Кіріспе

Екі сақина арасындағы құрылымды сақтайтын функция

Математикада сақина гомоморфизмі – екі сақина арасындағы құрылымды сақтайтын функция. Нақтырақ айтқанда, егер R және S сақиналар болса, онда сақина гомоморфизмі – қосу, көбейту және көбейту бірлігін сақтайтын функция; яғни,

барлық үшін

Бұл шарттар қосу кері шамаларын және қосу бірлігін де сақтайды дегенді білдіреді. Егер қосымша биекция болса, онда оның керісі −1 де сақина гомоморфизмі болады. Бұл жағдайда сақина изоморфизмі деп аталады, ал R және S сақиналары изоморфты деп аталады. Сақиналар теориясы тұрғысынан алғанда, изоморфты сақиналардың қасиеттері толықтай бірдей. Егер R және S – рнг болса, онда тиісті ұғым – рнг гомоморфизмі, ол жоғарыда айтылғандай, үшінші шартсыз f(1R) = 1S деп анықталады. (Бірлік) сақиналар арасындағы рнг гомоморфизмі міндетті түрде сақина гомоморфизмі болмауы мүмкін. Екі сақина гомоморфизмінің композициясы – сақина гомоморфизмі болады. Осыдан сақиналар сақина гомоморфизмдері морфизмдер ретінде бір категория құрайды (сақиналар категориясын қараңыз). Атап айтқанда, сақина эндоморфизмі, сақина изоморфизмі және сақина автоморфизмі ұғымдары туындайды.

Мысалдар

f: Z → Z/nZ функциясы, 1=f(a) = [a]n = a mod n арқылы анықталғанда, ядросы nZ болатын сюръективті сақина гомоморфизмі болып табылады (модульдік арифметиканы қараңыз). C → C күрделі конъюгациясы сақина гомоморфизмі болып табылады (бұл сақина автоморфизмінің мысалы). R сақинасы үшін, егер p жай сипаттамасы болса, онда Фробениус эндоморфизмі деп аталатын сақина эндоморфизмі болады. Егер R және S сақиналар болса, R-ден S-ке дейінгі нөлдік функция, S нөлдік сақина болған жағдайда ғана сақина гомоморфизмі болады (әйтпесе, 1R-ді 1S-ке бейнелеу мүмкін емес). Екінші жағынан, нөлдік функция әрқашан rng гомоморфизмі болып табылады. Егер R[X] - R нақты сандарының коэффициенттері бар X айнымалысының барлық полиномдарының сақинасын, ал C - күрделі сандарды білдірсе, онда 1=f(p) = p(i) арқылы анықталған f: R[X] → C функциясы (p полиномындағы X айнымалысын жолғанақ бірлік i-ге ауыстыру) сюръективті сақина гомоморфизмі болып табылады. f ядросы R[X] сақинасындағы -ға бөлінетін барлық полиномдардан тұрады. Егер f: R → S R және S сақиналары арасындағы сақина гомоморфизмі болса, онда f матрица сақиналары арасындағы сақина гомоморфизмін тудырады: Mn(R) → Mn(S). V к өрісіндегі векторлық кеңістік болсын. Содан кейін ρ: k → End(V) бейнелеуі, 1=ρ(a)v = av арқылы берілгенде, сақина гомоморфизмі болып табылады. Көбірек айтқанда, егер M абель тобы болса, онда M-дегі модульдік құрылым R сақинасы бойынша R → End(M) сақина гомоморфизмін беруге эквивалентті. R коммутативті сақинадағы униталды ассоциативтік алгебралар арасындағы униталды алгебра гомоморфизмі – бұл R-сызықтық болатын сақина гомоморфизмі.

Үлгі емес

1=f([a]6) = [4a]6 арқылы анықталатын f: Z/6Z → Z/6Z функциясы rng гомоморфизмі (және rng эндоморфизмі) болып табылады, оның ядросы 3Z/6Z, ал кескіні 2Z/6Z (Z/3Z-ге изоморфты). Кез келген n ≥ 1 үшін Z/nZ → Z сақина гомоморфизмі жоқ. Егер R және S сақиналар болса, әрбір r-ді (r,0) элементіне бейнелейтін R → R × S қосылуы rng гомоморфизмі болып табылады, бірақ сақина гомоморфизмі емес (егер S нөлдік сақина болмаса), себебі ол R сақинасының 1 көбейту бірлігін R × S сақинасының (1,1) көбейту бірлігіне сәйкестендірмейді.

Эндоморфизмдер, изоморфизмдер және автоморфизмдер

Сақина эндоморфизмі – сақинаның өзіне гомоморфизмі. Сақина изоморфизмі – екі жақты керісі де сақина гомоморфизмі болатын сақина гомоморфизмі. Сақина гомоморфизмі, негізгі жиындардағы функция ретінде биективті болса ғана изоморфизм болады, және керісі де дұрыс. Егер R және S сақиналары арасында сақина изоморфизмі болса, онда R және S сақиналары изоморфты деп аталады. Изоморфты сақиналар элементтерінің қайта белгіленуімен ғана ерекшеленеді. Мысал: Изоморфизмге дейін 4 реттік төрт сақина бар. (Бұл 4-ші реттік төрт жұптық изоморфты емес сақина бар екенін білдіреді, яғни 4-ші реттік кез келген басқа сақина олардың біреуімен изоморфты.) Ал, изоморфизмге дейін 4 реттік он бір rng бар. Сақина автоморфизмі – сақинаның өзіне изоморфизмі.

Мономорфизмдер мен эпиморфизмдер

Инъективті сақина гомоморфизмдері сақиналар санатындағы мономорфизмдермен сәйкес келеді: Егер f : R → S инъективті емес мономорфизм болса, онда ол r1 және r2 элементтерін S-тің бірдей элементіне жібереді. Z[x]-тен R-ге x-ті r1 және r2-ге бейнелейтін g1 және g2 екі гомоморфизмді қарастырайық; f ∘ g1 және f ∘ g2 бірдей болады, бірақ f мономорфизм болғандықтан, мұндай болу мүмкін емес. Дегенмен, сюръективті сақина гомоморфизмдері сақиналар санатындағы эпиморфизмдерден күрт өзгеше. Мысалы, Z ⊆ Q инклюзиясы сақина эпиморфизмі, бірақ сюръекция емес. Алайда, олар күшті эпиморфизмдермен толық сәйкес келеді.