Кіріспе

Венгрияның валютасы – форинт (белгісі Ft; коды HUF). Бұрын ол 100 филлерге бөлінген, бірақ филлер монеталары қазір айналымнан шығарылған. 1946 жылғы 1 тамызда форинттің енгізілуі Венгрия экономикасын Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тұрақтандырудың маңызды қадамы болды және валюта 1980 жылдарға дейін салыстырмалы түрде тұрақты болды. 1990 жылдардың басында нарықтық экономикаға өту форинт құнына кері әсер етті; 1991 жылы инфляция 35%-қа жетті. 2001 жылдан 2022 жылға дейін инфляция бір таңбалы санмен болды және форинт толыққанды айырбасталатын валюта деп жарияланды. 2022 жылдың мамыр айында Украинадағы соғыс және экономикалық белгісіздік салдарынан инфляция 10,7%-ға жетті. Еуропалық Одақтың мүшесі ретінде Венгрия үкіметінің ұзақ мерзімді мақсаты форинтті евромен алмастыру болуы мүмкін, бірақ қазіргі үкіметте евроны қабылдауға нақты мерзім белгіленбеген.

Тарих

Форинт атауы 1252 жылдан бастап fiorino d'oro деп аталатын алтын монеталар соғылған Флоренция қаласынан алынған. Венгрияда 1325 жылдан бастап Карл Роберт тұсында алтынға негізделген валюта – флорентин (кейінгі форинт) қолданылды, Венгрияның үлгісіне басқа да бірнеше елдер еліктеді. 1868 және 1892 жылдар аралығында форинт – венгр тілінде Аустрия-Венгрия империясының валютасын атау үшін қолданылған термин, ал неміс тілінде Гульден деп аталды. Ол 100 крайчарға (қазіргі венгр орфографиясында krajcár; нем. Kreuzer сәйкес) бөлінді. Форент 1946 жылғы 1 тамызда қайта енгізілді, себебі 1945–1946 жылдардағы ауқымды гиперинфляция пангоның құнын жойды, бұл тіркелген ең жоғары көрсеткіш еді. Мұның себебі КСРО-ның үлкен өтемақы талаптары, Венгрия индустриясын советтердің тонауы және Венгрияның алтын қорының АҚШ-та сақталуы болды. Үкіметтегі түрлі партиялардың осы мәселені шешудің әртүрлі жоспарлары болды. 1945 жылғы парламент сайлауында үлкен басымдыққа ие болған Тәуелсіз шаруалар партиясы және социал-демократтар үшін сыртқы қолдау маңызды болды. Алайда, Кеңес Одағы және Венгрия Коммунистік партиясындағы оның жақтастары Батыстан қарыз алуға қарсы болды, сондықтан Коммунистік партия процедураны тек ішкі ресурстарды пайдалана отырып жүзеге асырды. Коммунистік жоспар жеке шығындарға қатаң шектеулер қоюды және барлық қолдағы қорларды мемлекеттік меншікке шоғырландыруды көздеді. Форент пэнгоны теориялық түрде 1 форинт = 4e29 пэнго курсымен алмастырды, осылайша ескі валютадан 29 нөлді жойды. Шындығында, ең ірі номиналды банкнота 100 миллион B. пэнго (e=20 пэнго) құнды болғандықтан, айналымдағы пэнгоның жалпы сомасы 1 форинттің 1/1000-нен аспады. ("B" – ұзын масштабтағы "миллиард", яғни миллион миллионды білдіреді.) Көбірек маңызға ие болғаны – 1 форинт = 200 миллион adópengő айырбас бағамы болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, форинт 100 филлерге (пенниге тең) бөлінген, бірақ филлер монеталары инфляция салдарынан қолданысқа жарамсыз болып, 1999 жылдан бері айналыста жоқ. (2000 жылдан бері бір форинт шамамен 0,5 АҚШ центіне немесе одан да аз бағаланады.) Венгр тілінде форинтты белгілеу – Ft, ол саннан кейін бос орынмен жазылады. fillér атауы, 1925 жылдан бері барлық венгр валюталарының бөлігі, неміс сөзі Vierer-ден шыққан, ол төрт крайчарды білдіреді. fillér-дің белгілеуі f болды, ол да саннан кейін бос орынмен жазылды. Форент енгізілген кезде оның құны 1 килограмм алтынның құны 13 210 форинт деп белгіленді. Сондықтан алтынның троялық унциясы 35 АҚШ долларына бағаланғандықтан, бір АҚШ доллары сол кезде 11,74 форинтқа тең болды. 1946 жылы енгізілгеннен кейін форинт келесі екі онжылдық бойы тұрақты болды, бірақ 1970-ші және 1980-ші жылдары мемлекеттік социалистік экономикалық жүйе (жоспарлы экономика) бәсекеге қабілеттілігін жоғалтқанда, сатып алу қабілетін жоғалта бастады. 1989–90 жылдардағы демократиялық өзгерістерден кейін үш жыл бойы форинттің жылдық инфляциясы шамамен 35% құрады, бірақ маңызды нарықтық экономика реформалары оны тұрақтандыруға көмектесті.

