Қатафракт: Еуразия және Солтүстік Африканың қалың қаруланған атты әскері

Кіріспе

Персиядан шыққан ауыр ат әскерінің түрі және Еуразия мен Солтүстік Африкада қолданылған.

Катафракт – Персияда пайда болған және Еуразия мен Солтүстік Африкадағы ежелгі соғыстарда қолданылған броньды ауыр ат әскерінің түрі. Тарихи тұрғыдан алғанда, катафракт өте қатты броньмен жабдықталған салт атты әскер болды, мұнда атты да, жануары да дерлік толығымен қабықша тәрізді броньмен жабылған және әдетте негізгі қару ретінде контос (ұзақ сүңгі) қолданды. Катафрактар көптеген империялар мен мемлекеттер үшін элиталық ат әскері қызметін атқарды, олардың негізгі мақсаты қарсылас ауыр ат әскері мен жаяу әскерін бұзу болды. Көптеген тарихшылар ежелгі заманнан бастап жоғары орта ғасырға дейін олар туралы жазған, және Шығыс Рим империясы арқылы еуропалық рыцарьларға әсер еткен болуы мүмкін. Тарихында катафрактарды қолданған халықтар мен мемлекеттерге мыналар кіреді: скифтер, сарматтар, аландар, парфтар, ахеменидтер, сакалар, армяндар, селеукидтер, аталидтер, понттықтар, грек-бактриялықтар, сасанидтер, римдіктер, готтар, византиялықтар, грузиндер, қытайлар, корейлер, юрчендер, моңғолдар, тангуттар және соңхайлар. Еуропада қатты брондалған римдік ат әскерінің пайда болуы Анатолиядағы парфтар мен сасанидтердің шығыс жорықтарына, сондай-ақ Еуразия далаларындағы ирандық катафрактардан күрделі жеңілістерге, әсіресе Жоғарғы Месопотамиядағы Каррхей шайқасында (б.з.д. 53 ж.) жауап ретінде болды. Дәстүр бойынша, римдік ат әскері ауыр қаруланбаған және оның әсері шектеулі болды; римдік эквиттер корпусы негізінен найза мен қылыш ұстаған жеңіл қаруланған атты әскерлерден тұрды және шайқас алдында және одан кейін дұшпандарды қуу үшін жеңіл ат әскері тактикасын қолданды. Катафракт сияқты ат әскері құрылымдарының қабылдануы Рим армиясында 3-4 ғасырлардың соңында кеңінен таралды. Император Галлиен және оның генералы, сондай-ақ ықтимал узурпатор Авреол (268 ж. қайтыс болған) Рим армиясында римдік катафрактар жасағын құруға үлкен үлес қосты.

Этимология

Сөздің шығу тегі грек тілінде. Κατάφρακτος (катафрактос, катафрактос, катафрактос немесе катафрактос) грек тіліндегі κατά препозициясы және φρακτός ("жабық, қорғалған") сөздерінің түбірінен құралған, бұл "толық қаруланған" немесе "барлық жағынан жабық" деп түсіндіріледі. Термин алғаш рет латын тілінде, Луций Корнелий Сизеннаның жазбаларында кездеседі: "loricatos, quos cataphractos vocant", яғни "қарулы, оларды катафрактар деп атайды". Рим дәуірінің соңында терминге қатысты шатасулар болған сияқты, өйткені республикалық кезеңде дәстүрлі түрде Equites деп аталған кез келген қарулы атты әскерлер кейіннен "катафрактар" деп аталды. Вегеций IV ғасырда жазғанда, кез келген қаруды "катафракт" деп сипаттаған, ол жазу кезінде lorica segmentata немесе lorica hamata болған. Аммиан Марцеллин, IV ғасырдағы римдік сарбаз және тарихшы, "катафракти equites (quos clibanarios dictitant)" – "катафракті атты әскерін олар үнемі клибанарийлер деп атайды" деп жазған (клибанарий – бұл классикалық латын тілінде қолданылмаған шетелдік термин). Клибанарий – латынша "поштаға жамылған салт аттылар" деген сөз, ол гректің κλιβανοφόροι (klibanophoroi) сөзінен шыққан, грек сөзі κλίβανος, яғни "пеш" немесе "металл пеш"; бұл сөз парсы сөзімен де байланыстырылған. Алайда, ол грек тіліндегі көздерге қарағанда латын тіліндегі көздерде жиі кездеседі. Грек терминінің екі түрлі шығу тегі ұсынылған: немесе ол қатаң қаруланған катафрактарға, броняға оралған адамдар сияқты, пештегідей тез қызып кететін адамдарға жасалған әзілдеме болды; немесе ол ежелгі парсы *griwbanar (немесе *grivpanvar) сөзінен шыққан, ол ирандық түбірлерден құралған griva pana bara, яғни "мойын қорғағышын киген" дегенді білдіреді. Римдік жылнамашылар мен тарихшылар Арриан, Элиан және Асклепиодот әскери трактаттарында "катафракт" терминін жартылай немесе толық ат және салт атты қарулары бар кез келген атты әскерді сипаттау үшін қолданды. Византиялық тарихшы Лео Диаконис оларды πανσιδήρους ἱππότας (pansidearoos ippotas) деп атайды, бұл "толық темірмен қаруланған рыцарьлар" деп аударылады. Сондықтан, кейінгі антик дәуірде катафрактардың қандай болғаны және олар клибанарийлерден ерекшеленетін-болмағаны туралы күмән туады. Кейбір тарихшылар катафрактар мен клибанарийлер бір және бірдей атты әскер түрі болған деп болжайды, олар географиялық орналасулары мен жергілікті тілдік ерекшеліктеріне байланысты әртүрлі атаулармен белгіленген. Латын тілі ресми тіл болған Батыс Рим империясының қолбасшылығындағы катафракті сияқты атты әскерлер әрқашан түпнұсқа грек атауының латыншаланған түрін, катафрактарийді алып жүрген. Шығыс Рим империясындағы катафракті сияқты атты әскерлерге ерекше термин берілмеген, олардың латын нұсқасы мен грек инновациясы клибанарий тарихи көздерде қолданылып келді, негізінен Византияның грек тілінің күшті ықпалынан (әсіресе 7 ғасырдан кейін, латын тілі ресми тіл болудан қалған кезде). Алайда, қазіргі заманғы көздер кейде клибанарийлер шын мәнінде атты әскердің ауыр түрі болған немесе арнайы мақсаттағы бөлімшелер құрған (мысалы, кеш Equites Sagittarii Clibanarii, атты садақшылардың римдік баламасы, алғаш рет Notitia Dignitatum-да аталған). "Катафракт" термині әртүрлі мәдениеттерде мың жылдан астам уақыт бойы қолданылған, сондықтан әртүрлі елдердің әскерлеріндегі толық қаруланған атты әскердің әртүрлі түрлеріне грек және римдік ғалымдар осындай атты әскерге арналған жергілікті терминдерді білмейтін.

