Кіріспе
Өзін-өзі орындайтын болжам – бұл адамның болжам орындалады деген сенімі немесе күтімі салдарынан, кем дегенде ішінара орындалатын болжам. Осы құбылыстарда адамдар өздерінен күтілгендей әрекет етуге бейім, осылайша күтілімдерді іске асырады. Өзін-өзі орындайтын болжамдар – оң кері байланыс циклдарының жалпы құбылысының мысалы. Өзін-өзі орындайтын болжам оң немесе теріс нәтижелерге алып келуі мүмкін. Бір адамға немесе бір нәрсеге жапсырма тағу, сол адамның/нәрсенің қабылдауына әсер етіп, өзін-өзі орындайтын болжамды құруы мүмкін. Адамдар арасындағы қарым-қатынас осы құбылыстарды қалыптастыруда және жапсырма тағу процесіне әсер етуде маңызды рөл атқарады. Америкалық әлеуметтанушылар В. И. Томас және Дороти Свайн Томас бұл құбылысты зерттеген алғашқы батыс ғалымдары болды. 1928 жылы олар Томас теоремасын (Томас постулаты деп те аталады) жасады: "Егер адамдар жағдайды нақты деп қабылдаса, олардың салдарында ол нақты болады". Тағы бір американдық әлеуметтанушы Роберт К. Мертон зерттеуді жалғастырды және "өзін-өзі орындайтын болжам" терминін енгізіп, "сенім немесе күтім, дұрыс немесе бұрыс болсын, қалаған немесе күтілетін нәтижеге әкелуі мүмкін" деген ойды танымал етті. Философтар Карл Поппер мен Алан Гервиттің еңбектері де осы идеяға үлес қосты.
A self fulfilling prophecy is a prediction that comes true at least in part as a result of a person's belief or expectation that the prediction would come true. In the phenomena, people tend to act the way they have been expected to make the expectations come true. Self fulfilling prophecies are an example of the more general phenomenon of positive feedback loops. A self fulfilling prophecy can have either negative or positive outcomes. Merely applying a label to someone or something can affect the perception of the person/thing and create a self fulfilling prophecy. Interpersonal communication plays a significant role in establishing these phenomena as well as impacting the labeling process. American sociologists W. I. Thomas and Dorothy Swaine Thomas were the first Western scholars to investigate this phenomenon. In 1928, they developed the Thomas theorem (also known as the Thomas dictum): "If men define situations as real, they are real in their consequences." Another American sociologist, Robert K. Merton, continued the research, and is credited with coining the term "self fulfilling prophecy" and popularizing the idea that "a belief or expectation, correct or incorrect, could bring about a desired or expected outcome." The works of philosophers Karl Popper and Alan Gerwith also contributed to the idea.
Қолданбалар
Когнитивтік диссонанс теориясы және оған байланысты өзіндік қабылдау теориясы зерттемелерінде көптеген мысалдар бар; адамдар көбінесе өз көзқарастарын, қоғамға жариялаған нәрселерімен сәйкес ету үшін өзгертеді. АҚШ-та бұл тұжырым "Кедейлікке қарсы күрес" басталғаннан кейін мемлекеттік білім беру реформасы саласында кеңінен және тұрақты түрде қолданылды, себебі мұғалімдердің күтулері студенттердің академиялық үлгеріміне әсер ететіні дәлелденді. Теодор Брамельд: "Ең қарапайым түсіндірмесі бойынша, білім беру жеке және мәдени өмірде қабылданған және басым саналатын мінез-құлықты алдын ала көрсетеді және осылайша нығайтады", - деп атап өтті. Мұғалімдердің көзқарастары, сенімдері және құндылықтары, олардың күтулеріне әсер ететіні көп рет тексерілді, ең