle with swiftness.
Римдік көлік
Б.з.б. бірінші ғасырдағы римдіктер құрлықтағы саяхаттар үшін серіппелі арбаларды пайдаланған. Қазбалардан табылған арба бөліктері римдік көліктердің тізбектермен немесе былғары баулармен аспалы болғанын көрсетеді. 2021 жылы археологтар ежелгі Рим қаласы Помпейдің жанында төрт дөңгелекті әшекейлі арбаның – пилентумның қалдықтарын тапты. Пилентум үйлену тойлары сияқты салтанаттарда қолданылған болуы мүмкін. Бұл жаңалық "керемет жағдайда сақталған" деп сипатталды.
First century BC Romans used sprung wagons for overland journeys. It is likely that Roman carriages employed some form of suspension on chains or leather straps, as indicated by carriage parts found in excavations. In 2021 archaeologists discovered the remains of a ceremonial four wheel carriage, a pilentum, near the ancient Roman city of Pompeii. It is thought the pilentum may have been used in ceremonies such as weddings. The find has been described as being "in an excellent state of preservation".
Ежелгі қытайлық арба
Қытайлықтар арбаларды қашан қолданғанын нақты анықтау қиын, бірақ Хэнань провинциясынан табылған ежелгі сүйек жазулары арбалардың түрлі формаларға дамығанын көрсетеді. Қытайдағы арбаларға қатысты ең алғашқы археологиялық дәлел – 1933 жылы Хэнань провинциясының Аньян қаласындағы Хугангта табылған арбаны жерлеу орны. Ол Шан әулетінің соңғы кезеңіндегі У Дин патшаның билігіне (шамамен б.з.д. 1250 жыл) жатады. Сүйек жазуларында Шанның батыс жауынгерлері шайқаста шектеулі мөлшерде арбаларды қолданғаны, ал Шандықтар оларды көшбасшылық көлік ретінде және патшалық аң ауындарында пайдаланғаны айтылады. Шан әулеті кезінде патшалық отбасының мүшелері толық үй-жайымен және қызметшілерімен бірге, соның ішінде арба, жылқы және арбашымен бірге жерленген. Шан арбасын көбінесе екі жылқы тартқан, бірақ кейде төрт жылқыға жегілгендері де жерлеу орындарында кездеседі. Жак Герне Чжоу әулетінің, Шанды шамамен б.з.д. 1046 жылы басып алғаннан кейін, арбаларды Шандықтардан гөрі жиі пайдаланғанын және «төрт жылқыны қатар тізе беріп жегетін жаңа үлгідегі арбаны ойлап тапқанын» айтады. Экипажда құрамына садақшы, арбашы және кейде найза немесе пышақпен қаруланған үшінші жауынгер кірген. Б.з.д. 8-5 ғасырларда қытайлар арбаларды ең көп пайдаланған кезең болды. Арбалардың саны артқанмен, жаяу әскерлер көбінесе арбашыларды жеңіске жететін. Соғысқан мемлекеттер кезеңінен (б.з.д. 476–221) кейін жаппай арба соғысы дерлік тоқтатылды. Мұның басты себептері – арбалеттің кеңінен қолданылуы, 5 метрге дейін жететін ұзын албардалар мен 7 метрге дейін жететін сүңгілердің пайдалануы, стандартты атты әскер бөлімдерінің құрылуы және көшпелі атты әскерлерден алынған садақпен атқа мінудің қабылдануы, олар тиімдірек болды. Арбалар Цинь (б.з.д. 221–206) және Хань (б.з.д. 206–220) әулеттері кезінде офицерлердің басқару орталықтары ретінде қолданыла берді, ал Хань әулеті кезінде Хань-Сяньби соғысында (б.з.д. 133–89) Хань-Сяньби соғысында (б.з.д. 133–89) қарулы арбалар да қолданылды, әсіресе б.з.д. 119 жылғы Мобэй шайқасында. Хань әулетінен бұрын қытай мемлекеттері мен әулеттерінің күші көбінесе олардың арбаларының санымен өлшенді. Мың арбасы бар ел орташа ел, ал он мың арбасы бар ел үлкен және қуатты ел саналды.
Though the exact date of when the Chinese started to use carriages is largely unknown, early oracle bone inscriptions discovered in Henan province show that the carriage had already developed into many different forms. The earliest archaeological evidence of chariots in China, a chariot burial site discovered in 1933 at Hougang, Anyang in Henan province, dates to the rule of King Wu Ding of the late Shang dynasty (c. 1250 BCE). Oracle bone inscriptions suggest that the western enemies of the Shang used limited numbers of chariots in battle, but the Shang themselves used them only as mobile command vehicles and in royal hunts. During the Shang dynasty, members of the royal family were buried with a complete household and servants, including a chariot, horses, and a charioteer. A Shang chariot was often drawn by two horses, but four horse variants are occasionally found in burials. Jacques Gernet claims that the Zhou dynasty, which conquered the Shang ca. 1046 BCE, made more use of the chariot than did the Shang and "invented a new kind of harness with four horses abreast". The crew consisted of an archer, a driver, and sometimes a third warrior who was armed with a spear or dagger axe. From the 8th to 5th centuries BCE the Chinese use of chariots reached its peak. Although chariots appeared in greater numbers, infantry often defeated charioteers in battle. Massed chariot warfare became all but obsolete after the Warring States Period (476–221 BCE). The main reasons were increased use of the crossbow, use of long halberds up to 18 feet (5 m) long and pikes up to 22 feet (7 m) long, and the adoption of standard cavalry units, and the adaptation of mounted archery from nomadic cavalry, which were more effective. Chariots would continue to serve as command posts for officers during the Qin dynasty (221–206 BCE) and the Han dynasty (206 BCE–220 CE), while armored chariots were also used during the Han dynasty against the Xiongnu Confederation in the Han–Xiongnu War (133 BC to 89 CE), specifically at the Battle of Mobei (119 BCE). Before the Han dynasty, the power of Chinese states and dynasties was often measured by the number of chariots they were known to have. A country of a thousand chariots ranked as a medium country, and a country of ten thousand chariots ranked as a huge and powerful country.