The origin of the word is Greek. Κατάφρακτος (kataphraktos, cataphraktos, cataphractos, or katafraktos) is composed of the Greek root words, κατά, a preposition, and φρακτός ("covered, protected"), which is interpreted along the lines of "fully armored" or "closed from all sides". The term first appears substantively in Latin, in the writings of Lucius Cornelius Sisenna: "loricatos, quos cataphractos vocant", meaning "the armored, whom they call cataphract". There appears to be some confusion about the term in the late Roman period, as armored cavalrymen of any sort that were traditionally referred to as Equites in the Republican period later became exclusively designated as "cataphracts". Vegetius, writing in the fourth century, described armor of any sort as "cataphracts" – which at the time of writing would have been either lorica segmentata or lorica hamata. Ammianus Marcellinus, Roman soldier and historian of the fourth century, mentions the "cataphracti equites (quos clibanarios dictitant)" – the "cataphract cavalry which they regularly call clibanarii" (implying that clibanarii is a foreign term, not used in Classical Latin). Clibanarii is a Latin word for "mail clad riders", itself a derivative of the Greek κλιβανοφόροι (klibanophoroi), meaning "camp oven bearers" from the Greek word κλίβανος, meaning "camp oven" or "metallic furnace"; the word has also been tentatively linked to the Persian word for a warrior, grivpan. However, it appears with more frequency in Latin sources than in Greek throughout antiquity. A twofold origin of the Greek term has been proposed: either that it was a humorous reference to the heavily armored cataphracts as men encased in armor who would heat up very quickly much like in an oven; or that it was further derived from the Old Persian word *griwbanar (or *grivpanvar), itself composed of the Iranian roots griva pana bara, which translates into "neck guard wearer". Roman chroniclers and historians Arrian, Aelian and Asclepiodotus use the term "cataphract" in their military treatises to describe any type of cavalry with either partial or full horse and rider armor. The Byzantine historian Leo Diaconis calls them πανσιδήρους ἱππότας (pansidearoos ippotas), which would translate as "fully iron clad knights". There is, therefore, some doubt as to what exactly cataphracts were in late antiquity, and whether or not they were distinct from clibanarii. Some historians theorise that cataphracts and clibanarii were one and the same type of cavalry, designated differently simply as a result of their divided geographical locations and local linguistic preferences. Cataphract like cavalry under the command of the Western Roman Empire, where Latin was the official tongue, always bore the Latinized variant of the original Greek name, cataphractarii. The cataphract like cavalry stationed in the Eastern Roman Empire had no exclusive term ascribed to them, with both the Latin variant and the Greek innovation clibanarii being used in historical sources, largely because of the Byzantines' heavy Greek influence (especially after the 7th century, when Latin ceased to be the official language). Contemporary sources, however, sometimes imply that clibanarii were in fact a heavier type of cavalryman, or formed special purpose units (such as the late Equites Sagittarii Clibanarii, a Roman equivalent of horse archers, first mentioned in the Notitia Dignitatum). Given that "cataphract" was used for more than a millennium by various cultures, it appears that different types of fully armored cavalry in the armies of different nations were assigned this name by Greek and Roman scholars not familiar with the native terms for such cavalry.

Ирандық шығу тегі

Кәдімгі замандағы атты әскерге сенім арту Орталық Азия далаларының ежелгі тұрғындарымен байланысты, олар жылқыны қолға үйреткен алғашқы халықтардың бірі болды және соғыс арбасын жасауға бастама жасады. Шамамен б.з.д. 2000 жылы көшпелі тайпалардың көпшілігі және мал өсірумен айналысқан халықтар негізінен қола дәуіріндегі ирандықтар еді. Олар Орталық Азия далаларынан Иран үстірті мен Үлкен Иранға шамамен б.з.д. 1000-800 жылдары көшті. Археологиялық мәліметтерге сүйене отырып, осы тайпалардың екеуі анықталды: митандықтар мен касситтер. Деректер шектеулі болғанымен, олардың белгілі бір мақсаттар үшін жылқы өсіргеніне сенуге болады, бұл олардың арба қолданғандығы туралы көптеген археологиялық жазбалармен және арба аттарын оқыту туралы трактаттармен дәлелденеді. Ежелгі Таяу Шығыста катафракт атты әскерінің дамуына қажетті шарттар – озық металл өңдеу технологиясы және жылқы өсіруге қолайлы жайылымдардан бөлек, селекциялық өсіру және мал шаруашылығының дамуы болды. Катафракт атты әскеріне өте күшті және төзімді жылқылар қажет еді. Егер жылқылардың бұлқыны мен қайраттылығын ескермей, селекциялық өсіру жүргізілмегенде, олар шайқас кезінде қару-жарақ пен аттының салмағын көтере алмас еді. Осы оқиғаның алғаш рет Таяу Шығыста болғанына сенімді. Бұрын айтылған ертедегі Үнді-Иран мемлекеттері мен биліктері, негізінен Солтүстік-Шығыс Иран тайпаларының және б.з.д. 625 жылы алғашқы Иран империясын құрған медилердің ата-бабалары болды. Меди империясы б.з.д. 7 ғасырында жылқы өсірудің алғашқы жазбаша дәлелін қалдырды, алғаш рет ауыр атты әскер ретінде қолдану үшін Загрос тауларында пайда болған Нисеан тұқымын таратып, оны өркендетті. Нисеан ежелгі әлемде, әсіресе ежелгі Парсыда атақты болды. Кейде "Нисеан аттары" деп аталатын бұл соғыс жылқыларын гректер көп іздеді және олардың көптеген қазіргі заманғы жылқы тұқымдарына әсер еткеніне сенімді. Атты әскердің соғыстағы маңыздылығы арта тұрған сайын, атты және оның иесін қорғау ең маңызды мәселе болды. Бұл, әсіресе, атты әскерді өздерінің негізгі әскери күші ретінде қарастырған халықтарға қатысты, мысалы, ежелгі парсылар, соның ішінде медилер және парсы әулеттері. Осыны барлық ежелгі ирандықтарға да айтуға болады: садақтан кейін, жылқы осы қоғамдарда ең бағалы және меңгерілген соғыс құралы ретінде құрметтелді, себебі жылқының қолға үйретілуімен және эволюциясымен бүкіл тарих бойы тығыз байланысты болды. Бұл ертедегі атпен жүру дәстүрлері, биліктегі ақсүйектерге тікелей байланысты болды (өйткені тек ақсүйектер ғана атты әскердің жауынгері бола алатын еді), б.з.д. 600 жылдан бастап Еуразия далалары мен Иран үстіртіне тарады. Бұл таралуға Меди империясының Орталық Азиядағы кең аумағындағы байланыстар ықпал етті, осы аймақ Массагеттер, скифтер, сактар және дахалар сияқты ерте Солтүстік-Шығыс Иран этностық топтарының отаны болды. Археологиялық қазбалар б.з.д. 6 ғасырға қарай Хорезм аймағы мен Арал теңізі бассейнінде мекендеген Массагеттер, Дахалар және Сактар сияқты ирандық халықтар арасында да ұқсас тәжірибелер жүргізілгенін көрсетеді. Бұл прототиптік катафракттардың шабуылдық қарулары ассириялықтардың қаруларына ұқсас болғанымен, айырмашылығы – тек атты ғана емес, жылқының басы мен бүйірі де қорғанышпен жабдықталған. Рубин болжағандай, бұл дамуға ассириялықтар әсер еткен бе, әлде Ахеменид империясы әсер еткен бе, әлде олар өздігінен пайда болды ма, немесе Ежелгі Таяу Шығыста жасалған ауыр броньды атты әскердің жетістіктерімен байланыссыз болды ма, оны археологиялық жазбалардан анықтау мүмкін емес. Батыс Еуразиядағы осы ерте ауыр атты әскердің одан әрі дамуы толыққанды белгісіз. Үлкен аттардағы ауыр броньды салт аттылар б.з.д. 4 ғасырдың солтүстік Қара теңіз аймағындағы фрескаларда кездеседі, атап айтқанда, жеңіл атты садақшыларға сүйенген скифтердің орнын сарматтар басып алған кезде. Б.з.д. 3 ғасырына қарай жеңіл атты әскерлер шығыс әскерлерінің көпшілігінде қолданылды, бірақ Шығыс және Батыстағы "салыстырмалы түрде аз мемлекеттер ғана ассириялықтар мен хорезмдіктердің пошта арқылы атты әскерді пайдалану тәжірибесін қайталауға тырысты".

