Авторлық құқықтағы идея-көрсету айырмасы: идеяларға емес, олардың нақты бейнелеуіне ғана қорғау беріледі. Патенттен өзгеше, авторлық құқық идеяны қорғамайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Авторлық құқық саласындағы ұғым
Concept in copyright law
Идеяны көріністен ажырату немесе идея мен көрініс арасындағы екіұштылық – АҚШ-тағы заңдық доктрина, ол идеяны оның көрінісінен немесе іске асыру жолынан ажырату арқылы авторлық құқық қорғау шегін шектейді. Патенттерден айырмашылығы, патенттер әдіс ретінде қарастырылғанда жалпы идеялар мен ұғымдарға қатысты меншік құқығын бере алады, авторлық құқық мұндай құқықтарды бере алмайды. Оқиғалы роман осы ұғымды түсіндіруге мысал болады. Авторлық құқық жұмыстың өзіне, нақты оқиғасына немесе кейіпкерлеріне, немесе кітаптағы кез келген көркем шығармаға тиесілі болуы мүмкін, бірақ әдетте оқиғаның идеясына немесе жанрына тиесілі болмайды. Сондықтан, авторлық құқық адамның ізденіс сапарына шығуының идеясына емес, осы үлгіге сәйкес келетін нақты оқиғаға тиесілі болуы мүмкін. Сол сияқты, егер жұмыста сипатталған әдістер немесе процестер патентке жатса, олар түрлі патенттік талаптар нысаны болуы мүмкін, бұл талаптар бірдей идеяға негізделген басқа әдістерді немесе процестерді қамтуға жеткілікті кең немесе тар болуы мүмкін. Мысалы, Артур Кларк 1945 жылы Bell Labs-те әзірленген кезде 1954 жылы патентке жатпаған коммуникациялық спутникті (телекоммуникациялық реле ретінде пайдаланылатын геостационарлық спутник) жеткілікті түрде сипаттады.
The idea–expression distinction or idea–expression dichotomy is a legal doctrine in the United States that limits the scope of copyright protection by differentiating an idea from the expression or manifestation of that idea. Unlike patents, which may confer proprietary rights in relation to general ideas and concepts per se when construed as methods, copyrights cannot confer such rights. An adventure novel provides an illustration of the concept. Copyright may subsist in the work as a whole, in the particular story or characters involved, or in any artwork contained in the book, but generally not in the idea or genre of the story. Copyright, therefore, may not subsist in the idea of a man venturing out on a quest, but may subsist in a particular story that follows that pattern. Similarly, if the methods or processes described in a work are patentable, they may be the subject of various patent claims, which may or may not be broad enough to cover other methods or processes based on the same idea. Arthur C. Clarke, for example, sufficiently described the concept of a communications satellite (a geostationary satellite used as a telecommunications relay) in a 1945 paper that was not considered patentable in 1954 when it was developed at Bell Labs.
