Кіріспе
Венгрия және Словакия шараптарының түрлері. Токай (Токай) немесе Токай – Венгриядағы Токай шарап өсіру аймағынан (сондай-ақ Токай Хегиялья шарап өсіру аймағы немесе Токай Хегиялья) немесе Словакиядағы Токай шарап өсіру аймағынан шыққан шараптардың атауы. Бұл аймақ асыл шіріктен зардап шеккен жүзімнен жасалған тәтті шараптарымен әйгілі, және бұл аймақта шарап жасаудың ұзақ тарихы бар. Токай жүзімінен алынған "нектар" Венгрияның ұлттық әнұранында да еске алынады. Словакияның Токай шарап өсіру аймағы, егер олар венгр сапаны бақылау ережесін қолданса, "Токайдың" (словак тілінде) деген мағынаны білдіретін Токайский/а/э белгісін пайдалана алады. Токай шарабы дәстүрлі түрде Карпат тауларына жақын, теңіз деңгейінен биік жатқан шағын жазықта өсіріледі. Топырағы вулканиқ, темір мен әктің жоғары концентрациясына ие. Аймақтың орналасуы, жақын орналасқан таулардың қорғауының арқасында, осы ерекше шарап өсіруге қолайлы бірегей климатқа ие. Қыстары суық және желді, көктемі салқын және құрғақ, ал жаздары айқын түрде ыстық болады. Көбінесе күзде алдымен жаңбыр жауады, содан кейін ұзақ "үндістан жазы" келеді, бұл жүзімнің өте ұзақ пісуіне мүмкіндік береді. Фурминт жүзімі қалың қабықпен пісіп-жетіле бастайды, бірақ піскен сайын қабығы жұқарып, мөлдір болады. Бұл күн сәулесінің жүзімге енуіне және ішіндегі сұйықтықтың көп бөлігін булануына мүмкіндік береді, нәтижесінде қанттың концентрациясы артады. Басқа жүзім түрлері пісіп жарылып кетеді, ал Фурминт, көптеген басқа жүзімдерден айырмашылығы, оны шіруден қорғайтын екінші қабық өсіреді. Бұл жүзімнің табиғи қантының шоғырлануына да әсер етеді. Жүзімдер "асыл шірік" (Botrytis cinerea) саңылауының дамуына жеткілікті уақытқа өсімдіктерде қалдырылады. Жүзімдер кейде желтоқсан айында (ал нағыз Eszencia болған жағдайда, кейде қаңтарда) жиналады. Аймақтағы жылдық өндіріс салыстырмалы түрде шағын болып табылады.
Tokaji (of Tokaj ) or Tokay is the name of the wines from the Tokaj wine region (also Tokaj Hegyalja wine region or Tokaj Hegyalja) in Hungary or the adjoining Tokaj wine region in Slovakia. This region is noted for its sweet wines made from grapes affected by noble rot, a style of wine which has a long history in this region. The "nectar" coming from the grapes of Tokaj is also mentioned in the national anthem of Hungary. The Slovak wine region of Tokaj may use the Tokajský/ á/ é label ("of Tokaj" in Slovak) if they apply the Hungarian quality control regulation. The area where Tokaji wine is traditionally grown is a small plateau, above sea level, near the Carpathian Mountains. The soil is of volcanic origin, with high concentrations of iron and lime. The location of the region has a unique climate, beneficial to this particular viniculture, due to the protection of the nearby mountains. Winters are bitterly cold and windy; spring tends to be cool and dry, and summers are noticeably hot. Usually, autumn brings rain early on, followed by an extended Indian summer, allowing a very long ripening period. The Furmint grapes begin maturation with thick skins, but as they ripen the skins become thinner, and transparent. This allows the sun to penetrate the grape and evaporate much of the liquid inside, producing a higher concentration of sugar. Other types of grapes mature to the point of bursting, however, unlike most other grapes, Furmint will grow a second skin which seals it from rot. This also has the effect of concentrating the grape's natural sugars. The grapes are left on the vine long enough to develop the "noble rot" (Botrytis cinerea) mold. Grapes then are harvested, sometimes as late as December (and in the case of true Eszencia, occasionally into January). Typical yearly production in the region runs to a relatively small .
