Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саксорон отбасының қола аспабы
Brass instrument in the saxhorn family
Тенор мүйіз (британдық ағылшын тілінде; американдық ағылшын тілінде альт мүйіз, Германияда Альторн; кейде Е мүйіз деп те аталады) – саксорон отбасының қола аспабы және әдетте Е тақырыбында дыбысталады. Оның ішкі диаметрі флюгельхорн мен эвфоний сияқты көбінесе конус тәрізді, және әдетте терең, корнет сияқты ауыздық қолданылады. Ол көбінесе британдық қола оркестрлерінде және мексикалық банда музыкасында қолданылады, ал концерттік оркестрлер мен симфониялық оркестрлерде француз мүйізі сәйкес партияларды ойнайды. Дегенмен, тенор мүйіз концерттік оркестрлерде француз мүйізінің орнына кейде қолданылады.
The tenor horn (British English; alto horn in American English, Althorn in Germany; occasionally referred to as E horn) is a brass instrument in the saxhorn family and is usually pitched in E. It has a bore that is mostly conical, like the flugelhorn and euphonium, and normally uses a deep, cornet like mouthpiece. It is most commonly used in British brass bands, and Mexican banda music whereas the French horn tends to take the corresponding parts in concert bands and orchestras. However, the tenor horn has occasionally been used as an alternative to the French horn in concert bands.
Сипаттама
Тенорлық мүйіз – эуфоний мен флюгельхорн сияқты, негізінен конустық саңылаулы (E тонында) клапанды мыс аспап. Ол терең саңылаулы немесе тостаған тәрізді ауыздық қолданады. Тенорлық мүйіздің конустық саңылауы мен терең ауыздығы жұмсақ, дөңгелек тембрді тудырады, ол көбінесе керней, корнет немесе флюгельхорнның мелодияларын қолдап, ортаңғы дауыс ретінде қолданылады және төменгі тенорлық және бас аспаптардың (тромбон, баритон мүйіз, эвфоний және туба) үстіндегі кеңістікті толтырады. Оның клапандары көбінесе, бірақ міндетті емес, поршеньді клапандар болады. Тенорлық мүйіз әртүрлі пішінде жасалады: АҚШ пен Ұлыбританияда және әлемнің көп бөлігінде ең көп таралғаны – шағын туба пішіні, онда қоңырау жоғары қарай бағытталған, бұл дауыстың аудиторияға жеткенше үйлесуіне көмектеседі. Ал сололық мүйіз (көбінесе Еуропада кездеседі) кеңейтілген флюгельхорн сияқты көрінеді (және іс жүзінде солай), қоңырауы алға қарай бағытталған, көрермендерге қарай проекциялайды. Тағы бір ескі және сирек кездесетін түрінде қоңырау артқа қаратылған (әскери марш-топтар үшін, сарбаздардың алдында жүріп, оларға жақсырақ естуге және жүріс ырғағын сақтауға көмектесетін). Тағы бір түрінде ажыратылатын қоңырау бар, оны ойнаушының қалауынша кез келген бағытқа бұруға болады. Стандартты қоңырауы жоғары қаратылған мүйіздің екі негізгі пішіні бар: біреуінде қоңыраудың бастауы клапан үстінен, екіншісінде клапан астынан өтеді. Бұл типтер АҚШ пен Ұлыбританияда ең көп кездеседі. Ұлыбританияның қола оркестрлерінде тек стандартты тік аспаптар ғана қолданылады. Еуропада Červený компаниясы 1852 жылдан бері тенорлық мүйіздерді өндіріп келеді. Қазіргі уақытта олар классикалық мүйіз сияқты иілген және Вагнер тубасы тәрізді сопақша пішіндегі модельдерді ұсынады, барлық модельдерде поршеньді клапандарға қарағанда бұрылмалы клапандар орнатылған. Британдық қола оркестрінде тенорлық мүйіз секциясы әдетте оркестрдің ортасында ерекше рөл атқарады, ал сололық мүйіз жиі жеке бөлімдерде ойнайды. Дегенмен, ол сололық аспап ретінде жиі қолданылмайды, бірақ оның танымалдығы артып келеді. Аспаптың шабуыл мен резонансы аз тембрі, сондай-ақ оның әдетте ойнайтын бөлімдері, тіпті кәсіби студиялық жазбаларда да, бөлімді жеке естуді қиындатады. Осыған қарамастан, мүйізді аспаптар оркестрінің бай және жұмсақ дыбысына үлкен үлес қосады. Тенорлық мүйіздер, әсіресе 20-шы ғасырдың ортасында жасалғандары, көбінесе өте нашар проекциялайды және күші жеткіліксіз болады, сондықтан олар тез арада мыс оркестрінің «күлшешегі» ретінде танылып, әлдеқайда күшті корнеттер мен тромбондардың арасында жасырынып қалады. Бұл репутация британдық қола оркестрінен тыс композиторларды тенорлық мүйіз үшін шығармалар жазудан айнытты және бұл, әрине, Ұлыбританиядан тыс аспаптың танымалдығына кері әсер етті. Алайда, соңғы жылдары көптеген өндірушілер тенорлық мүйізді күші мен проекциясын жақсартып, сонымен бірге аспаптың ерекше «тар жұмсақ» тембрін сақтап қалуға тырысты. Осы заманауи аспаптардың кейбіреулері Ұлыбританияда ерекше танымал болды; Besson Sovereign және Yamaha Maestro соңғы он жылда тенорлық мүйіз нарығында жетекшілік етеді.