әйгілісі – "Сыныптағы Пигмалион" зерттеуі, онда мұғалімдерге кездейсоқ таңдалған оқушылардың айқын интеллектуалдық өсім көрсетуі мүмкін екендігі туралы хабарланды. Нәтижесінде, сол кездейсоқ таңдалған оқушылар жыл соңында IQ тестілеуін қайталағанда айтарлықтай жақсарту көрсетті. Бұл өзгерістер санасыз болса да, жоғары күтулерді қоятын мұғалімдер әдетте "сұрақтарға жауап беруге көбірек уақыт, нақты пікір және мақұлдау" көрсетеді. Сол сияқты, ұстаздарымен жағымды тәжірибесі бар оқушылар көбірек оқиды. "Соғыстың сөзсіз болатыны" туралы түсінік – көп зерттелген өзіндік орындалатын болжам. Сәтсіздікке қаушады деген қорқыныш, адам объективті түрде мәселені шеше алатын болса да, нәтижелердің нашарлауына әкеледі. Мысалы, құлаудан қорқу қарт адамдардың құлау жиілігін арттырады. Қытай және жапон текті американдықтар әр айдың 4-ші күні жүрек талмасынан қайтыс болу ықтималдығы жоғары, себебі төрт саны бақытсыздық пен өлімнің алғы құрметі деп есептеледі. Интегралды тізбектегі транзисторлардың саны шамамен екі жыл сайын екі есеге артатынын болжайтын Мур заңы көбінесе өзіндік орындалатын болжам ретінде қарастырылады. Банктің төлемсіз екендігіне сенім оны құруға көмектеседі, бірақ банк перспективасына сенім оны жақсартуға мүмкіндік береді. Сол сияқты, қор биржасындағы паникалық жағдайлар мен спекулятивтік көпіршіктер, акцияның құнсыздануына (немесе өсуіне) деген кең таралған сеніммен туындауы мүмкін, осылайша сату/сатып алудың жаппай қозғалысын бастайды. Адамдар қоғамның бағалаулары мен пікірлеріне бейімделеді, олардың бастапқыда дұрыс немесе бұрыс екеніне қарамастан. Әлеуметтік жағынан шеттетілген топқа (мысалы, үйсіз адамдар, есірткіге тәуелділер немесе басқа да азшылықтар) қатысты белгілі бір көзқарастар бар, сондықтан бұл шеттетілген топтағы адамдар күтілгендей мінез-құлық таныта бастайды.
Қарым-қатынастар
Колумбия университетінің жетекші зерттеуі қарым-қатынастарда өзін-өзі толықтай орындайтын болжамдардың белгілі бір рөлі бар екенін көрсетті: қарым-қатынастағы адамдардың сенімдері қарым-қатынастың ажырасу ықтималдығына немесе оның жалпы денсаулығына әсер ете алады. Л. Алан Срауф «бас тарту күтімі адамдарды бас тартуға себеп болатын мінез-құлыққа итермелейді» деген пікір білдірді. Зерттеу өзін-өзі орындайтын болжамдардың романтикалық қарым-қатынастардағы рөліне, қабылдамау сезімталдығы жоғары деп есептелген адамдардың ішкі механизмдеріне назар аударды, бұл сезімталдық «күшті күтуге, жеңіл сезінуге және бас тартуға шамадан тыс реакция көрсетуге бейімділік» ретінде анықталды. Зерттеу көрсеткендей, әйелдер ерлерге қарағанда қабылдамау сезімталдығына көбірек бейім, ал қабылдамау сезімталдығы бар әйелдер «жанжалдарды ушықтыруға» бейім болуы мүмкін, бұл олардың серіктерінің қарым-қатынасқа қанағаттануын және адалдығын «әлсіретуіне» әкелуі мүмкін. Фукидид – Спарта мен Афина арасындағы Пелопоннес соғысын жазған афиналық тарихшы және генерал. Ол былай деп жазды: «Афинаның күшеюі және Спартада осыдан туған қорқыныш соғысты сөзсіз етті». Өзін-өзі орындайтын болжамдардың тағы бір мысалы – 2003 жылы АҚШ-тың Иракқа басып кіруі. Бұл басып кіру Ирактың АҚШ-қа террористік қауіп төндіретіні деген болжамға негізделген, бірақ дәлелдер мұндай қауіп болмағанын көрсетті. Басып кіру және одан кейін режимді құлату нәтижесінде Ирак террористік ұйым «Әл-Қаиданың» бекінісіне айналды, осылайша бастапқы қауіп туралы сенім расталды.