Токаджи шараптарының түрлері
Құрғақ шараптар: Токаджи ферминті – бұл аймақтағы салыстырмалы түрде жаңа өнім. Ғасырлар бойы аймақтың негізгі өнімі тәтті шарап болды, көбінесе ботритизацияланған үзілімдер. Құрғақ Фурминт әлемдік шарап сардары мен сарапшыларының назарына Иштван Сзепсидің Úrágya 2000 жеке жүздік таңдауын ұсынған кезде ілікті. Шараптың керемет минералдылығы, күрделілігі және құрылымы байқалды, мұндай сипаттамалар бұрын Бургундия немесе Мозель сияқты тарихи аймақтардың ең жақсы ақ шараптарында ғана кездесетін. Оның пісу әлеуеті де үміттендірді. 2003 жылы Мад ауылының көптеген өндірушілері іріктелген құрғақ Фурминт шараптарын үлкен жетістікке жеткізді. 1200 гектарға жуық жері бар Мад ауылы, аймақтың бірегей жанартаулық теруарын көрсететін, жоғары сапалы құрғақ Фурминт шарабын маңызды көлемде өндіруге мүмкіндік алды. Бұл шарап Мад атауымен белгіленген және Szent Tamás Winery-де Иштван Сзепси кіші ұлы өндіреді. Бұрын қарапайым, ординар деп аталған бұл шараптар енді тиісті жүзім сорттарының атымен аталады: Токаджи Фурминт, Токаджи Харслевел, Токаджи Сарғамускат және Токаджи Кёверзшёльё. Сзамородни: Бұл шарап түрі бастапқыда főbor (негізгі шарап) деп белгіленген, бірақ 1820 жылдардан бастап польшалық саудагерлер samorodny атауын танымал етті (Бұл сөз словак тілінен, словен тілінің прекмур диалектісінен және паннониялық алапта венгрленуге дейін қолданылған кайкав хорват тілінен шыққан. Бұл сөз – сипаттамалық сөз және «өзі өскен», «өскендей», немесе «өздігінен жасалған» дегенді білдіреді). Сзамородниді ерекшелейтін нәрсе – оның ботритизацияланған жүзімнің жоғары үлесі бар жүзім шоқтарынан жасалуы. Сзамородни әдетте қарапайым шарапқа қарағанда алкогольге толы. Сзамородниде әдетте 100-120 г дейін қалдық қант болады, сондықтан ол édes (тәтті) деп аталады. Дегенмен, егер жүзім шоқтарында ботритизацияланған жүзім аз болса, қалдық қанттың мөлшері айтарлықтай төмендеп, шарап шараз (құрғақ) болады. Оның алкоголь құрамы әдетте 14% құрайды. Асу: Бұл ағылшын тілінде сөйлейтін әлемде Токай деп белгілі, әлемге әйгілі тәтті, топаз түсті шарап. Венгр тіліндегі «асу» сөзінің бастапқы мағынасы «кептірілген» болған, бірақ «асу» термині ботритизацияланған (яғни «асыл» шіріген) жүзімнен жасалған шарап түрімен байланысты болды. Асу шарабын жасау процесі мынадай: Асу жидектері жеке-жеке жиналады, содан кейін үлкен ыдыстарға жиналып, паста консистенциясына дейін тапталады (асу қамыры деп аталады). Асу қамырына тұз немесе шарап құйылады және 24-48 сағатқа қалдырылады, кейде араластырылады. Шарап ағаш бөшкелерге немесе резервуарларға құйылады, онда ашыту аяқталады және асу шарабы пісіп жетіледі. Бөшкелер салқын жерде сақталады және тығыз жабылмағандықтан, бөшкеде баяу ашыту процесі жалғасады, әдетте бірнеше жыл бойы. Асу концентрациясы дәстүрлі түрде Гонц бөшкесіне (136 литрлік бөшке) қосылған қамырдың путтониясының санымен анықталды. Эссенция әдетте асу шараптарына қосылады, бірақ ашытуға рұқсат етуге болады (бұл процесс кем дегенде 4 жылға созылады), содан кейін таза бөтелкеге құйылады. Нәтижесінде шараптың дәмі мен қарқындылығы теңдессіз, бірақ өте тәтті болғандықтан оны тек аз мөлшерде ішуге болады. Көптеген басқа шараптардан айырмашылығы, Эссенция 200 жыл немесе одан да көп уақыт сақталғанда да сапасы мен ішуге жарамдылығын сақтайды. Fordítás: (венгр тілінде «айналдыру» дегенді білдіреді), асу шарабын жасау үшін қолданылған асу қамырына тұз құю арқылы жасалған шарап. Máslás: (венгр тіліндегі «көшірме» сөзінен алынған), асу тұнбасына тұз құю арқылы жасалған шарап. Басқа тәтті шараптар: Соңғы жылдары Токайда азайту тәтті шараптары пайда бола бастады. Бұл өнімдер жиналғаннан кейін бір жылдан 18 айға дейін босатуға дайын. Олардың құрамында 50-180 г/л қалдық қант және Асу шараптарымен салыстырылатын ботритизацияланған жидектердің арақатынасы бар. Олар әдетте késői szüretelésű (кешкі жинау) шараптары деп белгіленеді. Инновациялық өндірушілер жоғарыда аталған санаттардың атау заңдарына сәйкес келмейтін, бірақ көбінесе жоғары сапалы және бағасы жоғары, және көп жағынан Асу шарабымен салыстыратын Токаджи шараптарын да сатты. Бұл шараптар көбінесе Токаджи куве деп аталады.