The tenor horn is a valved brass instrument (in E) which has a predominantly conical bore like that of the euphonium and flugelhorn. It uses a deep funnel or cup shaped mouthpiece. The tenor horn's conical bore and deep mouthpiece produce a mellow, rounded tone that is often used as a middle voice, supporting the melodies of the trumpets, cornets, or flugelhorns, and fills the gap above the lower tenor and bass instruments (the trombone, baritone horn, euphonium, and tuba). Its valves are typically, though not exclusively, piston valves. The tenor horn has been made and is made in various shapes: the most common in the United States and the UK, and in most other parts of the world, is a sort of mini tuba shape, with the bell pointing upward, which may help the voice blend before reaching the audience. In contrast, the solo horn (found mainly in Europe) looks like (and indeed effectively is) an enlarged flugelhorn, with the bell pointing forward, projecting more toward the audience. Another older and lesser known variant has the bell facing backward (for military marching bands that preceded the soldiers, thus helping them hear better and keep better time in marching). Still another variant has a detachable bell, easily rotated to point in the direction of the player's choice. The standard bell up horn comes in two basic shapes one with the beginning of the bell looping over the top of the valves and the other looping below the valves. These types are the most frequently encountered in the United States and UK. Only the standard upright instrument is seen in UK brass bands. In Europe, Červený have been manufacturing tenor horns since 1852. They currently offer models of the instrument looped like a classic horn and an oval model shaped like a Wagner tuba, all models having rotary valves, as opposed to the more common piston valves. Within a British brass band, the tenor horn section usually plays a unique part in the middle of the band, with the Solo Horn having frequent solo passages. However, it is less often featured as a solo instrument, but is increasingly gaining popularity as one. The instrument's timbre, with little attack or resonance, as well as the parts it usually plays, makes the section difficult to hear individually, even in professional studio recordings. Despite this, the horn section contributes greatly to the rich mellow sound of a brass band. Tenor horns, especially those built in the middle of the 20th century, typically have very poor projection and power, so much so that they quickly became known as the "cinderella" of the brass band, hiding between the much more powerful cornets and trombones. This reputation played no small part in discouraging composers outside of the British brass band from writing for the tenor horn, and it certainly had an adverse effect on the instrument's popularity outside the UK. In more recent years, however, there have been many attempts by various makers to create a tenor horn with much better power and projection while still retaining the instrument's characteristic "narrow mellow" timbre. A few of these modern instruments have become especially popular within the UK; the Besson Sovereign and the Yamaha Maestro have dominated the tenor horn market over the last decade or so.
Ауқым
Тенорлық мүйіздің номиналды диапазоны (концерттік биіктікте көрсетілген) ортаңғы С-дан октава және кіші терция төменгі А-дан ортаңғы С-дан октава және кіші терция жоғарығы Е-ға дейін (ғылыми биіктік белгісі бойынша А2-ден Е5-ке дейін). Тәжірибелі музыканттар одан кем дегенде үлкен терция жоғарырақ дыбыстарға жете алады. Сонымен қатар, тенорлық мүйіз – толық саңылаулы мыс аспап болғандықтан, көптеген музыканттар педальдік тондарды, яғни (кем дегенде) қысқарақ түтіктердің негізгі дыбыстарын (бірінші гармоникаларын) ойнай алады.
The nominal range of the tenor horn (expressed in concert pitch) is from the A an octave and a minor third below middle C to the E an octave and a minor third above middle C (A2 to E5 in scientific pitch notation). Experienced players can reach at least a major third higher than this. Additionally, as the tenor horn is a whole bore brass instrument, most players can play some pedal tones, the fundamentals (first partials) of (at least) the shorter tubing lengths.