The reliance on cavalry as a means of warfare in general lies with the ancient inhabitants of the Central Asian steppes in early antiquity, who were one of the first peoples to domesticate the horse and pioneered the development of the chariot. Most of these nomadic tribes and wandering pastoralists c. 2000 BC were largely Bronze Age, Iranian populations who migrated from the steppes of Central Asia into the Iranian Plateau and Greater Iran from around 1000 BC to 800 BC. Two of these tribes are attested based upon archaeological evidence: the Mitanni and the Kassites. Although evidence is scant, they are believed to have raised and bred horses for specific purposes, as is evidenced by the large archaeological record of their use of the chariot and several treatises on the training of chariot horses. The one founding prerequisite towards the development of cataphract cavalry in the Ancient Near East, apart from advanced metalworking techniques and the necessary grazing pastures for raising horses, was the development of selective breeding and animal husbandry. Cataphract cavalry needed immensely strong and endurant horses, and without selectively breeding horses for muscular strength and hardiness, they would have surely not been able to bear the immense loads of armor and a rider during the strain of battle. The Near East is generally believed to have been the focal point for where this first occurred. The previously mentioned early Indo Iranian kingdoms and statehoods were to a large degree the ancestors of the north eastern Iranian tribes and the Medians, who would found the first Iranian Empire in 625 BC. It was the Median Empire that left the first written proof of horse breeding around the 7th century BC, being the first to propagate a specific horse breed, known as the Nisean, which originated in the Zagros Mountains for use as heavy cavalry. The Nisean would become renowned in the Ancient World and particularly in Ancient Persia as the mount of nobility. These warhorses, sometimes referred to as "Nisean chargers", were highly sought after by the Greeks, and are believed to have influenced many modern horse breeds. With the growing aggressiveness of cavalry in warfare, protection of the rider and the horse became paramount. This was especially true of peoples who treated cavalry as the basic arm of their military, such as the Ancient Persians, including the Medes and the successive Persian dynasties. To a larger extent, the same can be said of all the Ancient Iranian peoples: second only to perhaps the bow, horses were held in reverence and importance in these societies as their preferred and mastered medium of warfare, due to an intrinsic link throughout history with the domestication and evolution of the horse. These early riding traditions, which were strongly tied to the ruling caste of nobility (as only those of noble birth or caste could become cavalry warriors), now spread throughout the Eurasian steppes and Iranian plateau from around 600 BC and onwards due to contact with the Median Empire's vast expanse across Central Asia, which was the native homeland of the early, north eastern Iranian ethnic groups such as the Massagetae, Scythians, Sakas, and Dahae. Archaeological excavations also indicate that, by the 6th century BC, similar experimentation had taken place among the Iranian peoples inhabiting the Khwarezm region and Aral Sea basin, such as the Massagetae, Dahae and Saka. While the offensive weapons of these prototype cataphracts were identical to those of the Assyrians, they differed in that not only the rider but also the head and flanks of the horse were protected by armor. Whether this development was influenced by the Assyrians, as Rubin postulates, or perhaps the Achaemenid Empire, or whether they occurred spontaneously and entirely unrelated to the advances in heavily armored cavalry made in the Ancient Near East, cannot be discerned by the archaeological records left by these mounted nomads. The further evolution of these early forms of heavy cavalry in Western Eurasia is not entirely clear. Heavily armored riders on large horses appear in 4th century BC frescoes in the northern Black Sea region, notably at a time when the Scythians, who relied on light horse archers, were superseded by the Sarmatians. By the 3rd century BC, light cavalry units were used in most eastern armies, but still only "relatively few states in the East or West attempted to imitate the Assyrian and Chorasmian experiments with mailed cavalry".

