Кіріспе

Шизенцефалия (гр. skhizein – "бөліну") – сұр затпен қапталған, ми қарыншаларының эпендимасынан пиа-матерге дейінгі аномальды жарықтармен сипатталатын сирек туа біткен кемістік. Бұл жарықтар екі жақты немесе бір жақты болуы мүмкін. Бұл кемістіктің жиі кездесетін клиникалық көріністеріне эпилепсия, моторлық бұзылыстар және психомоторлық дамудан қалу жатады.

Презентация

Шизенцефалияны поренцефалиядан оның ерекшелігі – шизенцефалияда сұйықтыққа толы құрылым толығымен гетеротопты сұр затпен қапталған, ал поренцефалиялық киста көбінесе ақ затпен қапталған. Екі жарты шардың екеуінде де, немесе екі жақты жарылыстары бар адамдар көбінесе дамудан қалып қояды, сөйлеу және тіл дағдыларында және кортикоспинальды дисфункцияда кешігулер байқалады. Бір жақты, кіші жарылыстары (бір жарты шардағы жарылыстар) бар адамдарда дененің бір жағында әлсіздік немесе сал болуы мүмкін, сонымен қатар интеллект деңгейі орташа немесе орташаға жуық болуы мүмкін. Шизенцефалиямен ауыратын науқастарда әртүрлі дәрежедегі микроцефалия, танымдық қабілеттердің төмендеуі, гемипарез (дененің бір жағының әлсіздігі немесе сал болуы), квадрипарез (барлық төрт аяқтың әлсіздігі немесе сал болуы) және бұлшық ет тонусының төмендеуі (гипотония) байқалуы мүмкін. Көптеген науқастарда құрысулар пайда болады, ал кейбіреулерінде гидроцефалия дамуы мүмкін.

Себептер

Шизенцефалияда нейрондар жарықтың шетін бойлай орналасады, бұл эмбриогенез кезінде сұр заттың қалыпты миграциясының өте ерте кезеңде бұзылуын көрсетеді. Бұзылудың себебі белгісіз, алайда себеп генетикалық мутация немесе инфекция, инфаркт, қан кету, инсульт сияқты физикалық зақым немесе токсинге ұшырау болуы мүмкін. Шизенцефалия жүктілік кезінде цитомегаловирус сияқты инфекциядан да туындауы мүмкін. Жатырішілік дамудың екінші триместрінде нейронның қалыпты миграциясы жүреді, осы кезде бастапқы нейрон прекурсорлары (жарықтық матрица) қарынша эпендимасының астынан шеткі жарты шарларға миграцияланып, сонда қабықшаның сұр затын құрайды деп саналады. Көбінесе шизенцефалиямен бірге нейрондардың мидағы соңғы орнына жетпей қалуын көрсететін қосымша гетеротопиялар (нейрондардың оқшауланған аралдары) кездеседі, бұл инсульт салдарынан болуы мүмкін.

Генетикалық себеп

Бір кезде EMX2 генімен генетикалық байланыс бар деп есептелген, бірақ бұл теория соңғы кезде қолдауын жойды. Дегенмен, шизенцефалиямен ауыратын кейбір науқастарда COL4A1 генінің мутациялары болатыны анықталды.

Диагностика

Компьютерлік томография (КТ) және/немесе магниттік-резонанстық томография (МРТ) сияқты радиологиялық әдістер мидың бір жақты немесе екі жақты жарылуын анықтау үшін қолданылады. Жағдайға қабысқан гендердегі мутацияны растау үшін генетикалық тестілеу жүргізіледі.