Нөмірлік
Тенорлық мүйіздің ноталары жоғары кілтімен жазылады. Тенорлық мүйіз – концерттік питчтен үлкен алтыншы интервалмен жоғары транспонирленетін Е аспабы: тенорлық мүйіздегі ортаңғы C нотасы концерттік питчте ортаңғы C-ден бір октава төменгі E нотасын көрсетеді (ғылыми питч нотациясы бойынша E3).
Tenor horn parts are written in the treble clef. The tenor horn is an E transposing instrument written a major sixth above concert pitch: the tenor horn notation for middle C represents the E below middle C in concert pitch (E3 in scientific pitch notation).
Тарих
Қазіргі кезде тенор/альто мүйіз деп аталатын аспапты 1840 жылдары бельгиялық аспап жасаушы Адольф Сакс жасады. Ол басқа аспаптардың дизайнымен қатар, екі ұқсас клапанды мыс аспаптар отбасын – саксогорн мен саксотромбаны жобалады. Сакстың сақталған E альт аспаптарының ішкі диаметрлері саксотромба патентінде сипатталған. Бұл патентте сопрано дауысы (дескант) E күйінде бөлшектенеді, содан кейін B (контральто) арқылы E (альто) күйіне дейін төмендейді. Алт саксотромбадан төменгі отбасы мүшесі B-дегі баритон ретінде сипатталды. Баритоннан логикалық түрде жоғары, келесі E отбасы мүшесі – тенор. Онжылдықтар бойына көптеген сипаттамалар мен патенттерде тараған сәйкессіздік тенор және альто мүйіз атауларына байланысты шатасудың себебі болды. Қазіргі заманғы аспаптың диаметрі үлкендеу, ол саксотромбаға қарағанда Сакстың саксогорн сипаттамасына көбірек ұқсайды. Саксогорн туралы көптеген қызықты тарихи-техникалық ақпаратты Grove's Dictionary of Music and Musicians, Vol. 4 (1909) кітабынан табуға болады. 1970 жылдары King Musical Instruments тенор/альто мүйізінің "алтоний" деп аталатын нұсқасын жасады. Бұл аспап F тонында реттелген және француз мүйізімен бірдей құбыршыққа ие. 1971 жылғы каталогтарында King Instruments альтонийдің екі моделін ұсынды: 1147 және 1148 нөмірлері. 1147 түзу модель, ал 1148 – алдыңғы қоңыраулы модель. АҚШ-та альто мүйізін көбінесе "пек-хорн" деп атайды, себебі бұл аспаптар топтық музыкада "ритмді бұзу" үшін қолданылған. Бұл атау "Музыкалы адам" романында айтылады, ал француз мүйізі үлгісіндегі пек-хорн профессор Хилл Бетховеннің G-дегі Минуетіне қолданылған Ойлау жүйесін түсіндірген сахнада, кішкентай бала оны қалай ойнау керектігін сұрағанда көрінеді.
The instrument known today as the tenor/alto horn was developed in the 1840s by the Belgian instrument maker Adolphe Sax who, among other instrument design activities, designed two similar families of valved brass instruments, the saxhorn and the saxotromba. The surviving E alto instruments by Sax all have inner diameters described in the saxotromba patent. In this patent the soprano voice (descant) is tuned in E and thence descending through B (contralto) to E (alto). The next family member below the alto saxotromba was described as a baritone in B. Ascending from baritone, logically the next E family member above it is a tenor. The inconsistency spread across multiple descriptions and patents over decades apparently is the source of confusion as regards the names tenor vs. alto horn. The modern instrument has a larger diameter and now resembles Sax's specification of the saxhorn more than it does that of the saxotromba. A great deal of interesting historical technical information on the saxhorn is found in the "Saxhorn" entry of Grove's Dictionary of Music and Musicians, Vol. 4 (1909). In the 1970s, King Musical Instruments produced a variation on the tenor/alto horn, called the "altonium". This instrument was keyed in F, and it utilized the same mouthpiece as the French horn. From their 1971 catalog, King Instruments produced two models of the altonium: numbers 1147 and 1148. The 1147 was a straight model, and the 1148 was a bell forward model. In the US, the alto horn is colloquially known as the "peck horn", supposedly because these instruments were employed in band music to "peck away at" the off beats. This name is mentioned in The Music Man, and a french horn patterned peck horn can be seen in the scene where Professor Hill is explaining the Think System as applied to Beethoven's Minuet in G and a small boy asks him how to play it.