Кіріспе

Британдық жазушы және фотограф (1860–1913)

Фредерик Уильям Рольф (тегі /r//oʊ//f/ ROHF деп айтылады), Барон Корво (итальян тілінде "Қарға" мағынасында) атымен әйгілі, сондай-ақ өзін Фредерик Уильям Серафино Остин Льюис Мэри Рольф деп атаған (22 шілде 1860 – 25 қазан 1913), ағылшын жазушысы, суретшісі, фотограф және ерекше тұлға болған.

Өмір

Рольф Лондонның Чипсайд қаласында, фортепиано жасаушы және күйін келтіруші Джеймс Рольфтың (шамамен 1827-1902 жж.) және Эллен Элизабет, туған тегі Пилчердің ұлы болып дүниеге келді. Ол он төрт жасында мектепті тастап, мұғалім болды. Ұзақ уақыт бойы Грантемдегі Король мектебінде сабақ берді, онда сол кездегі директор Эрнест Харди, кейіннен Оксфордтағы Иисус колледжінің директоры, өмір бойына досы болды. 1886 жылы Рим католиктігіне ауысты және кардинал Мэннинг оны бекітті. Дінгерге бет бұруымен бірге, дін қызметкері болуға деген қатты ниет пайда болды, ол өмірі бойы үнемі тоқырап, ешқашан іске аспағанына қарамастан, сақталды. 1887 жылы ол Бирмингемге жақын жердегі Оскотттағы Әйелім Мария колледжінде оқуға түсті, ал 1889 жылы Римдегі Паптық Шотланд колледжінде білім алды, бірақ діни оқуларға назар аудара алмағаны және тұрақсыз мінез-құлқынан кейін екі оқу орнынан да қуылды. Осы кезде ол герцогиня Сфорца Чезарининің қатарына кірді, ол оны немересі ретінде қабылдап, «Барон Корво» атағын беруге рұқсат берді. Бұл оның ең танымал псевдонимі болды; ол сонымен қатар «Фрэнк Инглиш», «Фредерик Остин» және «А. Краб Мейд» сияқты есімдерді де қолданды. Көбінесе ол өзінің атын «Fr. Рольф» деп қысқартты (мағынасы түсініксіз, ол өзі үміттенген дін қызметкері екенін көрсетеді). Рольф өмірінің көп бөлігін, негізінен Англияда, бірақ соңында Венецияда бос кәсіпкер жазушы ретінде өткізді. Ол әлеуметтік мемлекет құрылғанға дейінгі дәуірде өмір сүрді және қолдау үшін меценаттарға сүйенді, бірақ ол ұрысқақ мінезді болды және оған көмектесуге тырысқан және оған баспана мен тамақ ұсынған көптеген адамдармен қарым-қатынасын үзді. Соңында, ақшасы да, бақыты да таусылып, 1913 жылдың 25 қазанында Венецияда инсульттан қайтыс болды. Ол Венециядағы Сан-Микеле аралындағы Сан-Микеле зиратында жерленген. Рольфтің өмірі А.Дж.А. Саймонс жазған «Корвоны іздеу» туындысының негізі болды, бұл «биографиядағы тәжірибе» және осы саладағы классикалық туындылардың бірі саналады. Осы еңбек Рольфтің Маунди Грегори тұлғасында ерекше жанкүйері болғанын көрсетеді.

Гомосексуализм

Рольф өзінің гомосексуализмімен толыққандай келісімде болды және көптеген гомосексуал ағылшынмен араласып, хат алмасты. Өмірінің басында ол шәкірттер мен басқалар туралы идеалистік, бірақ мауқұй поэзиялар жазды. Осы поэзиялар мен оның Тото әңгімелерінде педерастикалық элементтер бар, бірақ ол оқытқан жас оқушылары кейінірек олардың арасында ешқандай артық қимыл болмағанын бірауыздан еске алды. Рольф өзі жетілген сайын, оның жыныстық талғамы жасөспірімдерге қатысты болды. Өмірінің соңында ол Чарльз Массон Фоксқа жазған Венеция хаттарының бірінде өзінің жыныстық жасқа қатысты нақты пікірін білдірді: «Менің талғамым 16, 17, 18 және одан да үлкен жастағыларға болатын». Грант Ричардс өзінің «Шашырап кеткен жастық шақ естеліктері» (1932) кітабында Оксфордтағы Парсонс Плежерде «Фредерик Барон Корвоны» еске алады, онда ғалымдар жалаңаш жүзіп, «жастық шақтың сары түсін жағымсыз ризашылықпен қарап отырған». Рольфпен сексуалдық қатынаста болды деген болжамдарға ие болғандар – Обри Тёрстанс, Шолто Осборн Гордон Дуглас, Джон «Марколеоне», Эрменгильдо Вианелло және басқа венециялық гондолашылар – барлығы сексуалдық жағынан жетілген, он алты мен жиырма бір жас аралығындағы жас жігіттер еді (Дугласты қоспағанда, ол олардан әлдеқайда үлкен болған). Оның көркем шығармаларындағы идеалданған жастар да осы жастағы жігіттер еді. 1904 жылы, Рим-католик дін қызметкері болып тағайындалғаннан кейін, Роберт Хью Бенсон Рольфпен таза, бірақ құштар достық қарым-қатынас орнатты. Екі жыл бойы олардың арасындағы хат алмасу «тек апта сайын ғана емес, кейде күнделікті болып, өте жақын және эмоцияға толы» болды. 1906 жылы олардың арасында дау болды. Бұрын Бенсон Рольфпен бірлесіп Сент-Томас Беккет туралы кітап жазуды жоспарлаған, бірақ Бенсон (жазушы Брайан Мастерстің сөзінше) «Венециялық пәкір және ұлдарды сатып алушы» екеніне байланысты онымен байланыспауға шешті. Кейін Бенсон «Сентименталистер» романында Рольфты сатиралық бейнеледі. Бірнеше жылдан кейін Рольф Бенсонның «Бобуго Бонсен» атты карикатурасын Николас Крэбб кітабына енгізді. Олардың хаттары кейіннен Бенсонның інісі тарапынан жойылды. Рольф өзінің көркем шығармаларындағы қарым-қатынастарды үлкен ер адам мен эфеб арасындағы «грек махаббатының» мысалы ретінде көрсетуге тырысты, осылайша оларды классикалық білімі бар барлық эдуардиандарға таныс ежелгі грек дәстүрімен бекітуге ұмтылды.