Ортағасырлық көлік
Ортағасырлық күйме әдетте төрт дөңгелекті арба түрі болатын, жоғарғы жағы дөңгелектелген ("иілгіш") және сырт көрінісі Америка Құрама Штаттарындағы танымал Conestoga Wagon-ға ұқсас. Ол қола дәуірінен бері белгілі дөңгелектер мен шассидің дәстүрлі пішінін бөлісіп, ежелгі әлемнен жалғасқан алдыңғы осьті айналдыруды да қолданған болуы мүмкін. 14-шы ғасырдан бастап тізбектердегі серіппелердің суреттері мен жазбаша мәліметтері ("chars branlant" немесе тербеліп жүретін күймелер) сақталған, және 15-шы ғасырда олар кеңінен қолданылған. Көліктерді көбінесе патшалар, аристократтар (әсіресе әйелдер) пайдаланған, олар әсем әрі алтынмен әшекейленген болуы мүмкін. Бұл күймелер әдетте төрт дөңгелекті болып, олардың мөлшері мен мәртебесіне қарай екі-төрт атқа тартылған. Күйме жасау үшін негізгі материалдар – ағаш пен темір, ал патша отбасы емес адамдар қолданған күймелер қарапайым былғарымен қапталған. 14-шы ғасырға тән күймелердің тағы бір түрі – салтанатты арбалар. Тарихшылар салтанатты арбалардың құрылымы мен көлемі туралы пікір таластырып жүр, бірақ олар көбінесе төрт-алты дөңгелекті, шағын үй сияқты құрылымдар болып келген, бұл арбаның мөлшеріне байланысты. Салтанатты арбалардың маңыздылығы сонда, 14-шы ғасырға дейін көптеген күймелер екі немесе үш дөңгелекті болған; мысалы, арба, тербеліп жүретін күйме және бала күймесі. Тарихшылар сондай-ақ салтанатты арбалардың дөңгелектерді бұруға мүмкіндік беретін айналмалы осьтерімен жасалған-жасалмағанын талқылайды. Төрт немесе алты дөңгелекті салтанатты арба болса да, көптеген тарихшылар оларда айналмалы осьтік жүйелер қолданылғанын айтады, себебі көптеген жолдар қисық және өткір бұрылыстарға толы болған. Алты дөңгелекті салтанатты арбалар да күймелердегі жаңалықты білдірді; олар бірнеше айналмалы осьтерді қолданған алғашқы күймелердің бірі болды. Айналмалы осьтер алдыңғы және ортаңғы дөңгелектерде қолданылды. Бұл атқа еркін қозғалуға және жолға немесе бағытқа қарай күймені басқаруға мүмкіндік берді.
The medieval carriage was typically a four wheeled wagon type, with a rounded top ("tilt") similar in appearance to the Conestoga Wagon familiar from the United States. Sharing the traditional form of wheels and undercarriage known since the Bronze Age, it very likely also employed the pivoting fore axle in continuity from the ancient world. Suspension (on chains) is recorded in visual images and written accounts from the 14th century ("chars branlant" or rocking carriages), and was in widespread use by the 15th century. Carriages were largely used by royalty, aristocrats (and especially by women), and could be elaborately decorated and gilded. These carriages were usually on four wheels and were drawn by two to four horses depending on their size and status. Wood and iron were the primary materials needed to build a carriage and carriages that were used by non royalty were covered by plain leather. Another form of carriage was the pageant wagon of the 14th century. Historians debate the structure and size of pageant wagons; however, they are generally miniature house like structures that rest on four to six wheels depending on the size of the wagon. The pageant wagon is significant because up until the 14th century most carriages were on two or three wheels; the chariot, rocking carriage, and baby carriage are two examples of carriages which pre date the pageant wagon. Historians also debate whether or not pageant wagons were built with pivotal axle systems, which allowed the wheels to turn. Whether it was a four or six wheel pageant wagon, most historians maintain that pivotal axle systems were implemented on pageant wagons because many roads were often winding with some sharp turns. Six wheel pageant wagons also represent another innovation in carriages; they were one of the first carriages to use multiple pivotal axles. Pivotal axles were used on the front set of wheels and the middle set of wheels. This allowed the horse to move freely and steer the carriage in accordance with the road or path.