Стереотип
Өзін-өзі орындайтын болжамдар нәсілдік преюдиске және керісінше ықпал ететін маңызды факторлардың бірі болып табылады. "Раса, этникалық және мәдени сөздік" бойынша, "Өзін-өзі орындайтын болжам адамдарды екі рет құрбан ететін қайғылы айналымды көрсетуге мүмкіндік береді: біріншісі, құрбанға ішкі жағымсыз қасиет таңбаланады; екіншісі, ол осы қасиетті жоққа шығарудан айырылады". Мысалы, ақ жұмысшылар қара жұмысшылардың кәсіби одақ принциптеріне қарсы болатынын күткен, себебі оларды "кәсіби одақ дәстүрлері мен ұжымдық келісімдерді жасау өнерінде тәртіпсіз" деп санаған. Осы сенімге байланысты, қара жұмысшылар ақтарға тиесілі кәсіпорындарға жұмысқа алынбады, бұл оларға кәсіби одақ принциптерін үйренуге мүмкіндік бермеді, соның салдарынан олар одақ құрудан басқа амал қалмады. Мұғалімдер стереотиптерге негізделген бағдарламаларды қолдауға және оқушылармен өзін-өзі орындайтын ойларды ынталандыратын қарым-қатынас жасауға мүмкіндік алады: мысалы, егер мұғалімдер қыздарды математикалық қабілеттерін жақсартуға ынталандырмаса, олар математикада нашар болуы мүмкін. "Өзін-өзі орындайтын болжам" термині білім беру әдебиетінде алғаш рет 1960 жылдары пайда болды, афроамерикалық психолог Кеннет Б. Кларк қара балалардың қара және ақ қуыршақтарға реакциясын зерттеген кезде. Көбінесе, бала, жаңа туған болсын немесе әлі тумаған болсын, билік иелері қаламайтын жағдайды тудырады деп болжам жасалады, бірақ осы болжамдар оны болдырмау үшін жасалған әрекеттердің нәтижесінде орын алады.
Грек тілінде
"Пайғамбар" сөзі грекше "профḗтēs" деген сөзден шыққан, яғни "басқа біреудің атынан сөйлейтін" деген мағынаны білдіреді. Грек аңыздарынан ең танымал мысал – Эдип туралы әңгіме. Баласының бір күні өзін өлтіретінін естіген Лай, жаңа туған ұлы Эдипті өлтіруге тастап кетеді, бірақ Эдипті басқалар тауып өсіреді, сондықтан ол өзінің нағыз тегін білмей өседі. Есейгенде Эдипке әкесін өлтіріп, анасына үйленетіні туралы айтылады. Ол бұған жол бермеуге тырысады, және асырап алған ата-анасын өзінің шынайы ата-анасы деп ойлап, үйін тастап Грекияға сапар шегеді, соңында биологиялық ата-анасы тұратын қалаға жетеді. Сол жерде ол бейтаныс адаммен ұрысқанында, оны өлтіріп, оның жесіріне үйленеді. Бірақ кейін ол өлтірген бейтаныс адамның өзінің биологиялық әкесі екенін, ал жаңа әйелі – биологиялық анасы екенін біледі. Персей туралы аңыз оның атасы Акрисийді өлтіретіні туралы болжаммен басталатын болса да, бұл болжам кейбір нұсқаларда ғана өзін-өзі орындайды. Кейбір нұсқаларда ол Акрисийді жарыс кезінде қасақана сөгеді, бұл Акрисийдің болжамға қалай ден қойғанына қарамастан болуы мүмкін. Басқа нұсқаларда ол ойындарға қатысуының себебі осы болжамды естігендігімен байланысты. Тағы басқа нұсқаларда Акрисий, Полидектес Данаэге күшпен үйленуге мәжбүрлеуге тырысқан кезде, тойға шақырылған қонақтардың бірі болады және Персей Горгонның басымен барлық қонақтарды тасқа айналдырғанда кездейсоқ қаза табады. Грек тарихындағы белгілі бір оқиға бар: Лидия патшасы Крез Дельфи оракулынан Персияға шабуыл жасау керек пе деп сұрағанда, оракул егер шабуыл жасаса, үлкен мемлекетті жоятынын айтады. Бұл өзінің жеңіске жететінін ойлап, шабуыл жасайды, бірақ өзінің мемлекетін жояды. Кронның ұлы оны тақтан құлатып, құдайлар патшасының тағын басып алатыны болжанғанда, Крон балаларын туғаннан кейін жеп қояды, бұл әйелі Реяны ашуландырады. Ол кек алу үшін, Зевсті туғанда, Кронға жеуге тас беріп, Зевсті Амалтеяға өсіруге жібереді. Кронның болжамнан қашуға тырысуы Зевсті оның жауына айналдырып, соңында болжамның орындалуына әкеледі.
Римдік
Ромул мен Ремустың оқиғасы тағы бір мысал. Аңыз бойынша, бір адам өзінің бауырласы, патшаны құлатты. Одан кейін ол өзінің екі жүрегі жақын туысы Ромул мен Ремусты, болашақта оны өзі бауырласын өлтіргендей өлтіре алатындарынан қорқып, суға батырып өлтіруге бұйырды. Балалар себетке салып Тибр өзеніне тастады. Бір қасқыр осы сәбилерді тауып, оларды өсірді. Кейін бір малшы егіздерді тауып, оларға Ромул мен Ремус деп ат қойды. Ересек болғанда олар өз тегін білді де, кек қайтарды, ағасын өлтіріп, болжамды орындады.