Құқықтық шығу тегі мен мәртебесі
Философиялық тұрғыдан алғанда, ой мен тілдің аражігін ажырату туралы пікірталас бар. Бұрын олардың екеуін де бөліп қарастыру мүмкін емес деп есептелген, сондықтан бір ойды басқа сөздермен парафраздау оны толыққанды қайта беруге келмейтін. Ал, керісінше, түсініктер мен тіл толығымен тәуелсіз, демек, бір түсінікті әртүрлі жолдармен жеткізуге болады. АҚШ-та бұл доктрина 1879 жылғы Бейкерге қарсы Сельден ісінде пайда болды. Жоғарғы Сот Сельден ісінде кітапта сипатталған "пайдалы өнерге" (осы жағдайда – бухгалтерлік есепке) патент арқылы ғана құқықтар берілуі мүмкін екенін, бірақ авторлық құқық тек сипаттаманың өзін ғана қорғайтынын мәлімдеді. Кейінгі істерде Жоғарғы Сот «патенттен айырмашылығы, авторлық құқық ашылған өнерге ешқандай эксклюзивті құқық бермейді; қорғау тек идеяның көрінісіне ғана, идеяның өзіне емес, беріледі» және «авторлық құқықтың идея/көрініс дихотомиясы Бірінші поправка мен Авторлық құқық туралы заң арасындағы анықтамалық тепе-теңдікті сақтайды, фактілерді еркін таратуға мүмкіндік береді, сонымен бірге автордың өрнегін қорғайды» деп мәлімдеді. Англиядағы Donoghue v. Allied Newspapers Ltd. (1938) Ch 106 ісінде сот бұл тұжырымды «идеяны формаға енгізген адам, ол сурет, пьеса немесе кітап арқылы болсын» авторлық құқықты иеленеді деп түсіндірді. Австралиядағы Victoria Park Racing and Recreation Grounds Co. Ltd v. Taylor (1937) 58 CLR 479, 498-беттегі шешімде Латхам судьясы автобустан адамның құлауы туралы хабарлау мысалын келтірді: осы деректі бірінші хабарлаған адам авторлық құқық заңын пайдаланып басқаларды осы фактіні жариялаудан тоқтатуға құқылы емес. Бүгінде Еуропалық Одақтың Бағдарламалық қамтамасыз ету туралы директивасының 1.2-бабы компьютерлік бағдарламаның кез келген элементінің, оның интерфейсінің негізінде жатқан идеялар мен принциптерді авторлық құқықтан тікелей шығарып тастайды. Еуропалық соттың SAS Institute Inc. v World Programming Ltd. ісінде айтылғандай, «компьютерлік бағдарламаның функционалдығын авторлық құқықпен қорғауға болатын болса, бұл технологиялық прогреске және өнеркәсіптік дамуға зиян келтіретін идеяларды монополиялауға мүмкіндік берумен тең болар еді».
Philosophically, there is disagreement about the distinction between thought and language. In the past it was often thought that the two could not be separated, and so a paraphrase could never exactly reproduce a thought expressed in different words. At the opposite extreme is the view that concepts and language are completely independent, so there is always a range of ways in which a concept can be expressed. In the United States, the doctrine originated from the 1879 Supreme Court case of Baker v. Selden. The Supreme Court held in Selden that, while exclusive rights to the "useful arts" (in this case bookkeeping) described in a book might be available by patent, only the description itself was protectable by copyright. In later cases, the Supreme Court has stated that "unlike a patent, a copyright gives no exclusive right to the art disclosed; protection is given only to the expression of the idea—not the idea itself," and that "copyright's idea/expression dichotomy 'strike[s] a definitional balance between the First Amendment and the Copyright Act by permitting free communication of facts while still protecting an author's expression.'" In the English decision of Donoghue v. Allied Newspapers Ltd. (1938) Ch 106, the court illustrated the concept by stating that "the person who has clothed the idea in form, whether by means of a picture, a play or a book" owns the copyright. In the Australian decision of Victoria Park Racing and Recreation Grounds Co. Ltd v. Taylor (1937) 58 CLR 479 at 498, Latham CJ used the analogy of reporting a person's fall from a bus: the first person to do so could not use the law of copyright to stop other people from announcing this fact. Today, Article 1.2 of the European Union Software Directive expressly excludes from copyright ideas and principles that underlie any element of a computer program, including those that underlie its interfaces. As stated by the European Court of Justice in SAS Institute Inc. v World Programming Ltd., "to accept that the functionality of a computer program can be protected by copyright would amount to making it possible to monopolize ideas, to the detriment of technological progress and industrial development."