Геллендік және римдік қабылдау

Гректер катафрактармен алғаш рет б.з.д. V ғасырдағы грек-парсы соғыстарында, Әхеменид империясымен кездесті. Иондық көтеріліс, Парсы үстемдігіне қарсы Кіші Азиядағы көтеріліс, Грекияға жасалған бірінші парсы шабуылына бастама болды және, әрине, батыстың катафрактар атты әскерімен және жалпы алғанда ауыр атты әскермен алғашқы кездесуі болып саналады. Катафракті Селевкидтер империясы кеңінен қабылдады, олар Александр Зұлқарнайынның патшалығының эллиндік мұрагерлері болды. Б.з.д. 147 жылы Шығыс Селевкидтер патшалығынан өздерінің туған жері Парсияны басып алған парфяндар да соғыста атпен садақ жегіп, катафрактарға сүйенгендерімен танымал болды. Селевкидтерден басқа Пергам патшалығы да кейбір катафрактарды қабылдаған болуы мүмкін. Пергам рельефтері Селевкидтердің катафрактылары сияқты қаруланған және жабдықталған атты әскерін көрсетеді, бұл оны қабылдағанын көрсетеді. Алайда, олар Селевкидтерден алынған трофейлерден жабдықталған болуы мүмкін, бұл олардың саны шектеулі екенін білдіреді. Римдіктер катафрактілерді гректермен соғысқан Шығыс елдерінде жиі жүргізген соғыстары кезінде білді. Катафракттар Римнің әскери тактикасына қарсы әртүрлі деңгейдегі табысқа ие болды, көбінесе Карр шайқасында, ал 69 жылы Тигранокерта маңында Тигран Ұлымен Лукулл шайқасында оның нәтижесі осылай болды. Б.з.д. 38 жылы римдік генерал Публий Вентидий Басс, ұзақ қашықтықтағы қарулары өте тиімді болған слингерлерді кеңінен қолданып, парфяндық бронеатты атты әскерді жеңді. Август кезінде грек географы Страбон атпен қаруланған катафрактарды әрмен, кавказдық албан және парсы әскерлеріне тән деп санады, бірақ Плутархтың айтуынша, олар әлі де эллиндік әлемде тәртіпті жаяу әскерге қарсы, сондай-ақ қозғалмалы, жеңіл ат әскеріне қарсы нашар тактикалық қабілеттеріне байланысты төмен бағаланған. Осылайша, Рим армиясында б.з.д. II ғасырда қарулы ат әскерлері орналастырылған болса да (Полибиос, VI, 25, 3), Рим империясының катафрактарды (equites cataphractarii) алғаш рет қолдануы және пайдалануы II ғасырда, император Адрианның (117–138 жж.) тұсында болды, ол бірінші рет, көмекші, поштамен жіберілген ат әскерінің бірлігін құрды. Бұл процеске басты себепші Рим императоры Галлиен болды, ол солтүстік және шығыс шекарасындағы көптеген қауіп-қатерге жауап ретінде өте мобильді күш құрды. Алайда, 272 жылы Аурелианның әскері, толықтай жеңіл ат әскерінен құралған, Зенобияны Имме шайқасында жеңіп, шайқас алаңында қозғалыс маңыздылығын дәлелдеді. Римдіктер б.з.д. 53 жылы басталған парфтарға қарсы шығыста ұзақ және шешімсіз науқан жүргізді, Каррхада Маркус Лициний Красс (Юлий Цезардың жақын игілігі) мен оның 35 000 легионері жеңілді. Рим үшін бұл бастапқыда күтпеген және қорқынышты жеңіске келесі екі ғасыр бойы көптеген науқандар соңынан келді, олар көптеген елеулі жекпе-жектерді: Киликия қақпалары шайқасын, Гиндар тауы, Марк Антонийдің парфяндық науқанын және ақыры, 217 жылы Нисибис шайқасында қанды шайқасқа ұшырады, бұл парфяндықтардың жеңіске жетуімен аяқталды және император Макрин Парфиямен бейбітшілік орнатуға мәжбүр болды. Бұл дәстүр кейіннен ерте орта ғасырларда христиандық Еуропада феодализмнің өсуімен және әсіресе крест жорықтары кезінде рыцарлық орнатқанмен қатар, шығыс римдіктер батыс әріптестері 476 жылы құлағаннан кейін де өте белсенді катафрактілер корпусын ұстап тұруды жалғастырды.

The Greeks first encountered cataphracts during the Greco Persian Wars of the 5th century BC with the Achaemenid Empire. The Ionian Revolt, an uprising against Persian rule in Asia Minor which preluded the First Persian invasion of Greece, is very likely the first Western encounter of cataphract cavalry, and to a degree heavy cavalry in general. The cataphract was widely adopted by the Seleucid Empire, the Hellenistic successors of Alexander the Great's kingdom who reigned over conquered Persia and Asia Minor after his death in 323 BC. The Parthians, who wrested control over their native Persia from the last Seleucid Kingdom in the East in 147 BC, were also noted for their reliance upon cataphracts as well as horse archers in battle. Besides the Seleucids it is possible that also the Kingdom of Pergamon adopted some cataphracts. Pergamese reliefs show cavalry similarly armed and equipped as Seleucid cataphracts, indicating an adoption. Yet these were probably equipped from trophies taken from the Seleucids, which would suggest limited numbers. The Romans came to know cataphracts during their frequent wars in the Hellenistic East. Cataphracts had varying levels of success against Roman military tactics more so at the Battle of Carrhae and less so at the battle of Lucullus with Tigranes the Great near Tigranocerta in 69 BC. In 38 BC, the Roman general Publius Ventidius Bassus, by making extensive use of slingers, whose long range weapons proved very effective, defeated the uphill storming Parthian armored cavalry. At the time of Augustus, the Greek geographer Strabo considered cataphracts with horse armor to be typical of Armenian, Caucasian Albanian, and Persian armies, but, according to Plutarch, they were still held in rather low esteem in the Hellenistic world due to their poor tactical abilities against disciplined infantry as well as against more mobile, light cavalry. Thus, although cavalrymen with armor were deployed in the Roman army as early as the 2nd century BC (Polybios, VI, 25, 3), the first recorded deployment and use of cataphracts (equites cataphractarii) by the Roman Empire comes in the 2nd century AD, during the reign of Emperor Hadrian (117–138 AD), who created the first, regular unit of auxiliary, mailed cavalry called the ala I Gallorum et Pannoniorum catafractata. A key architect in the process was evidently the Roman emperor Gallienus, who created a highly mobile force in response to the multiple threats along the northern and eastern frontier. However, as late as 272 AD, Aurelian's army, completely composed of light cavalry, defeated Zenobia at the Battle of Immae, proving the continuing importance of mobility on the battlefield. The Romans fought a prolonged and indecisive campaign in the East against the Parthians beginning in 53 BC, commencing with the defeat of Marcus Licinius Crassus (close benefactor of Julius Caesar) and his 35,000 legionaries at Carrhae. This initially unexpected and humiliating defeat for Rome was followed by numerous campaigns over the next two centuries entailing many notable engagements such as: the Battle of Cilician Gates, Mount Gindarus, Mark Antony's Parthian Campaign and finally culminating in the bloody Battle of Nisibis in 217 AD, which resulted in a slight Parthian victory, and Emperor Macrinus being forced to concede peace with Parthia. This tradition was later paralleled by the rise of feudalism in Christian Europe in the Early Middle Ages and the establishment of the knighthood particularly during the Crusades, while the Eastern Romans continued to maintain a very active corps of cataphracts long after their Western counterparts fell in 476 AD.