Көлік жүргізушісі
Көлік тарихындағы маңызды жаңалықтардың бірі – серіппелі арбаның немесе «арбаның шайқалуының» (бұл римдік немесе орта ғасырлық жаңалық па, әлі белгісіз) ойлап табылуы болды. Орта ғасырлық суреттердегі «арбаның шайқалуы» бұрынғыдай былғары белдеулермен емес, тізбектермен ілінген. Тізбектермен немесе былғарымен орнатылған серіппе арбаға тегіс жүруді қамтамасыз ете алады, себебі кароссаж енді осьтерге тірелмейді, бірақ барлық жаққа шайқалудан (бранланттан) толығымен сақтандыра алмайды. Суреттерден (және сақталған мысалдардан) орта ғасырлық дөңгелек ауытқулы серіппелі арба Еуропаның кең таралған түрі болғаны анық, оны түрліше атаған (көлік, currus, char, chariot). 14 ғасырда Англиядағы Лутреллдің Забур кітабында бейнеленгендей, арбалар әлі де ақсүйектердің көлік құралы болып саналды және ғасыр соңына дейін өте қымбатқа бағаланған. Олардың төрт алты спицалы, алты фут биіктігіндегі дөңгелектері болған, олар көліктің астындағы майланған осьтермен байланысқан және міндетті түрде серіппесі болмаған. Шассисі емен ағашынан жасалған, ал шатыры – жарқыраған бояумен боялған былғарыдан немесе матадан жасалған. Ішінде орындықтар, төсек-орындықтар, жастықтар, кілемдер және тіпті кілемдер де болған. Оларды төрт-бес ат тартқан. Мажарлар жылдам саяхаттауды ұнатқандықтан, король Матиас Корвин (1458–90) тұсында жылдам көлік дамыды, ал Будапешт пен Вена арасындағы Коч қаласы маңызды пошта қаласына айналды және жаңа көлік түріне өз атын берді. Венгрияның «Коч вагонының» алғашқы суреттері серіппелерді көрсетпейді, оның денесі жеңіл тоқудан жасалған және әдетте үш атпен тартылған. Кейінгі үлгілер әлдеқайда жеңіл болған және бір аттың көптеген жолаушыларды тарта алатынымен танымал болған. Венгриялық көлік Еуропаға, әсіресе Ферраралық Ипполит д’Эсте (1479–1529) – Матиас патшасының анасы Арагондық Беатрикстің сіңлісі, Естергом архиепископтығының кіші лауазымындағы адам, венгр аттылық өнерін ұнатып, көлігі мен мінешісін Италияға алып келген арқасында тарады. Содан кейін, шамамен 1550 жылы «коч» Еуропаның ірі қалаларында пайда болды және жаңа сөз олардың барлық тілдерінің сөздік қорына енді. Алайда, жаңа «коч» көлік түрінен гөрі, ерлер үшін жылдам саяхаттау сияқты сәнді ұғым болған сияқты, және инновацияға сүйіспендікпен қарайтын технологиялық өзгеріс болған жоқ, серіппелерді пайдалану (бұрын болған) немесе серіппелерді қабылдау (кейін болған). 16 ғасырдың соңында оның қолданылуы бүкіл Еуропаға тараған кезде, арбаның дене құрылымы түпкілікті түрде өзгертілді, дөңгелек үстіне еңкейген «төрт бағаналы» арбалар шамамен 1600 жылға қарай барлық жерде стандартқа айналды. Жаңа серіппелер немесе басқа да ерекшеліктер үшін көптеген жаңалықтар ұсынылды және кейбіреулері патенттелді. Тек 18 ғасырдан бастап ғана рульдік жүйелерді өзгерту ұсынылды, соның ішінде бұрылатын алдыңғы осьтің орнына «бесінші дөңгелекті» пайдалану, және арба осы дөңгелектің көмегімен бұрылатын болды. Тағы бір ұсынысты Эразм Дарвин жасады, жас ағылшын дәрігері, ол Англияның барлық аймандарындағы науқастарды аралап, жылына 10 000 шақырымнан астам қашықтықты жүріп өтетін. Дарвин әдеттегі жеңіл арбаның немесе венгр арбасының екі маңызды кемшілігін анықтады. Біріншіден, алдыңғы дөңгелектер көп жылдар бойы қолданылып келген бұрылатын алдыңғы осьпен басқарылған, бірақ бұл дөңгелектер көбінесе өте кішкентай болғандықтан, жүргізуші, арба және ат жолдағы әрбір дөңгелектің соққысын сезінді. Екіншіден, ол құлау қаупін мойындады. Бұрылатын алдыңғы ось арбаның негізін тікбұрыштан үшбұрышқа айналдырады, өйткені бұрылыстың ішкі жағындағы дөңгелек сыртқы алдыңғы дөңгелекке қарағанда күрт бұрылуы мүмкін. Дарвин осы кемшіліктерді жою үшін екі алдыңғы дөңгелектің (алдыңғы оське тәуелсіз) артқы осьтің ұзартылған сызығында жатқан орталыққа айналуын ұсынды. Бұл идея кейіннен 1818 жылы Акерман рульдік жүйесі ретінде патенттелді. Дарвиннің пікірінше, сонда арбаларды тарту оңай болады және олардың құлау ықтималдығы төмендейді. Солтүстік Америкада арбаларды пайдалану еуропалық қоныс аударушылармен бірге келді. Алғашқы отарлаушылардың атпен жүріп өткен жолдары тез арада жолға айналды, әсіресе олар өз аумақтарын оңтүстік-батысқа қарай кеңейткен кезде. Колониялар солтүстік пен оңтүстік арасындағы сауда-саттық көбейген сайын арбаларды қолдана бастады. Ақырында, адамдар мен жүктерді тасымалдауға арналған арбалар пайда болды. Еуропадағыдай, күймелер, вагондар және/немесе арбалар мәртебе белгісі болды. Оңтүстіктегі темекі плантаторлары алғашқы американдықтардың бірі болып арбаны адамдарды тасымалдау үшін пайдаланды. Оңтүстік колонияларында темекі өнеркәсібі өскен сайын арбалардың, вагондардың және күймелердің саны да артты. 18 ғасырдың басында колониялардағы дөңгелекті көліктердің саны рекордтық деңгейге жетті. Арбалар, вагондар және күймелер дөңгелектерінің санына қарай салынатын салықтарға жататын. Бұл салықтар Оңтүстікте негізінен енгізілді, себебі Оңтүстікте Солтүстікке қарағанда жылқы мен дөңгелекті көліктердің саны көп болды. Алайда, Еуропа көліктерді әлі де әлдеқайда жиі және әлдеқайда үлкен масштабта пайдаланды.
