Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мезуза (көпше түрі: מְזוּזוֹת mezuzot) – еврейлердің Раввиндік Иудаизмін ұстанатындары үйлерінің есік қалқаларына бекітетін, Торадан алынған белгілі еврейше өлеңдер жазылған пергамент. Бұл өлеңдер – мезузаны қолдануға қатысты нұсқаулар берілген Киелі кітаптағы аяттар (Екінші заңдар кітабы 6:4–9 (HE) және); сонымен қатар, олар Шма дұғасының құрамына да кіреді. Басты Раввиндік Иудаизмде мезуза әдетте үйдің барлық есігіне орналастырылуы керек, бірақ кейбір ерекшеліктер бар, мысалы, дәретханалар (тұрғын жай емес) және кішкентай шкафтар. Клафты білікті жазушы ("sofer stam") дайындайды, ол тиісті діни заңдарды оқып үйренуден бастап, қаламды ойып жасау және жазу практикасы сияқты іскерлік дағдыларды меңгереді. Өлеңдер қауырсын қанатынан немесе, қазір сирек кездесетін, қамыстан жасалған арнайы қаламмен өшпес қара бояумен жазылады. Содан кейін клаф оралып, әсемдемелі қобдишаның ішіне салынады.
Piece of parchment in a decorative case
A mezuzah ( "doorpost"; plural: מְזוּזוֹת mezuzot) is a piece of parchment inscribed with specific Hebrew verses from the Torah, which Jewish followers of Rabbinical Judaism fix to the doorposts of their homes. These verses are the Biblical passages in which the use of a mezuzah is commanded (Deuteronomy 6:4–9 (HE) and ); they also form part of the Shema prayer. In mainstream Rabbinic Judaism, a mezuzah must generally be placed in every doorway in the home, with some exceptions such as bathrooms (which are not a living space) and small closets. The klaf is prepared by a qualified scribe ("sofer stam) who has undergone training, both in studying the relevant religious laws, and in the more practical parts, i. e. carving the quill and practising writing. The verses are written in black indelible ink with a special quill pen made either from a feather or, now quite rare, a reed. The klaf is then rolled up and placed inside the case.
Мезузалық жағдайлар
Мезузаның ең маңызды бөлігі – оның қаптамасы емес, пергамент, бірақ оның дизайны мен жасалуы ғасырлар бойы өнер деңгейіне көтерілген. Мезуза қаптамалары күміс, қымбат металдардан бастап, ағаш, тас, керамика, қалайы және тіпті полимерлі саз сияқты алуан түрлі материалдардан жасалады. Кейбір мезуза сатушылар мәтіннің фотокөшірмесін қағазға көшіріп беруі немесе сатуға ұсынуы мүмкін; бірақ бұл кошер (жарамды) мезуза емес, оны білікті жазушы пергаментке қолмен жазуы тиіс.
While the most important part of the mezuzah is the klaf, or the parchment, and not the case itself, designing and producing mezuzah cases has been elevated to an art form over the ages. Mezuzah cases are produced from a wide variety of materials, from silver and precious metals, to wood, stone, ceramics, pewter, and even polymer clay. Some dealers of mezuzah cases will provide or offer for sale a copy of the text that has been photocopied onto paper; this is not a kosher (valid) mezuzah, which must be handwritten onto a piece of parchment by a qualified scribe.
Орны мен тұтастығы
Халахаға сәйкес, мезуза есіктің немесе есік жақтауының оң жағына, есік жақтауының жоғарғы үштен бір бөлігінде (яғни шамамен иық деңгейінде), есік қуысының ішінде орналастырылуы керек. Паршментті немесе оған жазылған сөздерді жыртып немесе зақымдамауға көңіл болу керек, себебі бұл мезузаның күшін жояды, ал ол – Тора саналады.
According to halakha, the mezuzah should be placed on the right side of the door or doorpost, in the upper third of the doorpost (i. e., approximately shoulder height), within approximately of the doorway opening. Care should be taken to not tear or damage the parchment or the wording on it, as this will invalidate the mezuzah, which is considered Torah.