Сыртқы көрінісі мен жабдықтары

Бірақ күннің алғашқы шағы шығалы жақын, темір белдіктермен бекітілген, жылтырап тұрған зәрлі киімдер мен алыстан көрінетін жылтыр кеуделіктер патша әскерінің жақын екенін көрсетті. Катафрактар көбінесе түрлі масштабты бронямен (φολιδωτός Folidotos, римдік Lorica squamata-ға балама), атты мен жылқыны жақсы қозғалыспен қамтамасыз ететін, бірақ жаяу әскерге қарсы күшті шабуылдың әсеріне төтеп бере алатын киімдермен жабдықталған. Бұл броня қола немесе темірден жасалған дөңгелек пластиналардан құралған (көбінесе бір-екі миллиметр қалыңдықта), екі немесе төрт тесігі арқылы қола сыммен тігіліп, жылқының үстіне кигізілетін былғары немесе жануар терісінен жасалған киімге тігілген. Толық катафракт бронясы шамамен 1300 пластинадан тұратын және 40 килограммға дейін салмағы болуы мүмкін (аттының салмағын есептемегенде). Кейде масштабты броняның орнына пластиналы зәрлі киім немесе ламелляр броня (сыртқы жағынан ұқсас болғанымен, құрылысымен ерекшеленеді, себебі артқы жағы жоқ) қолданылған, ал көбінесе атты шынжырлы киім киген. Атап айтқанда, жылқы бронясы әдетте бөлек болған (бір-бірімен біріктірілмеген "костюм" түрінде), жануардың беліне, бүйіріне, иығына, мойнына және басына (әсіресе, қанжығаның кеуделік бөлігі бойымен) байланған үлкен пластиналардан тұрған, жылқыға қосымша қозғалыс еркіндігін беру үшін және броня жылдамдық кезінде босап кетпеу үшін тығыз бекітілген. Көбінесе, бірақ әрқашан емес, атты басын және мойнын жабатын тығыз шлем киетін; парсылық нұсқалары оны одан да кеңейтіп, киген адамның бүкіл басын металлмен жауып, мұрын мен көзге арналған кішкентай саңылаулар қалдырған. Римнің танымал тарихшысы және генералы Аммиан Марцеллин, Галлия мен Парсыда Констанций II әскерінде қызмет етіп, Юлиан Апостаттың әскеріне қарсы соғысқан, 4-ші ғасырда парсы катафрактарының көптігін былай сипаттады: барлық жасақтар темірмен қапталған, ал денелерінің барлық бөліктері қалың пластиналармен жабылған, сондықтан икемді буындар олардың мүшелеріне сай келді; ал адам беттерінің пішіндері олардың бастарына өте шеберлікпен бекітілген, себебі олардың бүкіл денесі металлмен жабылған, оларға тиген жебелер көздің қарашығына қарама-қарсы шағын саңылаулар арқылы көре алатын жерлеріне немесе мұрнынан тыныс ала алатын жерлеріне ғана орналаса алатын. Олардың кейбіреулері найзамен қаруланған, сондықтан олар мүлдем қозғалмай тұрғандай көрінді. Тарих бойы барлық катафрактілік күштердің негізгі қаруы найза болған. Катафрактілік найзалар (грек тілінде Kontos ("ескек") немесе латын тілінде Contus деп аталады) гректердің атақты фалангаларында қолданылған эллиндік әскерлердің сариссаларына ұқсас болған, кавалерияға қарсы қару ретінде қолданылған. Олардың ұзындығы шамамен төрт метр болатын, ұшы темірден, қоладан немесе тіпті жануар сүйегінен жасалған және әдетте екі қолмен ұсталатын. Көбісінің мойнына тізгін байланған, ал соңы артқы аяғына бекітілген, бұл найзаны қолдануға көмектесіп, жылқының жүгіру жылдамдығының күшін итермеге жеткізеді. Олар қамшысыз болғанымен, дәстүрлі римдік қанжығада аттыны бекітетін төрт мүйіз болған, бұл жауынгерге толық күшпен отыруға мүмкіндік берген. Сасанид дәуірінде парсы әскері, кейінгі Еуропалық рыцарьлардың қанжығаларына ұқсас, аттыны жылқының денесіне "жабыстыру" үшін одан да қауіпсіз қанжыға жасады. Бұл қанжығалардың артқы жағында тұтқасы бар, ал екі тұтқасы аттының жамбас сүйегіне бекітілген, бұл аттының дұрыс отыруына көмектеседі, әсіресе шайқаста күшті соққанда. Катафрактің найзасының өткір күші римдік жазушылармен мойындалды, ол бірден екі адамды тесіп өтуге қабілетті, сондай-ақ қарсылас кавалерияның жылқысына да терең және өлімге әкелетін жарақаттар келтіретін, ал ол кезеңдегі басқа кавалериялардың көпшілігі қолданған бір қолды найзадан әлдеқайда күшті болды. Кейінгі Таяу Шығыс кавалериясы оларды қолданғанда, олар екі қабатты шынжырлы броняны жарып өте алатыны туралы айтылған. Ирандағы Фирузабадта парсы патшаларының соғысқа қатысқандағы бейнелері де бар, бұл кейінгі орта ғасырлардағы соғыс және атты шайқастың бейнелеріне ұқсас. Катафрактар көбінесе шайқастан кейін қолдану үшін семсер немесе сойыл сияқты қосымша қарумен жабдықталған. Кейбіреулері негізінен алдыңғы жағын қорғайтын броня киетін: шабуылдан қорғану және зымырандарға қарсы қорғаныш үшін, сонымен қатар толық броняның салмағы мен ауыртпалығынан арылу үшін. Тағы бір нұсқада, кейбір далалық әскерлердегі катафрактарға қалқан берілмеген, әсіресе олар ауыр броня киген болса, себебі екі қолды қалқанмен және найзамен ұстау жылқыны тиімді басқаруға мүмкіндік бермейді. Шығыс және парсы катафрактары, әсіресе Сасанид империясының катафрактары, жау әскерін әлсірету үшін, парсылардың атты садаға салған дәстүріне сәйкес, садақ пен соққылы қаруларды да алып жүрген.