One of the great innovations in carriage history was the invention of the suspended carriage or the chariot branlant (though whether this was a Roman or medieval innovation remains uncertain). The "chariot branlant" of medieval illustrations was suspended by chains rather than leather straps as had been believed. Suspension, whether on chains or leather, might provide a smoother ride since the carriage body no longer rested on the axles, but could not prevent swinging (branlant) in all directions. It is clear from illustrations (and surviving examples) that the medieval suspended carriage with a round tilt was a widespread European type, referred to by any number of names (car, currus, char, chariot). In 14th century England carriages, like the one illustrated in the Luttrell Psalter, would still have been a quite rare means of aristocratic transport, and they would have been very costly until the end of the century. They would have had four six spoke six foot high wheels that were linked by greased axles under the body of the coach, and did not necessarily have any suspension. The chassis was made from oak beam and the barrel shaped roof was covered in brightly painted leather or cloth. The interior would include seats, beds, cushions, tapestries and even rugs. They would be pulled by four to five horses. Under King Mathias Corvinus (1458–90), who enjoyed fast travel, the Hungarians developed fast road transport, and the town of Kocs between Budapest and Vienna became an important post town, and gave its name to the new vehicle type. The earliest illustrations of the Hungarian "Kochi wagon" do not indicate any suspension, a body with high sides of lightweight wickerwork, and typically drawn by three horses in harness. Later models were considerably lighter and famous for a single horse being able to draw many passengers. The Hungarian coach spread across Europe, initially rather slowly, in part due to Ippolito d'Este of Ferrara (1479–1529), nephew of Mathias' queen Beatrix of Aragon, who as a very junior Archbishopric of Esztergom developed a taste for Hungarian riding and took his carriage and driver back to Italy. Then rather suddenly, in around 1550, the "coach" made its appearance throughout the major cities of Europe, and the new word entered the vocabulary of all their languages. However, the new "coach" seems to have been a fashionable concept (fast road travel for men) as much as any particular type of vehicle, and there is no obvious technological change that accompanied the innovation, either in the use of suspension (which came earlier), or the adoption of springs (which came later). As its use spread throughout Europe in the late 16th century, the coach's body structure was ultimately changed, from a round topped tilt to the "four poster" carriages that became standard everywhere by c.1600. Many innovations were proposed, and some patented, for new types of suspension or other features. It was only from the 18th century that changes to steering systems were suggested, including the use of the 'fifth wheel' substituted for the pivoting fore axle, and on which the carriage turned. Another proposal came from Erasmus Darwin, a young English doctor who was driving a carriage about 10,000 miles a year to visit patients all over England. Darwin found two essential problems or shortcomings of the commonly used light carriage or Hungarian carriage. First, the front wheels were turned by a pivoting front axle, which had been used for years, but these wheels were often quite small and hence the rider, carriage and horse felt the brunt of every bump on the road. Secondly, he recognized the danger of overturning. A pivoting front axle changes a carriage's base from a rectangle to a triangle because the wheel on the inside of the turn is able to turn more sharply than the outside front wheel. Darwin suggested a fix for these insufficiencies by proposing a principle in which the two front wheels turn (independently of the front axle) about a centre that lies on the extended line of the back axle. This idea was later patented in 1818 as Ackermann steering. Darwin argued that carriages would then be easier to pull and less likely to overturn. Carriage use in North America came with the establishment of European settlers. Early colonial horse tracks quickly grew into roads especially as the colonists extended their territories southwest. Colonists began using carts as these roads and trading increased between the north and south. Eventually, carriages or coaches were sought to transport goods as well as people. As in Europe, chariots, coaches and/or carriages were a mark of status. The tobacco planters of the South were some of the first Americans to use the carriage as a form of human transportation. As the tobacco farming industry grew in the southern colonies so did the frequency of carriages, coaches and wagons. Upon the turn of the 18th century, wheeled vehicle use in the colonies was at an all time high. Carriages, coaches and wagons were being taxed based on the number of wheels they had. These taxes were implemented in the South primarily as the South had superior numbers of horses and wheeled vehicles when compared to the North. Europe, however, still used carriage transportation far more often and on a much larger scale than anywhere else in the world.
Өлім
Бу күшіне деген қызығушылық пен зерттеулер артып, арбалар мен дилижанстар қолданудан шыға бастады. 1895 жылы Англияда жарық көрген "Жылқы еті мен бу" атты газет мақаласы жануарлар күшіне қарсы бу күшінің жеңіске жеткенін көрсетеді. Мақалада арбаның негізгі көлік құралы ретінде жоғалуы айтылады.
Carriages and coaches began to disappear as use of steam propulsion began to generate more and more interest and research. Steam power quickly won the battle against animal power as is evident by a newspaper article written in England in 1895 entitled "Horseflesh vs. Steam". The article highlights the death of the carriage as the main means of transportation.
Бүгін
Бүгінде Америка Құрама Штаттарында Амиш сияқты кейбір азшылық топтары күнделікті көлік құралы ретінде арбаларды пайдалануды жалғастыруда. Сондай-ақ, олар Брюгге, Вена, Нью-Орлеанс және Арканзас штатындағы Литтл-Рок сияқты қалаларда туристерді аралату үшін де қолданылады. Арбалардың ең толық жұмыс істейтін жинағын Лондонның Корольдік ат қорасында (Royal Mews) көруге болады, онда көптеген көлік түрлері үнемі пайдаланылады. Оларды форма киген көлікшілер, жаяулар және постыльондар қамтамасыз етеді. Жылқылар Патшалық үйдің жұмысына, әсіресе салтанатты шаралар кезінде көмектеседі. "Жабық тежегіш" (covered brake) деп аталатын үлкен арбаны тартатын жылқылар, Гвардия сарбаздарын Сент-Джеймс сарайынан алып, Букингем сарайындағы салтанатқа қатыстырады; Жоғары комиссарлар немесе елшілер король мен патшайымға аудиенцияға ландау көліктерінде барады; шетел басшылары ресми сапарларға қатыстыру үшін және Корольдік отбасының мүшелері Корольдік ат қорасының арбаларында "Түстің көрсетілуі" (Trooping the Colour) салтанатында, Виндзор сарайындағы Орден қызметінде және Корольдік Аскоттың әр күні басталатын арба шерулерінде тасымалданады.