Монеталар

1946 жылы 2, 10, 20 филлер және 1, 2, 5 форинт номиналында монеталар енгізілді. Күміс 5 форинт монетасы келесі жылы ғана қайта шығарылды, кейін айналымнан алынып тасталды. 1948 жылы 5 және 50 филлер монеталары шығарылды. 1967 жылы 5 форинт монетасы қайтадан енгізілді, одан кейін 1971 жылы 10 форинт, ал 1982 жылы 20 форинт монеталары енгізілді. 1992 жылы 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 және (сәл өзгеше, 500‰ күміс) 200 форинт номиналында монеталардың жаңа сериясы енгізілді. 2 және 5 филлер монеталарын шығару 1992 жылы тоқтатылды, ал барлық филлер монеталары 1999 жылға дейін айналымнан алынып тасталды. 1996 жылдан бастап 1992 жылғы үлгінің орнына екі түсті 100 форинт монета соғыла бастады, себебі ол тым үлкен және көрініссіз деп есептелді, сондай-ақ оны 20 форинт монетасымен шатастыру оңай еді. Күміс 200 форинт монеталары 1998 жылы айналымнан алынды (олардың номиналды құны құрамындағы бағалы металл мөлшеріне қарағанда тым төмен болғандықтан); 1 және 2 форинт монеталары 2008 жылдың 29 ақпанына дейін заңды төлем құралы болып сақталды. Нақты ақшамен төлем жасағанда, жалпы сома 5 форинттің ең жақын толық санына дейін дөңгелектенеді (0 немесе 5). 2009 жылдың 15 маусымында 200 форинт банкнотаның орнына қара металл қорытпасынан жасалған жаңа 200 форинт монета енгізілді.

Банкноттар

1946 жылы Венгрия Ұлттық банкі 10 және 100 форинттік банкноттарды енгізді. 1947 және 1948 жылдары жаңа сериядағы жоғары сапалы банкноттар (10, 20 және 100 форинт номиналымен) енгізілді. 50 форинттік банкноттар 1953 жылы қосылды, 500 форинттік банкноттар 1970 жылы енгізілді, содан кейін 1983 жылы 1000 форинттік және 1991 жылы 5000 форинттік банкноттар енгізілді. 1997-2001 жылдар аралығында 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10000 және 20000 форинт номиналындағы жаңа сериялы банкноттар енгізілді. Әр банкноттың бет жағында белгілі венгр көшбасшысы немесе саясаткер бейнеленген, ал арт жағында оған байланысты орын немесе оқиға бейнеленген. Барлық банкноттарда су белгісі бар, тік қауіпсіздік жолағы бар және көру қабілеті нашар адамдарға ыңғайлы. 1000 форинттен жоғары номиналды банкноттар бір-бірімен тоқылған голографиялық қауіпсіздік жолағымен қорғалған. Банкноттар Будапешттегі Венгрия банкнот басу корпорациясымен Мисколцтағы Диосгьер қағаз фабрикасында өндірілген қағазға басылады. Жақында ескерткіш банкноттар да шығарылды: мыңжылдық мерекесіне арналған 1000 және 2000 форинттік банкноттар (2000 жылы) және 1956 жылғы төңкерістің 50 жылдығына арналған 500 форинттік банкноттар (2006 жылы). 200 форинттік банкнот 2009 жылы айналымнан алынды, өйткені оның құны уақыт өте келе өсті. Банкноттың орнына екі металдан жасалған 200 форинттік монета шығарылды. Форинт банкноттарының жалғандауы маңызды емес. Дегенмен, түпнұсқа бояуын еріткеннен кейін 2000 форинттік қағазға басылған 20 000 форинттік жалған банкноттар кездесуі мүмкін және оларды анықтау қиын. 2006 жылы қауіпсіздік элементтері жақсартылғанға дейін жалған ақша жасаушылар үшін тағы бір танымал номинал – 1000 форинттік банкнот болды. Айналымға жарамсыз, тозған банкноттар алынып, жойылғаннан кейін брикеттерге айналдырылады, олар қоғамдық мүддеге (қайырымдылық) арналған ұйымдарға жылыту отыны ретінде беріледі. 2014 жылы 1997 жылғы банкноттар сериясының жаңа қайта қаралып жаңартылған нұсқасы 2014 жылы 10 000 форинттік банкноттан бастап, 2019 жылы 500 форинттік банкнотпен аяқталды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіргенінен кейін EUR/HUF айырбас бағамы алғаш рет 1 евроға 400 форинттің шегінен асып түсті, бірақ бағалар сол деңгейде немесе одан жоғары 2022 жылдың соңына дейін сақталды. Кейіннен форинт АҚШ долларына қатысты құнсызданып, сол шектен асып түсті. 2023 жылдың қаңтарында 1 евро 400 форинттен төмен болды. АҚШ долларына қатысты форинт айтарлықтай нығайып, 2022 жылдың қарашасында 400-ден төмен және 2023 жылдың сәуірінде 350-ден төмен деңгейге оралды.