Aszú berries are individually picked, then collected in huge vats and trampled into the consistency of paste (known as aszú dough). Must or wine is poured on the aszú dough and left for 24–48 hours, stirred occasionally. The wine is racked off into wooden casks or vats where fermentation is completed and the aszú wine is left to mature. The casks are stored in a cool environment, and are not tightly closed, so a slow fermentation process continues in the cask, usually for several years. The concentration of aszú was traditionally defined by the number of puttony of dough added to a Gönc cask (136 liter barrel) of must. Eszencia is traditionally added to aszú wines, but may be allowed to ferment (a process that takes at least 4 years to complete) and then bottled pure. The resulting wine has a concentration and intensity of flavor that is unequaled, but is so sweet that it can only be drunk in small quantities. Unlike virtually all other wines, Eszencia maintains its quality and drinkability when stored for 200 years or more. Fordítás: (meaning "turning over" in Hungarian), wine made by pouring must on aszú dough which has already been used to make aszú wine. Máslás: (derived from the word "copy" in Hungarian), wine made by pouring must on the lees of aszú. Other sweet wines: In the past few years reductive sweet wines have begun to appear in Tokaj. These are ready for release a year to 18 months after harvest. They typically contain 50 180 g/L of residual sugar and a ratio of botrytised berries comparable to Aszú wines. They are usually labeled as késői szüretelésű (late harvest) wines. Innovative producers have also marketed tokaji wine that does not fit the appellation laws of the above categories but is often of high quality and price, and in many ways comparable to aszú. These wines are often labeled as tokaji cuvée.
Императорлық токай
1918 жылға дейін (Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы және Австро-Венгрия империясының құлауымен) Токайдың ең жақсы эссенциясы сатылмай, Габсбург монархиясының императорлық шарап қоймаларына арналған болатын. 18 ғасырдың ортасына қарай Габсбургтерде сақталған ең жақсы токайлар "Императорлық Токай" деп аталды. Оның қаптары, шағы және бөтелкелері еуропалық монархтар арасында жиі сыйлықтар ретінде алмасып тұрды. 2008 жылы Корольдік Саксон сотының шарап қоймасының мөрі бар Императорлық Токайдың бір бөтелкесі Кристи аукционында £1,955-қа сатылды.
Тарих
Бодрог пен Эрнад өзендерінің тоғысындағы вулкандық топырақта жүзімдер қанша уақыттан бері өсіріліп келе жатыр дегені белгісіз. Бұл, мадьяр тайпалары аймаққа қоныстанғанға дейінгі кезге жатады. Аңыз бойынша, алғашқы ассуды 1630 жылы Лачко Мате Сзепси жасаған. Дегенмен, ассу жүзімінен жасалған шарап туралы айтылым 1576 жылы аяқталған Фабриций Балазз Сзиксайдың "Номенклатурасында" бұрыннан кездеседі. Жақында табылған ассу тізімі осы деректен бес жыл бұрын жасалғанын көрсетеді. Токай шарабы әлемдегі алғашқы аталымдық бақылау нысаны болды, ол Порт шарабынан бірнеше онжылдық бұрын, ал Бордо жіктелуінен 120 жылдан астам бұрын құрылды. Жүзімдіктерді жіктеу 1730 жылы басталды, олар топыраққа, күнге қарайтын жағына және асыл шіруге (ботритис синерея) бейімділігіне қарай бірінші, екінші және үшінші санаттарға бөлінді. 1757 жылы патша жарлығымен Токай аймағында жабық өндіріс аймағы белгіленді. Жіктеу жүйесі 1765 және 1772 жылдарғы халық санақтарымен толықтырылды. 1920 жылы, Австро-Венгрия империясының құлауынан кейін, Токай шарап аймағының шағын бөлігі (шамамен 1,75 км²) Трианон шарты бойынша Чехословакияның құрамына өтті, ал қалған бөлігі Венгрияда қалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Венгрия кеңестік ықпалға түскеннен кейін, Токай өндірісі 6000-ға жуық шағын өндірушімен жалғасты, бірақ бөтелкеге құю және тарату мемлекеттік ұйымның монополиясында болды. 1990 жылы коммунистік режимнің құлауынан кейін Токай шарап аймағында бірқатар тәуелсіз шарап заводтары құрылды. Мемлекеттік өндіруші әлі де бар және жалпы өндірістің шамамен 20 пайызын қамтамасыз етеді.