Today, carriages are still used for day to day transport in the United States by some minority groups such as the Amish. They are also still used in tourism as vehicles for sightseeing in cities such as Bruges, Vienna, New Orleans, and Little Rock, Arkansas. The most complete working collection of carriages can be seen at the Royal Mews in London where a large selection of vehicles is in regular use. These are supported by a staff of liveried coachmen, footmen and postillions. The horses earn their keep by supporting the work of the Royal Household, particularly during ceremonial events. Horses pulling a large carriage known as a "covered brake" collect the Yeoman of the Guard in their distinctive red uniforms from St James's Palace for Investitures at Buckingham Palace; High Commissioners or Ambassadors are driven to their audiences with the King and Queen in landaus; visiting heads of state are transported to and from official arrival ceremonies and members of the Royal Family are driven in Royal Mews coaches during Trooping the Colour, the Order of the Garter service at Windsor Castle and carriage processions at the beginning of each day of Royal Ascot.
Денесі
Көлік түрлеріне қарай, вагондар жабық немесе ашық болуы мүмкін. Вагонның жоғарғы жапқышы, бас немесе капот деп аталады, көбінесе иілгіш болып келеді және қалауынша кері бүктелуге арналған. Мұндай бүктелетін төбеге балға төбесі немесе калаш дейді. Осындай капот үшін кірпіш жеңіл каркас құралы болып табылады. Жабық вагондардың, әсіресе дилижанс вагонының жоғарғы, шатыры немесе екінші қабаттағы бөлімі империал деп аталған. Жабық вагонда жартылай терезелер (британдық терминде) және есіктердегі терезелер болуы мүмкін, сондықтан оны "шыны вагондар" деп атаған. Ашық вагондардың алдыңғы бөлігінде ағаш немесе былғарыдан жасалған қалқанша болады, ол жылқының етегінен шашыраған су, лай немесе қарды тоқтатады. Қалқанша немесе вагон төбесінің кейде сыртқа шығып тұратын қанаты болады (британдық терминде). Аяқ темір немесе аяқ тақтасы вагонның баспалдағы ретінде қолданылуы мүмкін. Вагон жүргізушісі әдетте биік және кішкентай қорапта немесе тіректе отырады. Алдыңғы жағындағы орынды дики-бокс деп атайды, бұл термин сондай-ақ қызметшілерге арналған артқы орынды да білдіреді. Футман артқы жағында кішкентай платформаны немесе вагон денесінің артындағы орындықты пайдалануы мүмкін. Кейбір вагондарда жылжымалы орындық болады. Кейбір орындықтарда артқа еңкейтілген тірекше болады. Вагонның тіректерін ағылшын тілінде лимберлер деп атаған. Ұзын, серпімді, әртүрлі ағаштардан жасалған лансвуд ағашы, әсіресе вагон тіректері үшін жиі қолданылған. Артқа сүйреуге арналған құрылғы, тіректегі темір ілмек пен иілгіш баудан тұрады, ол жылқыға артқа жүруге немесе көлікті тоқтатуға мүмкіндік береді. Вагон тілінің соңы, жетектегі құрылғыларға байланыстырылған құбыр арқылы, жағаларға ілінеді. Жетектің соңында вагонға бекітілетін иілгіш бау болады. Кейбір вагон түрлерінде, вагон денесі былғары бауларға немесе серіппелерге бекітілген тіректерге ілінген.
Carriages may be enclosed or open, depending on the type. The top cover for the body of a carriage, called the head or hood, is often flexible and designed to be folded back when desired. Such a folding top is called a bellows top or calash. A hoopstick forms a light framing member for this kind of hood. The top, roof or second story compartment of a closed carriage, especially a diligence, was called an imperial. A closed carriage may have side windows called quarter lights (British) as well as windows in the doors, hence a "glass coach". On the forepart of an open carriage, a screen of wood or leather called a dashboard intercepts water, mud or snow thrown up by the heels of the horses. The dashboard or carriage top sometimes has a projecting sidepiece called a wing (British). A foot iron or footplate may serve as a carriage step. A carriage driver sits on a box or perch, usually elevated and small. When at the front, it is known as a dickey box, a term also used for a seat at the back for servants. A footman might use a small platform at the rear called a footboard or a seat called a rumble behind the body. Some carriages have a moveable seat called a jump seat. Some seats had an attached backrest called a lazyback. The shafts of a carriage were called limbers in English dialect. Lancewood, a tough elastic wood of various trees, was often used especially for carriage shafts. A holdback, consisting of an iron catch on the shaft with a looped strap, enables a horse to back or hold back the vehicle. The end of the tongue of a carriage is suspended from the collars of the harness by a bar called the yoke. At the end of a trace, a loop called a cockeye attaches to the carriage. In some carriage types, the body is suspended from several leather straps called braces or thoroughbraces, attached to or serving as springs.
