Кіріспе
Мавзолей – қайтыс болған адамның немесе адамдардың жерленген камерасын қоршап тұратын ескерткіш ретінде салынған, сыртқы, дербес тұрған ғимарат. Денесі жоқ мавзолей кесене деп аталады. Мавзолейді қабірдің бір түрі деп санауға болады, немесе қабір мавзолейдің ішінде орналасуы мүмкін.
A mausoleum is an external free standing building constructed as a monument enclosing the burial chamber of a deceased person or people. A mausoleum without the person's remains is called a cenotaph. A mausoleum may be considered a type of tomb, or the tomb may be considered to be within the mausoleum.
Шолу
Мавзолей сөзі (μαυσωλεῖον) Халикарнас мавзолейынан (қазіргі Түркиядағы Бодрум қаласының жанында), Карияның парсы сатрабы Маусолус патшасының қабірінен шыққан. Оның зәулім қабірі ежелгі әлемнің жеті кереметінің біріне кірді. Тарихи тұрғыдан алғанда, мавзолейлер қайтыс болған басшыға немесе басқа да маңызды тұлғаға арналған ірі және әсерлі құрылыстар болып келген және қазір де солай болуы мүмкін. Алайда, көп ұзамай көптеген елдерде кішкентай мавзолейлер ақсүйектер мен аристократия арасында танымал болды. Рим империясында олар көбінесе некропольдерде немесе жол бойында орналасқан: Аппия Антика жолы Римнен тыс жерде көптеген жеке мавзолейлердің қираған қалдықтарын сақтап тұр. Христиандық дін үстемдікке шыққан кезде мавзолейлер пайдаланудан шықты. Кейіннен мавзолейлер Еуропа мен оның колонияларында жаңа және соңғы заманларда кеңінен таралды. Бір мавзолейді тұрақты түрде жабуға болады. Мавзолей жер үстіндегі немесе жер астындағы қабірлік бөлмесін қамтиды. Онда саркофагтарда немесе жерлеу нишаларында денелер орналасқан. Қазіргі мавзолейлер кремацияланған сүйектерге арналған колумбарийлер (жақын туыстарының күлін сақтауға арналған мавзолей түрі) ретінде де қызмет ете алады, онда қосымша урналар орналасқан. Мавзолейлер зиратта, шіркеу ауласында немесе жеке жерде орналасуы мүмкін. АҚШ-та бұл термин шіркеу сияқты ірі құрылыстың астындағы жерлеу орнына да қолданылуы мүмкін. Мысалы, Калифорния штатының Лос-Анджелес қаласындағы Әулие Ана соборында төменгі қабатта 6000 қабір және күл сақтауға арналған орын бар. Ол "крипт мавзолейі" деп аталады. Еуропада мұндай жер асты үңгірлері кейде крипталар немесе катакомбалар деп аталады.
Африка
Мохаммед V кесенесі, Марокконың Мохаммед V патшасының және оның екі ұлының, марқұм патша Хасан II мен принц Абдалланың монументалды қабірі, Марокконың Рабат қаласында. Бургиба кесенесі, Тунистің Монастыр қаласында Тунистің бірінші президенті Хабиб Бургибаның монументалды қабірі. Алжирдің Уэд Смар қаласындағы Эль-Алия зираты. Джон Гаранг Де Мабиордың мавзолеі, Оңтүстік Судан, Джуба. Мастабалар ежелгі Мысырдан бастау алады. Агостиньо Нетоның Анголадағы Луандадағы кесенесі. Бениннің Натитингу қаласындағы Матье Кереку кесенесі. Бурундидің Гитега қаласындағы Патриотизмнің Жоғарғы Басшысының кесенесі. Омар Бонго кесенесі, Габонның Франсвилл қаласында Мұхаммед V кесенесінің көшірмесі. Леон М'баның Либревильдегі кесенесі, Габон. Ганадағы Аккрадағы Куаме Нкрума кесенесі. Гананың Акра қаласындағы Асомдуи саябағындағы Атта Миллс кесенесі. Ганадағы Аккрадағы әскери зират. Леви Мванваса, Фредерик Чилуба және Майкл Сата кесенесі, Люсакадағы Елшілік паркі президенттік жерлеу орнында. Домони, Комор аралдарының бірінші президенті Ахмет Абдалланың кесенесі орналасқан жер. Мариен Нгуаби кесенесі және Пьер Саворгнан де Брацца кесенесі Конго Республикасындағы Бразавильде. Пилқұйрық жағалауының