Токаджидің танымал тұтынушылары
Молдавияның воеводасы Ұлы Степан Токай шараптарының жанкүйері болған. Ол Молдоваға Kövérszőlő сортын енгізді, ол Grasă de Cotnari шарабының дамуына әкелді. Токаджи 18 ғасырдан бері "Vinum Regum, Rex Vinorum" ("Патшалардың шарабы, шараптардың патшасы") деп белгілі. Бұл атау кейде Франция королі Людовик XIV-ке де жатқызылады. 1703 жылы Трансильвания князі Франциск Ракоци II, Людовик XIV-ке өзінің Токай иелігінен Токай шарабын сыйға берді. Токай шарабы Версальдегі француз корольдік сарайында ұсынылып, Токай деп аталды. Император Франц Иосиф (сонымен қатар Венгрия королі) жыл сайын патшайым Викторияның туған күніне оның өмір сүрген әр айына бір бөтелкеден, әр жылға он екі бөтелкеден Токай Ассу шарабын сыйға тартқан. Оның сексен бірінші және соңғы туған күніне (1900) бұл 972 бөтелкеге жетті. Токай шарабына Бетховен, Лист, Шуберт, Гете, Генрих Гейне, Фридрих Шиллер, Брам Стокер, Иоганн Штраус II және Вольтер сияқты көптеген көрнекті жазушылар мен композиторлар жоғары баға берді. Композитор Иосиф Гайдн Токай шарабын өте жақсы көретін. Людовик XIV-тен басқа, тағы бірнеше еуропалық монархтар осы шарапты үлкен қызығушылықпен ішкені белгілі. Людовик XV және Фридрих I, Вольтер сияқты қонақтарын Токай шарабымен күтіп алғанда, бірін-бірі басып өтуге тырысты. Француз империясының соңғы императоры Наполеон III жыл сайын француз корольдік сарайына 30-40 баррель Токай шарабын тапсыратын. Рим папасы Пий IV (1499-1565) 1562 жылы Трент соборында: "Summum pontificem talia vina decent!" ("Мұндай шараптар папалық үстелге лайық!") деп айтқан. Швеция королі Густав III Токай шарабын жақсы көретін – ол басқа шарап ішкен емес десе де болады. Ресейде оның тұтынушыларының арасында Петр I және Ресей императрицасы Елизавета да болды. 1933 жылы Польша президенті Игнаци Мощицкийдің үйлену тойы туралы газет хабарламасында, тосттар 250 жылдық шараппен жасалғаны және "Шарап жақсы болса, ол тек Токайдың мәні болуы мүмкін, ал Польша мен Венгрия арасындағы ғасырлар бойғы достық осы тұжырымды қолдайды" делінген. Любавичтің бас раввині Шмуэль Шниерсон мерекелік шараларда, мысалы, 1878 жылы "Векочо" атты атақты сөздер сериясін аяқтағанда, кошер Токай шарабын ішкені белгілі.