Төменгі шанақ
Көліктің корпусының астында шасси мен жүріс бөлігінен тұратын астыңғы шанақ немесе шасси (немесе жай ғана шанақ) орналасқан. Дөңгелектер мен осьтер, корпуспен салыстырғанда, жүріс бөлігі болып табылады. Дөңгелектер ось деп аталатын таяқ немесе сәулелердің ұштарындағы подшипниктерге немесе біліктерге орналасқан. Көбінесе көліктерде бір немесе екі ось болады. Төрт дөңгелекті көлікте жүріс бөлігінің алдыңғы жағы алдыңғы осьтің артқы, бекітілген осьтен тәуелсіз бұрылуына мүмкіндік беретіндей етіп жасалған. Кейбір көліктерде екі рет иілген, ұштарында бұрылысқан төмендетілген ось, үлкен дөңгелектермен бірге төмен корпусқа мүмкіндік береді. Аспаны кірден қорғайтын қорғау тақтасы (dirtboard) осьтің тіреуіне орнатылады. Шассидің бірнеше құрылымдық элементтері көліктің корпусын қолдайды. Алдыңғы ось пен оның үстіндегі (серіппелерді ұстайтын) тіреуіш, бағанаға арналған ойық жасаған ағаш немесе металл футчел арқылы біріктіріледі, ол алдыңғы осьтен созылады. Қосымша күш пен қолдау үшін артқы осьтен басталатын таяқ (backstay) артқы осьті алдыңғы осьтің үстіндегі алдыңғы тіреуішпен байланыстыратын таяққа немесе сырғанауға жалғануы мүмкін. Дөңгелектердің қозғалысын тежейтін сырғанақ (drag, dragshoe, shoe, skidpan) қолданылады. 1841 жылғы Лондон патентынде осындай құрылғы былай сипатталған: "Дөңгелектің радиусынан сәл ұзын темір шоқылы сәуле, осьтің астына бекітілген, ал көлік жерге тигенде, көліктің инерциясы оны оське қарсы қысып қояды". Бұл өзгерістің ерекшелігі – әдеттегідей, сәулені кері тартып, көлікті тоқтатып, пайдалы инерцияны жоғалтудың орнына, оны ұстап тұрған тізбек (жүргізуші орнынан) босатылып, сәуленің кері бұрылуына мүмкіндік береді, соның арқасында ось босатылады. "Иілгіш тетіктер" және белдіктер жүйесі сәулені бастапқы қалпына келтіріп, одан әрі пайдалануға дайын тұрғызады. Дөңгелекті көлбеу бетте ұстап тұру үшін триггер деп аталатын құлып немесе тоқтау қолданылуы мүмкін. Бесінші дөңгелек деп аталатын көлденең дөңгелек немесе дөңгелектің бөлігі кейде көліктің аударылуын болдырмау үшін қосымша тірек ретінде қолданылады; ол алдыңғы осьтің үстіндегі және корпус астындағы патша немесе тіреу болтының айналасында бірін-бірі айналатын екі бөліктен тұрады. Алдыңғы серіппе мен алдыңғы дөңгелек арасына ағаш блок орналастырылуы мүмкін.
Beneath the carriage body is the undergear or undercarriage (or simply carriage), consisting of the running gear and chassis. The wheels and axles, in distinction from the body, are the running gear. The wheels revolve upon bearings or a spindle at the ends of a bar or beam called an axle or axletree. Most carriages have either one or two axles. On a four wheeled vehicle, the forward part of the running gear, or forecarriage, is arranged to permit the front axle to turn independently of the fixed rear axle. In some carriages a dropped axle, bent twice at a right angle near the ends, allows for a low body with large wheels. A guard called a dirtboard keeps dirt from the axle arm. Several structural members form parts of the chassis supporting the carriage body. The fore axletree and the splinter bar above it (supporting the springs) are united by a piece of wood or metal called a futchel, which forms a socket for the pole that extends from the front axle. For strength and support, a rod called the backstay may extend from either end of the rear axle to the reach, the pole or rod joining the hind axle to the forward bolster above the front axle. A skid called a drag, dragshoe, shoe or skidpan retards the motion of the wheels. A London patent of 1841 describes one such apparatus: "An iron shod beam, slightly longer than the radius of the wheel, is hinged under the axle so that when it is released to strike the ground the forward momentum of the vehicle wedges it against the axle". The original feature of this modification was that instead of the usual practice of having to stop the carriage to retract the beam and so lose useful momentum the chain holding it in place is released (from the driver's position) so that it is allowed to rotate further in its backwards direction, releasing the axle. A system of "pendant levers" and straps then allows the beam to return to its first position and be ready for further use. A catch or block called a trigger may be used to hold a wheel on an incline. A horizontal wheel or segment of a wheel called a fifth wheel sometimes forms an extended support to prevent the carriage from tipping; it consists of two parts rotating on each other about the kingbolt or perchbolt above the fore axle and beneath the body. A block of wood called a headblock might be placed between the fifth wheel and the forward spring.
