Б.з.д. V ғасырындағы Спарта әскербасы Брасидас

Кіріспе

Б.з.б. V ғасырдағы спартандық генерал, таяқша жәндіктер.

Бразидас (Βρασίδας, б.з.б. 422 жылы қайтыс болды) Пелопоннес соғысының алғашқы онжылдығындағы Спартаның ең көрнекті офицері болды. Ол Амфиполь шайқасының екіншісінде ең жарқын жеңістерінің бірін тойлап жатып қаза тапты.

Өмірбаян

Бразидас Теллис (Τέλλις) мен Аргилеонистің ұлы болды және афинялықтар қоршаған Метондағы құтқару операциясын жетектеп, алғашқы лаврларын жеңіп алды (б.з.д. 431 ж.). Келесі жылы ол есімдік эфор болған сияқты, ал б.з.д. 429 жылы адмирал Кнемусқа кеңес беру үшін үш комиссардың бірі ретінде жіберілді. Триерх ретінде ол Пилос шайқасында афинялықтардың позициясына шабуыл жасағанда айқын көзге түсті, бірақ ауыр жарақат алды. Б.з.д. 424 жылы Бразидас Фракиядағы жорық үшін Коринфте әскер жинағанда, афинялықтардың Мегараға жасаған шабуылын тойтарды. Содан кейін ол 1700 гоплит (700 гелот және 1000 Пелопоннес жалдамалы әскері) бастап Тесалия арқылы өтіп, Македонияның Пердикка II-ге қосылды. Македония патшасы Пелопоннес күштерін Линкестиандарға қарсы пайдалануға тырысты, бірақ Бразидас Пердикканың мүддесіне қызмет ету құралы болғысы келмеді; ол патшаның қарсылығына мән бермей, Линкестиандардың басшысы Аррабеймен келіссөздер жүргізді. Аррабеймен келісімге келген соң, Бразидас өзінің басты мақсатына кірісті. Ол жылдам және батыл қимылдарымен, жеке сүйкімділігімен және талаптарының шарттылығымен қыс бойы Акант, Амфиполис (басты мақсат), Стагир және Торони сияқты маңызды қалаларды, сондай-ақ бірнеше шағын қалаларды және Халкидика түбегінің көп бөлігін өз ықпалына алды. Эйонға шабуыл жасауға афинялық эскадрилья басшысы Фукидидтің (соғыстың танымал тарихшысы, сол кезде афинялық генералдардың бірі болған) келуі кедергі келтірді. 423 жылдың көктемінде Афина мен Спарта арасында бітім шарты жасалды, бірақ Скион қаласы оны бұзып жіберді, себебі ол бітімге келгеннен екі күн өткен соң Бразидасқа өткен еді, бұл афинялықтардың оны қайтару талабына әкелді. Бразидас Скионды қайтарудан бас тартып, көп ұзамай Мендедегі бүлікке қолдау көрсетті. Никиас пен Никострат басқаратын афинялық флот Мендені қайтарып алып, Скионды қоршауға алды, ол екі жылдан кейін (б.з.д. 421 ж.) түсті. Темірде Пердикка Бразидасты Аррабей мен Линкестиандарға қарсы жорыққа қатысуға мәжбүр етті. Олар жақын арада Линкестиандармен шайқасып, жеңіске жетіп, Аррабейді тауларға қарай ығыстырды және Халкидикадағы ең маңызды афинялық қала Амфиполиске шабуылға дайындалды. Бразидас спарталықтарды Амфиполистен күтпеген шабуылға жетектеп, афинялық армияның сол қанатын жеңді. Оның одақтастары солтүстік-шығыс қақпасынан шығып, солтүстіктен шабуылдап, жаудың оң қанатын қиратты. Эдониялық және Халкидиялық атты әскер мен жеңіл жаяу әскер қашқан афинялықтарды қуды, 600 адамды, соның ішінде Клеонды өлтірді. Спарталықтар тарапынан тек жеті адам қаза тапты, бірақ олардың бірі Бразидас болды, ол спарталық әскерінің басында ауыр жарақаттан қайтыс болды. Ол Амфиполисте қала шегінде жерленді (бұл ежелгі гректер арасында ерекше құрметтің белгісі). Спартада Паусаниас пен Леонидтің қабірлеріне жақын оның есіне ескерткіш орнатылды, ал жыл сайын олардың құрметіне сөздер айтылып, тек спарталықтар ғана қатыса алатын ойындар өткізілді.