text=But no sooner had the first light of day appeared, than the glittering coats of mail, girt with bands of steel, and the gleaming cuirasses, seen from afar, showed that the king's forces were at hand.|sign=Ammianus Marcellinus, late Roman historian and soldier, describing the sight of Persian cataphracts approaching Roman infantry in Asia Minor, circa fourth century. Cataphracts were almost universally clad in some form of scale armor (φολιδωτός Folidotos, equivalent to the Roman Lorica squamata) that was flexible enough to give the rider and horse a good degree of motion, but strong enough to resist the immense impact of a thunderous charge into infantry formations. Scale armor was made from overlapping, rounded plates of bronze or iron (most being around one to two millimeters thick), which had two or four holes drilled into the sides, to be threaded with a bronze wire that was then sewn onto an undergarment of leather or animal hide, worn by the horse. A full set of cataphract armor consisted of approximately 1,300 or so "scales" and could weigh an astonishing 40 kilograms or 88 pounds (not inclusive of the rider's body weight). Less commonly, plated mail or lamellar armor (which is similar in appearance but divergent in design, as it has no backing) was substituted for scale armor, while for the most part the rider wore chain mail. Specifically, the horse armor was usually sectional (not joined together as a cohesive "suit"), with large plates of scales tied together around the animal's waist, flank, shoulders, neck and head (especially along the breastplate of the saddle) independently to give a further degree of movement for the horse and to allow the armor to be affixed to the horse reasonably tightly so that it should not loosen too much during movement. Usually but not always, a close fitting helmet that covered the head and neck was worn by the rider; the Persian variants extended this even further and encased the wearer's entire head in metal, leaving only minute slits for the nose and eyes as openings. Ammianus Marcellinus, a noted Roman historian and general who served in the army of Constantius II in Gaul and Persia and fought against the Sassanid army under Julian the Apostate, described the sight of a contingent of massed Persian cataphracts in the 4th century:

all the companies were clad in iron, and all parts of their bodies were covered with thick plates, so fitted that the stiff joints conformed with those of their limbs; and the forms of human faces were so skillfully fitted to their heads, that since their entire body was covered with metal, arrows that fell upon them could lodge only where they could see a little through tiny openings opposite the pupil of the eye, or where through the tip of their nose they were able to get a little breath. Of these some, who were armed with pikes, stood so motionless that you would think them held fast by clamps of bronze. The primary weapon of practically all cataphract forces throughout history was the lance. Cataphract lances (known in Greek as a Kontos ("oar") or in Latin as a Contus) appeared much like the Hellenistic armies' sarissae used by the famed Greek phalanxes as an anti cavalry weapon. They were roughly four meters in length, with a capped point made of iron, bronze, or even animal bone and usually wielded with both hands. Most had a chain attached to the horse's neck and at the end by a fastening attached to the horse's hind leg, which supported the use of the lance by transferring the full momentum of a horse's gallop to the thrust of the charge. Though they lacked stirrups, the traditional Roman saddle had four horns with which to secure the rider; enabling a soldier to stay seated upon the full impact. During the Sassanid era, the Persian military developed ever more secure saddles to "fasten" the rider to the horse's body, much like the later knightly saddles of Medieval Europe. These saddles had a cantle at the back of the saddle and two guard clamps that curved across the top of the rider's thighs and fastened to the saddle, thereby enabling the rider to stay properly seated, especially during violent contact in battle. The penetrating power of the cataphract's lance was recognized as being fearful by Roman writers, described as being capable of transfixing two men at once, as well as inflicting deep and mortal wounds even on opposing cavalries' mounts, and were definitely more potent than the regular one handed spear used by most other cavalries of the period. Accounts of later period Middle Eastern cavalrymen wielding them told of occasions when it was capable of bursting through two layers of chain mail. There are also reliefs in Iran at Firuzabad showing Persian kings doing battle in a fashion not dissimilar to later depictions of jousts and mounted combat from the Medieval era. Cataphracts would often be equipped with an additional side arm such as a sword or mace, for use in the melee that often followed a charge. Some wore armor that was primarily frontal: providing protection for a charge and against missiles yet offering relief from the weight and encumbrance of a full suit. In yet another variation, cataphracts in some field armies were not equipped with shields at all, particularly if they had heavy body armor, as having both hands occupied with a shield and lance left no room to effectively steer the horse. Eastern and Persian cataphracts, particularly those of the Sassanid Empire, carried bows as well as blunt force weapons, to soften up enemy formations before an eventual attack, reflecting upon the longstanding Persian tradition of horse archery and its use in battle by successive Persian Empires.

Тактика және орналасу

Олар сыртқы түрі мен дизайны жағынан әр түрлі болғанымен, катафрактар көптеген елдердегі ауыр шабуыл күштері болды, жауынгерлік қимылдың негізгі күшін жеткізу үшін "соққы әскерлері" ретінде қолданылып, түрлі жаяу әскер мен садақшылар (атты және жаяу) тарапынан қолдау алды. Әскери тарихында олардың рөлі жиі найзашылардың немесе жалпы ауыр атты әскердің рөлімен үйлесе көрінсе де, оларды осы атты әскердің түрлерімен теңестіруге болмайды, керісінше, олар Таяу Шығыстағы ерекше ауыр атты әскер класының жеке дамуын көрсетеді, оларға бедел, ақсүйектілік және әскери рух сипаттамалары тән болды. Көптеген армияларда бұл әлеуметтік жіктелуге немесе касталық жүйеге әсер етті, өйткені катафрактың толық жиынтығын алуға тек ақсүйектердің ең бай өкілдері ғана мүкіндік алатын, тіпті бірнеше соғыс аттарын және қару-жарақ пен броняны ұстауға кеткен шығындарды ескере бермейтін. Катафрактарды тиімді қолдану үшін оттық қолдау аса маңызды деп есептелді. Б.з.д. 53 жылы Каррхада римдіктерді жеңген парфян армиясы негізінен римдік ауыр жаяу әскеріне қарсы катафрактар мен атты садақшылар тобы ретінде жұмыс істеді. Парфян атты садақшылары римдіктерді қоршап алып, барлық жағынан жебелермен шабуылдады, легионерлерді өздерін жебелерден қорғау үшін "тестудо" немесе "таяқша" формациясын құруға мәжбүр етті. Бұл оларды жаппай катафрактік шабуылға осал етті, өйткені "тестудо" легионерлерді қозғалмайтын және парфян катафракттарының "контос" найзасының ұзақ тіреуіне қарсы шабуылдауға немесе қорғануға қабілетсіз етті. Нәтижесінде парфян катафрактылары мен атты садақшыларының күші рим армиясын төрт есе басып жеңді, себебі от пен қимылдың үйлесімі жауды ұстап, шаршатып, өлімге ұшыратуға мүмкіндік берді. Катафрактік шабуыл тәртіпті салт аттылар мен көптеген аттардың болуының арқасында өте тиімді болды. Б.з.д. 1-ғасырда, әсіресе парфян және сасанид әулеттерінің экспансиялық науқандары кезінде скифтер, сарматтар, парфяндар және сасанидтер қолданған шығыс иран катафрактылары дәстүрлі түрде аз қозғалысты, жаяу әскерге тәуелді рим империясы үшін үлкен мәселе болды. Рим авторлары империя тарихында катафрактарға қарсы тұрудың қорқынышын жиі айтты, тіпті олардың шабуылына тап болу туралы айтпағанда. Парфян армиялары катафрактарды кеңінен қолдана отырып, бірнеше рет рим легиондарымен соғысты. Бастапқыда сәттілікке қол жеткізгенмен, римдіктер ауыр атты әскердің шабуылын тоқтатудың жолдарын тапты, соның ішінде жерді пайдалану және тәртіпті сақтау. Сасанидтер дәуірінде парсы катафрактылары "саваран" (перс. سواران, сөзбе-сөз "аттылар") деп аталатын біртұтас бөлім болды және 3-7 ғасырларға дейін Сасанид империясының құлауына дейін күшті күш болып қала берді. Император I Алексий Комнен (1081–1118) Византия империясын өзінің ең әлсіз кезеңдерінен бірінен алып, Юстиниан I дәуіріндегідей экономикалық және әскери қуатқа айналдырған жаңа әскери күшті құрды. Алайда, тіпті осы жағдайда, катафрактар ақырында басқа ауыр атты әскер түрлерімен алмастырылды. Катафрактың соңғы күнін нақты анықтау қиын. Афинал, катафрактар мен рыцарьлар ортағасырлық майданда шамамен бірдей рөл атқарды, ал броньды рыцарь Еуропаның ерте заманына дейін сақталды. Византия армиясы соңғы жылдары қатты брондалған атты әскер бөлімдерін, көбінесе батыс еуропалық латиника жалдамалылары түрінде сақтап келді, ал көрші болгарлар, сербтер, аварлар, аландар, литвалықтар, хазарлар және басқа да еуразиялық халықтар византиялық әскери жабдықтарды үлгі етті. Орта ғасырларда сармат катафрактарының Драко туы мен тамғасы, Корольдік сарматтар тайпасына жатқан Остоя кланы қолданды және Остояның гербіне айналды. Батыс Еуропадағы металл өңдеу өнеркәсібі дамыған сайын, катафрактың қызықтыруға лайық күші мен беделі туралы дәстүрлі көзқарас жоғалып кетті. 15 ғасырдан бастап, тізбекті броня, ламелді броня және қабыршақты броня шығыс ақсүйек атты әскерлерінің арасында сәннен шығып, батыстан келген күрделі және берік пластиналық бронялар пайда болды; бұл, ертедегі атыс қаруларының, зеңбіректердің және оқ-дәрінің пайда болуымен бірге, катафрактардың салыстырмалы түрде жұқа және икемді бронясын ескірген. Осы жетістіктерге қарамастан, Византия армиясы көбінесе жаңа жабдықтарды көптеп алуға мүмкіндік таппады, нашар жабдықталған және архаикалық әскери технологияға сүйенуге мәжбүр болды. Катафракты ақыры тарих беттеріне 1453 жылғы 29 мамырда Константинопольдің құлауымен енді, өйткені өз атты әскерін катафрактар деп атаған соңғы мемлекет құлады (Византия империясының құлдырауына қараңыз).