Танымал мәдениетте
Гетенің "Фауст" романында Ауербахтың шарапханасында Мефистофель басқа кейіпкерлерге кез келген шарапты таңдау мүмкіндігін береді, содан кейін ол үстелге тығынды бұрап тесік жасап, шарапты шығарады. Фрош Рейн шарабын, Брандер шампан шарабын, ал Сибель тәтті шарапты тілейді, сосын Мефистофель оған Токайды таңдайды. Александр Дюманың "Көролеваның мойындығы" (1849, 1850) романының бірінші тарауында Ришелье маршалының үй ішкі қызметшісі оны түскі асқа бір сағаттап күтеді, осылайша Швеция короліне – граф Хага есімімен келген қонағына – ерекше токаджи шарабының бөтелкесін ұсынуға мүмкіндік алады. Генрих Ибсеннің "Жабайы үйрек" (1884) пьесасында бірінші акттегі қонақтар Токай ішеді. Сценада басты кейіпкер Хьяльмар Экдалдың жақсы шараптардың жылдық айырмашылықтарын білмейтіні анықталады. Сэр Артур Конан Дойлдың "Төрт белгісі" (1890) романының төртінші тарауында Таддеус Шолто Мисс Морстанға қолдағы жалғыз екі сусын – Кьянти немесе Токайды ұсынады. Брам Стокердің "Дракула" (1897) романында Джонатан Харкерге Дракула сарайына алғаш келген түні Токайдың бөтелкесі ұсынылады. Шерлок Холмс туралы тағы бір әңгімесінде, "Соңғы құрмет көрсету" (1917), неміс тыңшысы фон Борк өзінің серігіне "Алтамонттың" (Холмс маскировкамен) "Токайға қызығушылық танытқандығын" айтады. Кейін Холмс Ватсонға бір стақан шарап ұсынып: "Бұл тамаша шарап, Ватсон. Дивандағы досымыз бұл шараптың Франц Иосифтің Шёнбрунн сарайындағы арнайы шарапханасынан екеніне сендірді". Императорлық Токай Вирджиния Вульфтің 1925 жылғы "Миссис Даллоуэй" романында қолданылады. "Шын императорлық Токай" бөтелкесі Лорд Питер Уимсидің "Дәм мәселесі бойынша іскерлік" (1928) атты қысқа әңгімесінде маңызды рөл атқарады, ол шарапты дәм тату арқылы анықтауға арналған. Ол "бірден тәтті де қарапайым" және "өте жоғары бағаланған" деп сипатталады. 1929 жылы танымал Алистер Кроулидің "Ай баласы" атты эзотерикалық романында төртінші тарауда бірнеше сирек шараптар, соның ішінде "әдетте императорлық Токай" бар той көрсетіледі. Х. Уорнер Алленнің "Комета жылының Токай" (1930) әңгімесінде сирек Токай тыңшылар мен жоғалған келісімге қатысты күрделі сюжетте маңызды орын алады. Токаджинің хош иісін сезіну, сондай-ақ оны ішкен кездегі әсері Эдвард Планкетттің 1936 жылғы "Дино Спанлимен сұхбаттарым" романында маңызды және көңілді сюжеттік құрал болып табылады. Романның 2008 жылғы бейімделуінде, Дино Спанли де осы құралды пайдаланады. Джек Керуактың 1959 жылғы "Октябрьдегі теміржол жері" поэмасында Керуак жұмыс істемеген демалыс күндері "токайдың бестен бір бөлігін, шайсыз" ішкені туралы айтылады. Терри Гиллиамның "Барон Мюнхаузеннің шытырман оқиғалары" (1988) фильмінде барон мен сұлтан баронның "Венадағы императорлық шарапханаларынан" сұлтан ұсынғаннан гөрі жақсы Токайды ала алатынына тікелей тікелей бәс тікеді. Филип Пуллманның "Солтүстік жарық" (1995, сондай-ақ "Алтын компас" деп те аталады) романында Иордания колледжінің магистрі (роман мен телесериалда) немесе Магистериумның (фильмде) өкілі Лорд Асриелді Токайдың декантері арқылы улауға тырысады, бұл "Токайдың декантері" деп аталатын бірінші тарауда көрсетілген. Токаджи – Лорд Асриелдің сүйікті шарабы. Америкалық телесериал "Mad Men" сериалының "The Hobo Code" (2007) эпизодында Дон Дрейпер битникпен дауласады. Битник жарнама "Билоксидегі он өлі баланы қайтаруға көмектеспейді" десе, Дон "Токай шарабын сатып алып, Гранд-Сентралдағы қабырғаға сүйеніп, босқындар сияқты көрінбеймін" деп жауап береді. Гастон Лерудың "Операның арбауы" романында Эрик атты кейіпкер Кристин Даэге Париж операсының астындағы үйіне алғаш келгенде Токайдан тұратын тамақ ұсынады. "Traveller" ғылыми-фантастикалық рөлдік ойында Токай Эссенция (немесе Токай Эссенция) соншалықты жақсы шарап саналады, сонда Жердің барлық өндірісі тек жұлдызаралық үшінші империяның императорына арналған. Ажантидің "Жоғарғы шаңқай" класындағы крейсерде болған танымал оқиға императордың шарап тасымалын ұрлауға жасалған әрекетке қатысты.