Brasidas was the son of Tellis (Τέλλις) and Argileonis, and won his first laurels by leading the relief of Methone, which was besieged by the Athenians (431 BC). During the following year he seems to have been eponymous ephor, and in 429 BC he was sent out as one of the three commissioners to advise the admiral Cnemus. As trierarch he distinguished himself in the assault on the Athenian position at the Battle of Pylos, during which he was severely wounded. In 424 BC, while Brasidas mustered a force at Corinth for a campaign in Thrace, he frustrated an Athenian attack on Megara. Immediately afterwards he marched through Thessaly at the head of 1,700 hoplites (700 helots and 1000 Peloponnesian mercenaries) and joined Perdiccas II of Macedon. The Macedonian king tried to use the Peloponnesian task force against the Lyncestians, a Macedonian tribe that had fallen out with their king, but Brasidas refused to be made a tool for the furtherance of Perdiccas's ambitions; he ignored the king's objections and received and negotiated with Arrhabaeus, the leader of the Lyncestians. After he settled with Arrhabaeus, Brasidas set about accomplishing his main objective. Partly by the rapidity and boldness of his movements, partly by his personal charm and the moderation of his demands, he succeeded during the course of the winter in winning over the important cities of Acanthus, Amphipolis (the main objective), Stagirus and Toroni as well as a number of minor towns, and most of the Chalcidic peninsulas. An attack on Eion was foiled by the arrival of Thucydides (the famous historian of the war, who at this time was serving as one of the Athenian generals) at the head of an Athenian squadron. In the spring of 423 BC a truce was concluded between Athens and Sparta, but it was at once imperilled by the city of Scione, which it transpired had come over to Brasidas two days after the truce began, which led to the Athenian requiring it to be returned to them. Brasidas refused to return Scione while encouraging the revolt of Mende shortly afterwards. An Athenian fleet under Nicias and Nicostratus recovered Mende and blockaded Scione, which fell two years later (421 BC). Meanwhile, Perdiccas forced Brasidas to join him in a campaign against Arrhabaeus and the Lyncestians. They soon met the Lyncestians in a pitched battle and were victorious, driving Arrhabaeus into the mountains. and prepared for an attack on Amphipolis, the most important Athenian subject city in Chalcidice. Brasidas personally led the Spartans in a sudden charge from Amphipolis, routing the left wing of the Athenian army. His allies sallied from the north eastern gate and attacked from the north, breaking the enemy's right wing. Edonian and Chalcidian cavalry and light infantry pursued the fleeing Athenians, killing 600 men, including Cleon. On the Spartan side only seven fatalities are reported, but one of them was Brasidas, who was mortally wounded while at the head of his Spartan troops. He was buried at Amphipolis within the city limits (an extraordinary honour among the ancient Greeks) At Sparta a cenotaph was erected in his memory near the tombs of Pausanias and Leonidas, and yearly speeches were made and games celebrated in their honour, in which only Spartiates could compete.

Мұра

Чайдо Кукули Хризантаки Амфиполистегі үш онжылдық зерттеулерінде ежелгі Амфиполистің агорасында Бразидастың жерленген жерінің табылып, анықталғаны туралы деректер келтіреді. Грек тарихшысы Фукидидтің мәлімдемесіне сәйкес, Бразиданың қабірі Амфиполистің жаңадан салынған, орны ауыстырылған агорасының алдына орналастырылған. Амфиполисте жүргізілген археологиялық қазбалар барысында шағын ғимараттың негізі және күміс сүйек сандығымен бірге алтын лаurel тәжі табылган күміс қабір анықталды, олар Бразиданың қалдықтарын сақтаған деп саналады. Бұл сүйек сандығы қазір Амфиполистің археологиялық мұражайында сақталуда. Қабірдің өзі жартасқа қазылған, ал ішінде әктас блоктары мен цемент қолданылып, сүйек сандығы құрылған. (Фукидидті қараңыз, ал Диодордың XII кітабындағы қосымша мәліметтер негізінен сөздік әшекейлеу немесе толыққанды қиялдан туған нәрсе.) Толық мәліметтер Грекия тарихында (мысалы, Джордж Гроте, Карл Юлиус Белох, Георг Бусольт, Эдуард Мейер) және Густав Шиммельпфенгтің «De Brasidae Spartani rebus gestis atque ingenio» (Марбург, 1857) еңбегінде келтірілген.

Танымал мәдениетте

Бразидас 2018 жылғы Assassin's Creed Odyssey видео ойынында көрінеді. Ойын ішінде Бразидас – күшті жауынгер және басты кейіпкердің жақын досы болып көрсетілген.

Дәйексөздер

Олай болса, сіздер батылдығыңызды көрсетпеңіздер, себебі бұл мәселелердің маңыздылығын ескеріңіздер, мен өзгелерге айтқанымды өзім де істей алатынымды дәлелдеймін (Страсслер 307/5.9.10). "Спарталық үшін жаман сөйлеуші емес екен" (Фукидид 4.84). "Лакедемондықтарға зор қызмет етті" (Фукидид 4.81).