Жабдықтар, жиһаз және тағайындаулар
Бастапқыда, «жабдықтар» деген сөз бұрандалар мен тіреулер сияқты металл элементтерге қатысты, «жиһаз» көбінесе былғары бұйымдар мен төсемдерге немесе арматурадағы металл қаптарға сілтеме жасады, ал «әбзелдер» күймеге әкелінетін, бірақ оның құрамына кірмейтін заттарды білдірді. Алайда, уақыт өте келе бұл сөздер бірігіп кетіп, көбінесе күйме немесе жабдықтың кішігірім бөліктері мен құрауларын білдіру үшін жиі қолданыла бастады. Көлік құралындағы барлық жылтыр металл бөлшектері мыс (сары) немесе никель (ақ) сияқты бір түсті болуы керек және көлікпен қолданылатын кез келген арматураның қапшығының түсімен үйлесуі тиіс. Алғашқы жылқысыз күймелердің корпустарын күймешілер күймелер мен көліктерде қолданылатын бірдей бөлшектерді пайдаланып жасады, сонымен қатар кейбір ат арбасы терминологиясы қазіргі автомобильдерде де сақталған. Төсем: Отырғыштар былғарыдан, қалың матадан немесе жұмсақ матадан жасалған болуы мүмкін. Әсем күймелерде қабырғалары мен төбелері тігілген, ал алтынмен әшекейленген түймелі барқыттан жасалған орындықтар болған. Күйме шамдары: Алғаш рет 1700 жылдары қолданылған мұнаймен жұмыс істейтін шамдар 1800 жылдары кеңінен таралды, бірақ 1800 жылдардың соңында мұнайдың ыңғайсыздығына байланысты шамдарға ұсынылды. Шамдар шам тіреулеріне орнатылады және сақтау үшін, фитильді күнделікті кесу үшін немесе күндізгі уақытта алынып тасталады. Жүк қоймасы: Кішкентай заттарды сақтауға арналған бірнеше қорап тәрізді бөліктердің кез келгені. Жүк қоймасын көлік зауытының артқы дөңгелектері арасында, жолаушы орындығының астында немесе күйменің артында табуға болады. Осыдан туындап, британдық ағылшын тілінде автомобильдің негізгі жүк бөлімі үшін «boot» термині пайда болды. Қамшы ұстағышы: Әдетте приборлар тақтасына немесе жүргізушінің оң жағына орнатылатын қамшыға арналған түтікше. Қамшы: Қатты таяқтан (сабы), ұзын иілгіш жіптен және қысқа шапақтан тұратын ұзын қамшы. Ұзындығы жүргізушінің (оған «шебеу» деп те айтылады) ең алдыңғы жылқының иығына дейінгі арақашықтығына сәйкес болуы керек. Кішкентай пони мен арба үшін қамшының жалпы ұзындығы 7 немесе 8 футқа жуық болуы мүмкін, ал төрт жылқыдан тұратын команданы жүргізу үшін 17 футқа дейін ұзын қамшы қажет болуы мүмкін. Жүргізуге арналған қамшылар шу шығару үшін «жарылмайды», бірақ жылқының иығына немесе жанына тигізіліп қолданылатын байланыс құралы болып табылады. Жапқыштар: Суық ауа райында жүргізуші мен жолаушыларға арналған жапқыштар, сондай-ақ көбінесе жылқыға арналған жапқыштар да жүк қоймасында сақталуы мүмкін.
Originally, the word fittings referred to metal elements such as bolts and brackets, furnishings leaned more to leatherwork and upholstery or referred to metal buckles on harness, and appointments were things brought to a carriage but not part of it, however all of these words have blended together over time and are often used interchangeably to mean the smaller components or parts of a carriage or equipment. All the shiny metal fittings on a vehicle should be one color, such as brass (yellow) or nickel (white), and should match the buckle color of any harness used with the vehicle. Early bodies of horseless carriages were constructed by coachmakers using the same parts used in carriages and coaches, and some horse carriage terminology has survived in modern automobiles. Upholstery: Seats might be upholstered using leather, broadcloth, or plush fabrics. Elegant carriages might have upholstery lined walls and ceilings, and button tucked velvet seats trimmed with gold braid. Carriage lamps: First used around 1700, oil powered lamps were used throughout the 1800s, though abandoned in favor of candles in the late 1800s, as oil was messy. Lamps are mounted on lamp brackets and are removable for storage, daily wick trimming, or during daylight hours. Boot: Any of several box like parts of a carriage used for storage of small items. A boot may be found under the coachman's seat, under the passenger's seat, or behind the body of the carriage between the rear wheels. This led to the use of the term boot in British English for the main storage compartment of an automobile. Whip socket: Tubular holder for a whip usually mounted on the dashboard or to the right of the driver. Whip: A long whip composed of a stiff stick (called the stock), a long flexible thong, and a short lash. The length should be appropriate for the distance from the driver (who is also called a Whip) to the shoulder of the forwardmost horse. With a small pony and cart a whip of overall length of 7 or 8 feet might be appropriate, whereas driving a team of four horses might require an overall length of 17 feet. Driving whips are not "cracked" to make noise, but are a communication aid used by touching the lash on or near the shoulder of the horse. Blankets: in cold weather, blankets for the driver and passengers and often horse blankets as well may be carried in a boot.
Тасымалдау терминологиясы
Көлік жүргізушісіне қамшы дейді. Көлік жүргізумен айналысатын адам – көліктің бақташысы (көлікші). Ливрея киген адамды лакей дейді. Ат үстіндегі күзетші – аутрайдер деп аталады. Көліктердің қозғалысын бақылап, жолаушыларды мінгізетін адам – көлік стартері. Жылқы мен көліктерді жалға беретін адам – көлікші (хакнеймен). Көлік ұстауға мүмкіндігі бар бай және жоғары мәртебелі адамдарды "көлікшілер" немесе "көлік саудагерлері" деп атаған. Көліктегі жолаушылар көбінесе аяқтарын, тізелерін және денелерін жабу үшін жамылғы немесе осыған ұқсас нәрсе қолданған. Көлікке арнап, сыртқы түрімен және әдемі қимылымен ерекшеленетін жылқыны "көлік жылқысы" дейді, ал жолға арналған жылқыны – "жол жылқысы" дейді. Мұндай тұқымдардың бірі – Кливленд Бей, ол біркелкі қоңыр түсті, жақсы дене бітімі мен күшті дене құрылымымен ерекшеленеді. Жылқыны баулыу үшін сүйексіз көлік шассиін, "брек" немесе "брейк" деп аталатын құрылғыны қолданған. Көлік иті немесе көліктік ит көліктің жанында жүгіру үшін өсіріледі. Ғимараттың кіреберісінен басталып, жанындағы көлік жолына дейін созылатын және көлікке отырушылар мен түсушілерді қорғайтын шатырлы құрылымды "көлік галереясы" немесе "порт-кочер" дейді. Көліктерге арналған қосымша ғимарат – көлік үйі, ол көбінесе күйеу жігіт немесе басқа қызметшілерге арналған тұрғын үймен біріктірілген. Жылқы және көліктерді жалға беруге арналған ат қорасы – жалдамалы ат қорасы. Үйдің ауласы, алаңы немесе көшесінің айналасында салынған, көбінесе көлік үйлері (ремистер) мен тұрғын үйлерден тұратын сарайлар тобы – меу деп аталады. Көлікті жолмен немесе жол үстінде тартуға қажетті күшті көрсететін, динамиметр деп аталатын құрал – пеираметр.