Бұрышы
Есік жеткілікті түрде кең болса, көптеген ашкенази яһудилері мезузаны есіктің ашылатын бөлмеге қарай жоғары бұрышпен орнатады. Бұл Рашидің (1040–1105) және оның немересі Раббину Тамның оны тік (Раши) немесе көлденең (Раббину Там) орналастыру керек деген әртүрлі пікірлерін ескеру үшін жасалады, сондай-ақ Құдай мен Тораның (мезузаның символы) бөлмеге кіріп жатқанын білдіру мақсатында. Осы шараны рабби Якоб бен Ашер (шамамен 1269 – шамамен 1343) ұсынған. Дегенмен, еврейлердің көпшілігі ашкеназилер тұратын елдердегі испан және португал яһудилері көбінесе оны қисық орналастырады.
Where the doorway is wide enough, many Ashkenazi Jews tilt the mezuzah so that the top slants toward the room into which the door opens. This is done to accommodate the variant opinions of Rashi (1040–1105) and of his grandson, Rabbeinu Tam, as to whether it should be placed vertically (Rashi) or horizontally (Rabbeinu Tam), and also to imply that God and the Torah (which the mezuzah symbolizes) are entering the room. The compromise solution was suggested by Rabbi Jacob ben Asher (c. 1269 – c. 1343). though Spanish and Portuguese Jews living in countries where the majority of Jews are Ashkenazim usually place it slanting.
Уақыт
Жалпы алғанда, халаха Израиль жерінен тыс жерлерде (яғни, диаспорада) тұратын яһудилерден жалдаған үйге немесе пәтерге көшіп келгеннен кейін 30 күн ішінде мезуза орнатуды талап етеді. Ал диаспорада сатып алынған үй немесе пәтер, немесе Израильдегі (меншікке алынған немесе жалдаған) тұрғын үйге көшіп келген бойда мезуза орнатылады. Осы ерекшеліктің себебі – еврей Израильде тұрғанда, Израильдің олардың тұрақты мекені болып қалатыны болжанады, ал диаспорадағы үй уақытша болып саналады.
Generally, halakha requires Jews living in the diaspora (i. e., outside of the Land of Israel) to affix a mezuzah within 30 days of moving into a rented house or apartment. For a purchased home or apartment in the diaspora, or a residence in Israel (owned or rented), the mezuzah is affixed immediately upon moving in. The reason for this difference is that there is an assumption that when a Jew lives in Israel, Israel shall remain their permanent residence, whereas a home in the diaspora is temporary.
Мезузаға қол тигізу
Есік қақпасынан өтетін көптеген адамдар Құдайға құрмет көрсету үшін мезузаны саусағымен ұстайды. Көптеген адамдар мезузаға қол тигізгеннен кейін саусақтарын дөңгелетеді (сүйеді).
Whenever passing through the doorway, many people touch a finger to the mezuzah as a way of showing respect to God. Many people also kiss their finger after touching it to the mezuzah.
Пергаментті тексеру
Көптеген сақты еврейлер, барлық еврей дінтерінен тәуелсіз, мезуза пергаменттерін (қағаздарын) жеті жылда кем дегенде екі рет білікті жазушыға кемшіліктерге (мысалы, кішкентай жыртықтар немесе өшік әріптерге) тексеру үшін тапсырады. Бұл жұмысты софер (жазушы) немесе осыған ұқсас білімі бар кез келген адам орындай алады. Софер еврей заңдарына сәйкес жаңа мезуза пергаменттерін де жасай алады.
Many observant Jews from all Jewish denominations have a qualified scribe check the mezuzot parchments for defects (such as small tears or faded lettering) at least twice every seven years. This job can be done by a sofer (scribe) or by anyone with similar training. A sofer also can make new mezuzot parchments which are in accordance with Jewish law.