Құрамалық құру туралы ілім
Кеңірек, бірақ байланысты ұғым – бірігу доктринасы. Кейбір идеяларды тек бір немесе шектеулі жолдар арқылы ғана түсіндіруге болады. Ойын ережелері осыған мысал. Мысалы, Morrisey v. Proctor & Gamble 379 F.2d 675 (1-ші айналым, 1967 ж.) ісінде, қатысушылардың әлеуметтік сақтандыру нөмірлеріне негізделген жеребелік ойын ережелерінің жиынтығы авторлық құқықпен қорғалмады, себебі жеребелік ойын нұсқауларының негізгі идеясын білдірудің шектеулі мүмкіндіктері ғана болды. Мұндай жағдайларда өрнек идеямен бірігіп кетеді де, сол себепті қорғалмайды. Кейде қандай да бір фактіні немесе идеяны қалай жеткізу керектігі туралы таңдау өте тар болады, сондықтан көшірме немесе жақын парафраз жасау сөзсіз болуы мүмкін. Осындай жағдайда "бірігу доктринасы" қолданысқа енеді. Факті немесе идея мен өрнек біріктірілген болып есептеледі, ал өрнек қорғауға жатпайды. Бірігу доктринасы көбінесе нақты ақпаратқа немесе ғылыми теорияларға ғана қолданылады, бірақ автордың өрнектеуге кең мүмкіндіктері бар пьесалар немесе романдар сияқты шығармашылық туындыларға емес. Бірігу доктринасы компьютерлік бағдарламалардың қолданушы интерфейсін жобалауға да қатысты қолданылған, егер екі түрлі бағдарлама қолданатын белгішелердің ұқсастығы, пайдаланушылар үшін тек шектеулі белгішелер ғана таныс болса, мысалы, құжатты бейнелеу үшін бетке ұқсайтын кескін болса, қабылданады. Алайда, 1994 жылы Ұлыбритания судьясы Ibcos Computers v. Barclays Mercantile Finance [FSR 275] ісінде бірігу доктринасына күмән келтіріп, "егер идеяны білдірудің бір ғана жолы болса, онда ол жол авторлық құқықтың нысаны емес" деген пікірге келіспейтінін айтты. АҚШ соттары бірігу авторлық құқықтың пайда болуына кедергі келтіре ме, әлде жауапкердің қорғалған өрнекті көшіргенін анықтағанда қарастырылу керек пе деген мәселеде екіге бөлінген. Тек бір федералды округ, Тоғызыншы округ, бірігуді авторлық құқықты бұзуға қарсы "қорғаныс" ретінде қарастыру керектігін шешкен, бірақ 2019 жылдан бастап бұл оң қорғаныс болып есептелмейді, себебі талапкер бұзушылықтың орын алғанын дәлелдеу міндетін әлі де өз мойнында сақтайды.
A broader but related concept is the merger doctrine. Some ideas can be expressed intelligibly only in one or a limited number of ways. The rules of a game provide an example. For example, in Morrisey v. Proctor & Gamble 379 F.2d 675 (1st Cir. 1967), a set of rules for sweepstakes based on entrants' social security numbers was not copyrightable because there were only a limited number of ways to express the underlying idea of the sweepstakes instructions. In such cases the expression merges with the idea and is therefore not protected. There are cases where there is very little choice about how to express some fact or idea, so a copy or close paraphrase may be unavoidable. In this case, the "merger doctrine" comes into play. The fact or idea and the expression are seen as merged, and the expression cannot be protected. The merger doctrine is typically applied only to factual information or scientific theories, not to imaginative works such as plays or novels where the author has a much broader choice of expression. The merger doctrine has been applied to the user interface design of computer software, where similarity between icons used by two different programs is acceptable if only a very limited number of icons would be recognizable by users, such as an image looking like a page to represent a document. However, in 1994 a U. K. judge in Ibcos Computers v. Barclays Mercantile Finance [FSR 275] cast doubt on the merger doctrine, saying he was not comfortable with the idea that "if there is only one way of expressing an idea that way is not the subject of copyright." United States courts are divided on whether merger prevents copyrightability in the first place, or should instead be considered when determining if the defendant copied protected expression. Only one federal circuit, the Ninth Circuit, has specifically held that merger should be considered a "defense" to copyright infringement, but as of 2019 this is not considered an affirmative defense as the plaintiff still carries the burden of proof that infringement occurred.