While they varied in design and appearance, cataphracts were universally the heavy assault force of most nations that deployed them, acting as "shock troops" to deliver the bulk of an offensive manoeuvre, while being supported by various forms of infantry and archers (both mounted and unmounted). While their roles in military history often seem to overlap with lancers or generic heavy cavalry, they should not be considered analogous to these forms of cavalry, and instead represent the separate evolution of a very distinct class of heavy cavalry in the Near East that had certain connotations of prestige, nobility, and esprit de corps attached to them. In many armies, this reflected upon social stratification or a caste system, as only the wealthiest men of noble birth could afford the panoply of the cataphract, not to mention the costs of supporting several war horses and ample amounts of weaponry and armor. Fire support was deemed particularly important for the proper deployment of cataphracts. The Parthian army that defeated the Romans at Carrhae in 53 BC operated primarily as a combined arms team of cataphracts and horse archers against the Roman heavy infantry. The Parthian horse archers encircled the Roman formation and bombarded it with arrows from all sides, forcing the legionaries to form the Testudo or "tortoise" formation to shield themselves from the huge numbers of incoming arrows. This made them fatally susceptible to a massed cataphract charge, since the testudo made the legionaries immobile and incapable of attacking or defending themselves in close combat against the long reach of the Parthian cataphracts' Kontos, a type of lance. The end result was a far smaller force of Parthian cataphracts and horse archers wiping out a Roman army four times their number, due to a combination of fire and movement, which pinned the enemy down, wore them out and left them vulnerable to a deathblow. The cataphract charge was very effective due to the disciplined riders and the large numbers of horses deployed. As early as the 1st century BC, especially during the expansionist campaigns of the Parthian and Sassanid dynasties, Eastern Iranian cataphracts employed by the Scythians, Sarmatians, Parthians, and Sassanids presented a grievous problem for the traditionally less mobile, infantry dependent Roman Empire. Roman writers throughout imperial history made much of the terror of facing cataphracts, let alone receiving their charge. Parthian armies repeatedly clashed with the Roman legions in a series of wars, featuring the heavy usage of cataphracts. Although initially successful, the Romans soon developed ways to crush the charges of heavy horsemen, through use of terrain and maintained discipline. Persian cataphracts were a contiguous division known as the Savaran (Persian: سواران, literally meaning "riders") during the era of the Sassanid army and remained a formidable force from the 3rd to 7th centuries until the collapse of the Sassanid Empire. Emperor Alexios I Komnenos (1081–1118) established a new military force from the ground up, which was directly responsible for transforming the aging Byzantine Empire from one of the weakest periods in its existence into a major economic and military power, akin to its existence during the golden age of Justinian I. However, even in this case, it seems that the cataphract was eventually superseded by other types of heavy cavalry. It is difficult to determine when exactly the cataphract saw his final day. After all, cataphracts and knights fulfilled a roughly similar role on the medieval battlefield, and the armored knight survived well into the early modern era of Europe. The Byzantine army maintained units of heavily armored cavalrymen up until its final years, mostly in the form of Western European Latinikon mercenaries, while neighbouring Bulgars, Serbs, Avars, Alans, Lithuanians, Khazars, and other Eurasian peoples emulated Byzantine military equipment. During medieval times, the Draco banner and Tamga of Sarmatian cataphracts belonging to the tribe of Royal Sarmatians, was used by the Clan of Ostoja and become Ostoja coat of arms. As Western European metalwork became increasingly sophisticated, the traditional image of the cataphract's awe inspiring might and presence quickly evaporated. From the 15th century and onwards, chain mail, lamellar armor, and scale armor seemed to fall out of favour with Eastern noble cavalrymen as elaborate and robust plate cuirasses arrived from the West; this, in combination with the advent of early firearms, cannon, and gunpowder, rendered the relatively thin and flexible armor of cataphracts obsolete. Despite these advances, the Byzantine army, often unable to afford newer equipment en masse, was left ill equipped and forced to rely on its increasingly archaic military technology. The cataphract finally passed into the pages of history with the Fall of Constantinople on 29 May 1453, when the last nation to refer to its cavalrymen as cataphracts fell (see Decline of the Byzantine Empire).