Қарақайлар мен самариялықтардың мезузасы
Бұл мақалада негізінен раввиндік иудаизмде мезузаның қолданылуы қарастырылады, бірақ қараиттік иудаизм мен самариялықтардың өз дәстүрлері бар. Қараиттік иудаизмде «Оларды үйлеріңнің есіктеріне және қақпаларыңа жазып қой» деген аят метафора ретінде түсіндіріледі және Раббаниттік мезузаға қатысы жоқ. Сондықтан қараиттер дәстүрлі түрде мезузот қолданбайды, бірақ екі Таурат тақташасы түріндегі Он қазынаттан тұратын шағын тақташа орнатады. Израильде, басқа яһудилерді ыңғайсыз жағдайға түсірмеу үшін, көптеген қараиттер ерекше жағдай жасап, өз есіктеріне де мезуза орнатады. Онда бата немесе өте қасиетті немесе көтеріңкі хабар болуы мүмкін. Бұрын үй есігінің үстіне Он қазынат жазылған тас тақташа орналастырған, олардың кейбір мысалдары Византия (4-7 ғасырлар) және ерте мұсылман (7-11 ғасырлар) кезеңдеріне жатады және қазір Иерусалимдегі Израиль мұражайында көрсетілуде. Бүгінде самариялық мезуза әдетте мәрмәрден, ағаш тақташадан немесе жоғары сапалы пергамент немесе қағаздан жасалады. Олар оны үй есігінің үстіне немесе үйдің ішінде, кіреберіс залында немесе үлкен қабырғаның көрнекті жеріне қояды. Мұндай мезузоттар әрбір самариялық үйінде де, сондай-ақ синагогта да кездеседі. Алайда, 2001 жылы Чикагодағы Shoreline Towers кондоминиум қауымдастығы «кіреберіс есіктерінің сыртындағы кілемдерді, аяқ киімдерді, арбаларды немесе кез келген заттарды» тыйым салған, бұл 2004 жылы кеңес дауысымен абсолютті деп түсіндірілді. Shoreline Towers басшылығы кондоминиум тұрғындарының дәліздеріндегі мезузоттарын алып тастады. Кейіннен Чикагодағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияға, Иллинойс штатының бас прокурорына және АҚШ Тұрғын үй және қала құрылысы департаментіне діни негіздегі тұрғын үймен кемсітушілікке ұшырағаны туралы шағымдар түсті. Shoreline Towers Чикагода мұндай шектеуі бар жалғыз кондоминиум қауымдастығы емес еді, бірақ олардың бірі өз ережесін өзгертуге келісті. Мезуза дауы туралы жаңалықты оқығаннан кейін Чикагоның альдерманы Бёртон Натарус қалалық кодекске түзету енгізді, ол пәтер, үй немесе кондоминиум иесіне «есікке, есік бағанасына немесе кіреберіске діни белгі, символ немесе реликвия қоюға немесе орнатуға» тыйым салады. Қарсылықтар болғанына қарамастан, ол Чикагода желтоқсан айында заңға айналды. Солтүстік Америкадағы алғашқы осындай заң ретінде, оны бұзғаны үшін ең көп дегенде 500 доллар айыппұл салынды. Осы заңдарға қарамастан, 2006 жылы федералды сот судьясы ереже Федералды әділ тұрғын үй туралы заңды бұзбайды деп шешті; 2008 жылы округ соты апелляциялық шешімді қолдады; 2009 жылы Чикагодағы 7-ші апелляциялық сот 2008 жылғы шешімді күштен шығарды, ал іс жалғасты. Осы аралықта «Chicago Jewish Star» газетінің құжаттары сұратылып алынды және Иллинойс штатының SLAPP-қа қарсы заңдары қолданылды. 2011 жылы Shoreline Towers дауына қатысты құпия келісімге қол жеткізілді. 2006 жылы Иллинойс сенаторы Ира Сильверштейн штаттың кондоминиумдық меншік туралы заңына түзету енгізуді бастады, бұл осындай алғашқы штаттық заң болды. 2006 жылы Флорида штатының Форт-Лодердейл қаласындағы кондоминиумда тұратын әйелге оның дәлізіндегі мезузаны алып тастауды бұйрық берді және айыппұл салумен қорқытты. Ұзаққа созылған сот процесінен кейін кондоминиум қауымдастығы кемсітушілікке кінәлі деп танылды. 2008 жылы 995-нөміріндегі заң жобасы, Иллинойс штатының заңдарына негізделген Флорида кондоминиум туралы заңға түзету енгізілді. 2007 жылы Техаста Хьюстон қаласында тұратын бір жұбайға қауымдастық ережелерін бұзбау үшін «есік жақтауларына бекітілген затты алып тастау» керектігі айтылды. 2008 жылы АҚШ округтік сотының судьясы кондоминиум қауымдастығының пайдасына шешім шығарды. Кейін жұбай Техас штатының өкілдер палатасының мүшесі Гарнет Ф. Коулманға жүгінді. Оның 2009 жылы ұсынған мұндай діни көріністерді қорғау туралы заң жобасы қабылданбады, бірақ 2011 жылдың маусым айында Тексас губернаторы Рик Перри оның сәл өзгертілген нұсқасына қол қойды. 2008 жылы АҚШ конгрессмені Джеррольд Надлер мезузаға тыйым салуды болдырмау үшін заң жобасын ұсынды (H. R. 6932). Бұл заң қабылданбады.