Басқа жазбалар

Ролф тағы төрт роман жазды: Дон Таркинио (1905), Дон Ренато (1909), «Жолшықтың таңғажайыптары» (1912) және Хьюберт Артур (1935 жылы, өлімінен кейін жарық көрді). «Сырлы» және «Хьюберттің Артуры» екеуі де Гарри Пири Гордонмен бірлесіп жазылған. Бұл шығармалар автобиографиялық романдардан екі жағынан өзгеше: олардың оқиғалары бұрынғы ғасырларда өтеді, және әрқайсысының басты кейіпкері Ролфтың өзінің көрінісі емес, бірақ олардың арасында үлкен байланыс бар. «Жолшықтың таңғажайыптары» романында батыр Николас Крабб уақыт саяхатшысы болып, өзінің Одиссей екенін ашады. Ролф қазіргі заманғы журналдарда жарияланған, ал одан кейін жинақталған қысқа әңгімелерді де жазды – «Венецияның үш хикаясы» (1950), «Сандроның досы» (1951), «Пропаганда кардиналы» (1957) және «Қарулы қолдар» (1974). Ол сонымен қатар қызықты, бірақ сенімді емес тарихи еңбек – «Борджиалар үйінің тарихы» (1901), Омар Хайямның «Рубайяттарының» (1903) және Мелеагердің әндерінің (1937 жылы, өлімінен кейін жарық көрді) аудармаларын, сондай-ақ кейінірек бір томға жиналған өлеңдерін жариялады.

Хаттар

Ролф хат жазуға әуес еді. Джон Холден еске алады: "Корво сөйлеудің орнына жазуды қалайтын адамдардың бірі еді. Біз өте шағын бір үйде тұрдық, бірақ егер мен оның бөлмесінде болмасам, ол маған әрдайым хат арқылы хабарласатын. Оның ондаған хат кітабы болды. Ол хат жазуға кез келген мүмкіндікті пайдаланды, және әрбір хатты – баспагерге немесе аяқ шеберге жазған хатты да – бірдей мұқияттықпен жазатын." Оның шамамен мың хаты сақталған, ал олардың бірнеше тізбегі шектеулі таралыммен жарық көрді. Хаттар жанды, зиялы және жақсы қабылдайтын ой-сананы көрсетеді, бірақ Рольфтің параноияға бейімділігіне байланысты олар көбінесе талас-тартыс пен кінәлауға толы болады. Рольфтің хаттарын оның көркем шығармаларынан жоғары бағалаған сарапшылардың арасында ақын В. Х. Оден де болды, ол Рольфтың "өз сөздік қаруларымен мақтанғаны жөн" деп жазды. Көптеген сөздерді білу шағымдану стилі үшін қажет, ал Рольф оқу және үнемі жаттығу арқылы жамандаудың шеберіне айналды. Хаттар әлі күнге дейін бір ғылыми жинақта жинақталған жоқ.