Ямуссукро қаласындағы Пилқұйрық жағалауының тұңғыш президенті Феликс Хопфуэ Бойни кесенесі. Конго Демократиялық Республикасындағы Киншасадағы Лоран Кабила кесенесі. Джозеф Каса Вубу кесенесі Сингиниде, Цела, Конго Орталық, Конго Демократиялық Республикасы. Гамал Әбдел Насер мешіті - Египеттің Каир қаласында орналасқан ғибадатхана және мавзолей. Беймәлім сарбаз мемориалы - Мысырдың Наср қаласында орналасқан пирамида пішіндес ескерткіш. Мавританияның корольдік кесенесі, Нумидиялық бербер патшасы Джуба II мен Клеопатра Селена II-нің монументалды қабірі, Алжирдің Типаза провинциясындағы Черчелл мен Алжир арасындағы жолда орналасқан. Әл-Хусейн мешіті - Египеттің Каир қаласында орналасқан ғибадатхана және мавзолей. Мұхаммед пайғамбардың немересі Хусейн ибн Әлидің жерленген жері деп саналады. Қайыродағы Қалаун кесенесі орналасқан Қалаун кешені. Джедарлар, Тиарет қаласының оңтүстігінде орналасқан он үш ежелгі монументалды бербер кесенелері. Либерияның Монровия қаласындағы Палм-Гроув қорымы. Ұлттық зал, Либерияның Монровия, Монсеррадо қаласындағы марқұм президент Уильям Табманның кесенесі. Эядеманың Тогодағы Карадағы отбасылық кесенесі. Камузу Банданың Малауидегі Лилонгведегі кесенесі. Малавидің үшінші президенті Бингу ва Мутарика өзінің бірінші әйелі мен Бингудың өзі жерленген кесене салдырды. Мелес Зенавидің Эфиопияның Аддис-Абеба қаласындағы Қасиетті Үштік соборындағы қабірі. Эсуатинидің Лобамба қаласындағы Король Собхуза II мемориалдық саябағы. Юлиус Ньерере кесенесі Муалиму Ньерере музей орталығында, Бутияма, Танзания. Мозамбиктің Мапуто қаласындағы Батырлар алаңы. Амилкар Кабралдың Бисаудағы кесенесі, Гвинея-Бисау. Кенияның Найроби қаласындағы Кенияның марқұм президенті Мзе Джомо Кениаттаның кесенесі. Кенияның Бондо қаласында Жармоги Огинга Одинга кесенесі. Камаянн кесенесі, Гвинеяның ұлттық батырлары Самори Туре, Секу Туре және Альфа Яяның монументалды қабірі Конакридің Үлкен мешітінде. Нигерияның Онтица қаласындағы Ннамди Азикиве кесенесі. Баучидегі Тафава Балеваның қабірі, Нигерия. Нигерияның Огун штатындағы Обафеми Аволоу мавзолеі. Сани Абачаның Нигериядағы Канодағы кесенесі. Зимбабведегі Хараредегі Ұлттық батылдық акр. Виндхук қаласындағы Батырлар алқабы, Намибия.
Филиппин
Филиппиннің Манила қаласындағы Ризал саябағындағы Ризал монументі Филиппиннің ұлттық батыры доктор Хосе Ризалдың қабірінің орны. Агиналдо ғибадатханасы Кавит провинциясы, Филиппин. 1896 жылғы испан империясына қарсы революцияға қатысушылардың құлқы сақталатын Революция ардагерлерінің кесенесі. Филиппиннің Кесон қаласындағы Кесон ескерткішінде президент Мануэль Л. Кесон мен оның әйелі Аврораның қабірлері орналасқан. Филиппиннің Илокос-Норте провинциясының Батак қаласындағы Маркос мұражайы мен кесенесі президент Фердинанд Маркостың қабірінің орны.
Тайвань
Ұлттық Чианг Кай Шек мемориалдық залы, Тайбэй, Тайвань. Ұлттық доктор Сунь Ятсен ескерткіш залы, Тайбэй, Тайвань. Қайтыс болған президент Чан Кай Шектің мазары, Таоюань, Тайвань. Қайтыс болған президент Чан Цзин Куо мазары, Таоюань, Тайвань. Чэнь Цыршиоу мемориалдық паркі, бұрынғы мазар және марқұм вице-президент Чэнь Чэннің ескерткіші, Тайшань ауданы, Жаңа Тайбэй, Тайвань.
Океания
Жаңа Зеландияның Веллингтон қаласындағы Масси мемориалы, онда Жаңа Зеландияның премьер-министрі Уильям Масси және оның әйелі жерленген. Жаңа Зеландияның Окленд қаласындағы Бастион Пойнттағы Савидж ескерткіші, онда Жаңа Зеландияның премьер-министрі Майкл Джозеф Савидж жерленген.