This article deals mainly with the mezuzah as it is used in Rabbinic Judaism, but Karaite Judaism and Samaritanism have their own traditions. In Karaite Judaism the Deuteronomic verse "And you shall write them on the doorposts of your houses and your gates" is interpreted to be a metaphor and not as referring to the Rabbanite mezuzah. Thus Karaites do not traditionally use mezuzot, but put up a small plaque in the shape of the two Tablets of the Law with the Ten Commandments. In Israel, where they might try not to make other Jews feel uncomfortable, many Karaites make an exception and place a mezuzah on their doorpost as well. This can contain a blessing or a particularly holy or uplifting message. In the past they placed a stone plaque inscribed with the Ten Commandments above the house door, some examples dating back to the Byzantine (4th–7th century) and Early Muslim (7th–11th century) periods being now shown in the Israel Museum in Jerusalem. Nowadays a Samaritan mezuzah is usually made of either marble, a wooden plate, or a sheet of parchment or high quality paper, on which they inscribe select verses from the Samaritan Torah. This they place either above the house door, or inside the house, in the entrance hall or at a prominent place on a large wall. These mezuzot are found in every Samaritan household as well as in the synagogue. was rarely challenged in the United States or Canada, However, in Chicago in 2001, a condominium association at Shoreline Towers banned "mats, boots, shoes, carts or objects of any sort outside unit entrance doors", which by board vote in 2004 was interpreted to be absolute. Shoreline Towers management removed the hallway mezuzot of condominium tenants. Complaints were subsequently filed with the Chicago Commission on Human Relations, Illinois Attorney General, and U. S. Department of Housing and Urban Development, alleging housing discrimination on the basis of religion. Shoreline Towers was not the sole condominium association in Chicago with such a restriction, although one of them agreed to modify its rule. On reading a news report of the mezuzah dispute, Chicago alderman Burton Natarus drafted an amendment to the city's municipal code which made it illegal for a renter or owner of an apartment, house, or condo to be prohibited from "placing or affixing a religious sign, symbol or relic on the door, door post or entrance." Although there was opposition, it became law in Chicago that December. The first such legislation in North America, it included a maximum $500 fine for its violation. Notwithstanding this legislation, in 2006, a federal court judge determined that the rule did not violate the Federal Fair Housing Act; the district court upheld the opinion on appeal in 2008; in 2009, the U. S. Court of Appeals for the 7th Circuit in Chicago reversed the 2008 decision, and the case proceeded. Meanwhile, records of the Chicago Jewish Star were unsuccessfully subpoenaed, and Illinois' anti SLAPP legislation was applied. In 2011, a confidential settlement to the Shoreline Towers disputes was achieved. In 2006, a more narrowly focused amendment to the state's Condominium Property Act was initiated by Illinois Senator Ira Silverstein, the first such state law. In 2006, a woman in a condo building in Fort Lauderdale, Florida, was instructed to remove the mezuzah from her hallway unit and threatened with a fine. After a lengthy legal battle, the condo association was found guilty of discrimination. In 2008, House Bill 995, an amendment to the Florida Condominium Act, modeled on the Illinois state legislation, became law. In Texas in 2007, a couple living in Houston was instructed to "remove the item attached to your door frame" to avoid violating association rules. A legal battle ensued, during which a U. S. District Court judge ruled in 2008 on behalf of the condo association. Subsequently, the couple turned to Texas House of Representatives member Garnet F. Coleman. His bill to protect such religious displays, as introduced in 2009, was not adopted, but in June 2011 a slightly revised version (HB1278) was signed into law by Texas Governor Rick Perry. A bill designed to prevent mezuzah bans nationwide was proposed in 2008 (H. R. 6932) by U. S. Congressman Jerrold Nadler. It never became law.