The carriage driver is called a whip. A person whose business was to drive a carriage was a coachman. A person dressed in livery is called a footman. An attendant on horseback called an outrider. A carriage starter directed the flow of vehicles taking on passengers at the curbside. A hackneyman hired out horses and carriages. Upper class people of wealth and social position, those wealthy enough to keep carriages, were referred to as carriage folk or carriage trade. Carriage passengers often used a lap robe as a blanket or similar covering for their legs, lap and feet. A horse especially bred for carriage use by appearance and stylish action is called a carriage horse; one for use on a road is a road horse. One such breed is the Cleveland Bay, uniformly bay in color, of good conformation and strong constitution. Horses were broken in using a bodiless carriage frame called a break or brake. A carriage dog or coach dog is bred for running beside a carriage. A roofed structure that extends from the entrance of a building over an adjacent driveway and that shelters callers as they get in or out of their vehicles is known as a carriage porch or porte cochere. An outbuilding for a carriage is a coach house, which was often combined with accommodation for a groom or other servants. A livery stable kept horses and usually carriages for hire. A range of stables, usually with carriage houses (remises) and living quarters built around a yard, court or street, is called a mews. A kind of dynamometer called a peirameter indicates the power necessary to haul a carriage over a road or track.
Жарысқа арналған жүргізу
Еуропаның және ағылшын тілінде сөйлейтін көптеген елдерде көлік жүргізу – бәсекелі ат спортының бір түрі. Көптеген ат көрмелері белгілі бір жүргізу стиліне, жылқы тұқымына немесе көлік түріне арналған жүргізу жарыстарын өткізеді. Көрмелік көліктер әдетте көлік, арба, шана болады, кейде күймелер мен вагон да қолданылады. Қазіргі заманғы жоғары технологиялық көліктер, мысалы, Bennington Carriages сияқты компаниялар бәсекеге қатысу үшін ғана жасалады (Англияда). Терминология әр түрлі: көптеген елдерде кең таралған қарапайым, жеңіл екі немесе төрт дөңгелекті көліктерді АҚШ-та "карт", ал Австралияда "карета" деп атайды. Халықаралық деңгейде жүргізудің толық сынағында – үйлесімді жүргізуде (жылқы жүргізу сынақтары деп те аталады) қызыл сызық бәсекелестік күшейеді. Бұл Fédération Équestre Internationale (Халықаралық Жылқышылық Федерациясы) реттейтін ат спортының бір саласы, және әр мүше елдің ұлттық ұйымдары оны ұсынады. Әлем чемпионаттары кезекті жылдары өткізіледі, олар жеке жылқы, жылқы жұптары және төрт жылқымен жүргізу чемпионаттарын қамтиды. Төрт жылда бір рет өткізілетін Әлемдік ат спорты ойындарының бағдарламасында да төрт жылқымен жүргізу жарысы бар. Пони жүргізушілері үшін Әлемдік үйлесімді пони чемпионаты екі жылда бір рет өткізіледі және жеке, жұптық және төрт жылқымен жүргізу жарыстарын қамтиды.
In most European and English speaking countries, driving is a competitive equestrian sport. Many horse shows host driving competitions for a particular style of driving, breed of horse, or type of vehicle. Show vehicles are usually carriages, carts, or buggies and, occasionally, sulkies or wagons. Modern high technology carriages are made purely for competition by companies such as Bennington Carriages. in England. Terminology varies: the simple, lightweight two or four wheeled show vehicle common in many nations is called a "cart" in the US, but a "carriage" in Australia. Internationally, there is intense competition in the all round test of driving: combined driving, also known as horse driving trials, an equestrian discipline regulated by the Fédération Équestre Internationale (International Equestrian Federation) with national organizations representing each member country. World championships are conducted in alternate years, including single horse, horse pairs and four in hand championships. The World Equestrian Games, held at four year intervals, also includes a four in hand competition. For pony drivers, the World Combined Pony Championships are held every two years and include singles, pairs and four in hand events.
Жылқы тартылатын вагондардың түрлері
Атпен жүргізілетін арбалардың көптеген түрлері болған, Артур Инграмның 1760 жылдан бергі атпен жүргізілетін көліктері туралы толық жинағында 325 түрлі арбаның әрқайсысының қысқаша сипаттамасы келтірілген. 19-шы ғасырдың басында арба таңдауы тек қана пайдалылығымен және қасиеттерімен ғана байланысты болмады, сонымен қатар ол әлеуметтік статустың көрсеткіші болып табылып, сол кездегі мода тенденцияларына да тәуелді болды.
Numerous varieties of horse drawn carriages existed, Arthur Ingram's Horse Drawn Vehicles since 1760 in Colour lists 325 types with a short description of each. By the early 19th century one's choice of carriage was only in part based on practicality and performance; it was also a status statement and subject to changing fashions.