Фотография

Ролф өмір бойы фотосуретке қызығушылық танытты, бірақ қарапайым шеберліктен артық ештеңеге жете алмады. Ол мектеп мұғалімі болып жұмыс істеген кезінде фотосуретке тәжірибе жасауды бастады, бірақ 1889–90 жылдары Римде болғанда «Аркадия» фотографтары Вильгельм фон Глоден мен Гульельмо Плюшховтың туындыларымен танысты. Оның семинариясы, шотланд колледжі, Плюшховтың студиясына өте жақын орналасқан, ол Виа Сардегнияда, Виа Венетодан алыс емес жерде еді. Ролф колледжден қуылғаннан кейін және герцогиня Сфорца Чезаринидің мейірімді қамқорлығына ие болған соң, фон Глоден мен Плюшховты үлгі етіп, өзінің фотосуреттерімен айналыса бастады. Оның модельдері Генцано ди Рома қаласының көшелеріндегі жергілікті балалар (ragazzi) болды, бұл қала герцогиняның сарайымен үлкен беделге ие болды. Осы жастар кейіннен Ролфтың «Тото» әңгімелерінің басты кейіпкерлеріне айналды, олар алғаш рет 1895–96 жылдары «Сары кітапта» жарияланды, ал кейіннен 1898 жылы «Тото маған айтқан әңгімелер» және 1901 жылы «Өзінің бейнесінде» жинақтарында топтастырылды. Ролф Римнен оралғаннан кейін, 1890–91 жылдары Дорсеттегі Крайстчерчте фотосуретке деген қызығушылығын жалғастырды және түсті және су астындағы суреттермен тәжірибе жасады. Алайда, ол қызығушылығын жоғалта бастады және 1908 жылы Италияға оралғаннан кейін ғана қайтадан фотосуретке оралды. Оның фотосуретшілік жолы Дональд Розентальдың 2008 жылы жарық көрген «Фредерик Рольф, Барон Корвоның фотосуреттері, 1860–1913» кітабында толыққанды сипатталған.

Сурет

Ролф католик діни қызметкер болуға шақырылғанына деген сенімінен ешқашан бас тартпады. Ол жасөспірім шағында және жиырмадан асқанда мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді, кейін сурет салу мен фотосуретке бейімделгенде, оларды уақытша кәсіптер деп қарады – шіркеу басшылары ақылға келгенше және оның діни қызметке шақырылғаны туралы берік пікірімен келіскенше табыс табудың амалы ретінде қарады. Сондықтан Ролф сурет салу мен фотосурет саласында ешқандай формалды оқып-үйренбеді. Оның суреттері мен эскиздері, оның ішінде өзінің кітаптарының бірнеше мұқабалары да, батыл және таңқаларлықтай жақсы аматорлық туындылар еді. Ол 1890 және 1891 жылдары Крайстчерч қаласында тұрғанда осы саланың ең әсерлі туындыларын жасады, соның ішінде Киелі Михаилдың кішкентай, бірақ керемет майлы суреті де бар. 1895 жылдан 1899 жылға дейін ол Солтүстік Уэльстегі Флинтширдегі Холивелл қаласында тұрды, онда жергілікті діни қызметкер Чарльз Сидни Боклерк тапсырысымен он төрт процессиялық туды суреттеді. Ролф әулиелердің суреттерін салды, ал Джон Холден шекарадағы әріптерді безендіруге көмектесті. Қазіргі таңда тек бес ту сақталған, оларды Холивелл құдық мұражайында көруге болады; олар – наив стильдегі, Уайнфрид, Джордж, Игнатий, Ұлы Григорий және Кантерберийлік Августин әулиелерінің жарқын бейнелері. Ролф толық уақытты жазушы болғаннан кейін басқа сурет салған жоқ.

Өлімнен кейінгі әдеби беделі

Ролфтың алғашқы кітаптарына жақсы пікірлер жазылғанмен, ешқайсысы авторына табыс әкеліп, оның өлімнен кейінгі даңқын сақтап тұруға жеткіліксіз болды. Бірақ бірнеше жыл өткен соң, оқырмандар тобы оның туындыларына ортақ қызығушылық таныта бастады, нәтижесінде берік әдеби топ құрылды. 1934 жылы А.Дж.А. Саймонс «Корвоны іздеу» атты ғасырдың ең танымал өмірбаяндарының бірін жариялады, бұл Ролфтың өмірі мен шығармаларын кең жұртшылыққа жеткізді. 1950-ші және 1960-шы жылдары оған деген қызығушылық қайтадан артып, бұл «Корвоның қайта жаңғыруы» деп аталды, соның ішінде «Адриан» романы Лондон сахнасында сәтті қойылды. 1970-ші жылдары Ролфтың екі өмірбаяны жарық көрді. Бұл оның барлық маңызды анықтамалық еңбектерге енгізілуіне және оның тақырыбында академиялық диссертациялардың жазылуына әкелді. Оның кітаптары әлі де басылып тұрғанымен, ағылшын тілінде оның шығармаларына арналған толыққанды монография жарық көрген жоқ. Әдеби модернизм тарихына академиялық қызығушылықтың күшеюі және өмірбаяндардың оның пайда болуындағы маңызды рөлі мойындалғаннан кейін, Ролфтың автобиографиялық туындыларының нағыз маңызы айқын болды. Оның ықпалы Генри Харланд, Рональд Фирбанк, Грэм Грин және Александр Терудың романдарынан көрініп, ал оның жаңа сөздер ойлап табуы мен «Улисс» әңгімесін пайдалануында Джеймс Джойстің туындыларының кейбір кездейсоқ көріністері бар.