Шығыс Азиядағы катафрактар

Шашақпен қапталған аттар туралы ежелгі қытай поэзия кітабы Ши Цзинде айтылған, ол б.з.д. 7-10 ғасырлар аралығында жазылған. Алайда, бұл қару аттың барлық денесін жаппаған және дәстүрлі түрде сенгендей металдан емес, теріден жасалған болуы мүмкін (мысалы, Чжу Си, Серафин Кувр, Джеймс Легг сияқтылар). Сақталған жазбаларға сәйкес, Батыс Хан әулетінің Дунхай қару қоймасында 5330 атқа арналған қару-жарақ жиынтығы болған. Археологиялық қазбалар нәтижесінде табылған жылқыға арналған тас ламелді қару-жарақтарға сәйкес, Цинь әулеті кезінде шикі тері сияқты органикалық материалдардан жасалған толық денеге арналған қару-жарақтар болған болуы мүмкін. Металдан жасалған атқа арналған толық қару-жарақтар Қытайда Үш Патшалық кезеңінде қолданылған болуы мүмкін, бірақ олар кеңінен таралмаған, өйткені көптеген атты әскер құрамына маневрлік қабілет қажет болды. Дегенмен, 4-ші ғасырдың басында ғана катафрактар Ішкі Моңғолия мен Ляониндегі Сяньбэй тайпалары арасында кеңінен қолданыла бастады, бұл Цзинь (266–420) және Солтүстік және Оңтүстік әулеттер дәуірінде қытай әскерлерінің катафрактарды жаппай қайта қабылдауына әкелді. Осы кезеңдегі көптеген зираттар, әскери мүсіндер, қабырға суреттері және ресми бейнелер соғыста қаруланған атты әскердің маңыздылығын көрсетеді. Кейінгі Суй империясы катафрактарды пайдалануды жалғастырды. Тан империясы кезінде жеке тұлғалардың атқа арналған қару-жараққа ие болуына тыйым салынды. Атқа арналған қару-жарақтарды өндіруді үкімет бақылады. Алайда, катафрактар туралы көптеген жазбалар мен әдебиеттерде айтылған. Катафрактар Анлушан көтерілісінен Тан әулетінің құлауына дейін соғыста қолданылды. Бес әулет және Он патшалық дәуірінде катафрактар осы азаматтық соғыста маңызды күштер болды. Сол кезеңде катафрактар Ляо, Батыс Ся және Цзинь сияқты көшпелі империялар арасында да танымал болды. Ся және Цзиньдің ауыр катафрактары ерекше тиімді болды және тиісінше "Темір құзқын" және "Темір пагода" деп аталды. Сун империясы Ляо, Ся және Цзиньге қарсы катафрактар жасады, бірақ Сун территориясындағы жайылымдар мен жылқы жайылымдарының жетіспеушілігі Сун атты әскерін тиімді өсіруді және ұстауды қиындатты. Бұл Сунның екі онжылдықтан астам уақыт бойы Моңғол империясының шабуылдарына ұшырауына себеп болды, олар 1279 жылы Кублай ханның қолынан жеңілді. Сунның мұрагері Юань әулеті Моңғол империясының жалғасы болды және олардың алдыңғыларының катафрактар дәстүрін ұмытқан сияқты. Шығыс Азиядағы катафрактардың соңғы іздері 1368 жылы Юань әулетінің құлауымен жойылды, ал кейінірек ауыр атты әскер бұрынғы катафрактардың қару-жарақтары мен жылқыларды қорғау деңгейіне жетпеді. Шығыс Азияның басқа да мәдениеттері де қытайлықтарға ұқсас кезеңде катафрактарды қолданғандығы белгілі. Тибет империясы өзінің тарихының көп бөлігінде катафрактарды әскерлерінің элиталық шабуыл күштері ретінде пайдаланды. Гоктурк қағандықтарында да катафрактар болған болуы мүмкін, өйткені Орхон жазуларында соңғы Гоктурк генералы Күл Тегин шайқаста қаруланған аттарды алмастырғаны айтылған.

Horses covered with scale armor are alluded to in the ancient Chinese book of poetry, the Shi Jing dating between the 7th to 10th centuries BC—however, this armor did not cover the entire horse and was likely made of hide, not metal as traditionally believed (e. g. by Zhu Xi, Séraphin Couvreur, James Legge, etc.). According to surviving records, the Western Han Dynasty had 5,330 sets of horse armor at the Donghai Armory. Comprehensive full body armor for horses made of organic materials such as rawhide may have existed as early as the Qin Dynasty according to archaeological discoveries of stone lamellar armor for horses. Comprehensive armor for horses made of metal might have been used in China as early as the Three Kingdoms period, but the usage wasn't widely adapted as most cavalry formation requires maneuverability. It was not until the early 4th century, however, that cataphracts came into widespread use among with the Xianbei tribes of Inner Mongolia and Liaoning, which led to the readoption of cataphracts en masse by Chinese armies during the Jin dynasty (266–420) and Northern and Southern Dynasties era. Numerous burial seals, military figurines, murals, and official reliefs from this period testify to the great importance of armored cavalry in warfare. The later Sui Empire continued the use of cataphracts. During the Tang Empire it was illegal for private citizens to possess horse armor. Production of horse armor was controlled by the government. However, the use of cataphracts was mentioned in many records and literature. Cataphracts were also used in warfare from the Anlushan Rebellion to the fall of the Tang Dynasty. During the Five Dynasties and 10 Kingdoms era, cataphracts were important units in this civil war. In the same period, cataphracts were also popular among nomadic empires, such as the Liao, Western Xia, and Jin dynasties—the heavy cataphracts of the Xia and Jin were especially effective and were known as "Iron Sparrowhawks" and "Iron Pagodas" respectively. The Song Empire also developed cataphract units to counter those of the Liao, Xia, and Jin, but the shortage of suitable grazing lands and horse pastures in Song territory made the effective breeding and maintenance of Song cavalry far more difficult. This added to the Song's vulnerability to continual raids by the emerging Mongol Empire for over two decades, which eventually vanquished them in 1279 at the hands of Kublai Khan. The Yuan dynasty, successors to the Song, were a continuation of the Mongol Empire, and seem to have all but forgotten the cataphract traditions of their predecessors. The last remaining traces of cataphracts in East Asia seems to have faded with the downfall of the Yuan in 1368 and later heavy cavalry never reached the levels of armor and protection for the horses as these earlier cataphracts. Other East Asian cultures were also known to have used cataphracts during a similar time period to the Chinese. Meanwhile, the Tibetan Empire used cataphracts as the elite assault force of its armies for much of its history. The Gokturk Khaganates might also have had cataphracts, as the Orkhon inscriptions mentioned Latter Göktürk general Kul Tegin exchanged armored horses in battle.