Араб тілі
Өзін-өзі орындайтын болжамның бір түрі – өзін-өзі орындайтын арман, ол ортағасырлық араб әдебиетіне дейін жетеді. «Мың бір түн» (Араб түндері деп те аталады) жинағындағы бірнеше әңгімелер болашақта болатын оқиғаларды алдын ала көрсету үшін осы тәсілді, әдеби пролепсияның ерекше түрі ретінде пайдаланады. Көзге түсетін мысал – «Арман арқылы қайта бай болған адам», онда бір адам арманында туған қаласы Бағдатты тастап, Қайырға бару керектігін естиді, онда ол жасырын қазынаның орнын табады. Адам сол жаққа сапар шегеді, бірақ болжамға сенімін жоғалтып, бақытсыздыққа ұшырайды және түрмеге түседі, онда ол арманын полиция офицерімен бөліседі. Офицер болжамды түстердің идеясын сынайды және кейіпкерге Бағдатта ауласы мен фонтаны бар үй туралы арман көргенін айтады, онда фонтанның астында қазына жатыр. Адам бұл орынды өзінің үйі екенін таниды, түрмеден босатылғаннан кейін үйіне оралып, қазынаны қазып шығарады. Яғни, болжамды арман болашақты ғана болжап қоймай, оның орындалуына себепкер болды. Бұл оқиғаның нұсқасы кейінірек ағылшын халық әдебиетінде «Суаффам саудагері» ретінде пайда болады. Өзін-өзі орындайтын болжамның тағы бір мысалы – «Аттаф әңгімесі», онда Харун әл-Рашид кітапханасымен (Даналық үйі) кеңеседі, кездейсоқ кітап оқиды, «күліп, жылайды және адал уәзір» Жафар ибн Яхьяны көзден жасырады. Жафар «алаңдап, ренжулі болып Бағдаттан қашып, Дамаскіде Әттаф және оның кейінірек үйленетін әйелімен байланысты бірқатар оқиғаларға қатысады». Бағдатқа оралғаннан кейін Жафар Харунның күлдіріп, жылатқан кітабын оқиды және оның Әттафпен болған оқиғаларын сипаттайтынын біледі. Басқаша айтқанда, кітапта баяндалған оқиғалардың орын алуына себеп болған – Харунның кітапты оқуы. Бұл кері себептіліктің ерте мысалы. 12 ғасырда бұл әңгіме Петрус Альфонси тарапынан латын тіліне аударылып, оның «Disciplina Clericalis» еңбегіне енгізілді. 14 ғасырда бұл әңгіменің нұсқасы «Gesta Romanorum» және Джованни Боккаччоның «Декамерон» шығармаларында да кездеседі.
Индуизм
Өзін-өзі орындайтын болжамдар классикалық санскрит әдебиетінде кездеседі. Үнді эпосы Махабхаратадағы Кришна туралы әңгімеде Матура патшалығының билеушісі Камсан, әпкесі Девакинің ұлынан өлетінін болжаған пайғамбарлықтан қорқып, оны түрмеге қамап, туғаннан кейін барлық балаларын өлтіруді жоспарлады. Алғашқы алты баласын өлтіргеннен кейін, Деваки жетінші баласын түсік тастағандай болды, бірақ Кришна (сегізінші ұл) дүниеге келді. Өміріне қауіп төнгендіктен, оны жасырын түрде Яшода мен Нандаға жеткізіп, асырап алды. Бірнеше жыл өткен соң Камсан баланың қашып кеткенін біліп, оны өлтіру үшін түрлі демонды жіберді. Аталған демонды Кришна мен оның інісі Баларама жеңді. Кришна жас шағында Матураға оралып, еңкесі Камсанды құлатты, ал Камсанды ақырында немересі Кришна өлтірді. Осылайша, Камсанның пайғамбарлықты болдырмауға жасаған әрекеттері оның орындалуына себеп болды.
Рутен тілі
Олег Новгородтық – варяг князі, Х ғасырдың басында русь халқымен билік жүргізген. Ежелгі шығыс славян жылнамаларында айтылғандай, Олегтің жылқысы оның өліміне себеп болады деп оның дінбасылары болжаған. Осыны болдырмау үшін ол жылқыны алысқа жіберді. Көп жылдар өткен соң ол жылқысының қалай болғанын сұрады, оның өлгенін естіді. Олег оның қалдықтарын көруді сұрады, оны сүйектері жатқан жерге алып барды. Ол аяғымен жылқының бас сүйегіне тигенде, бас сүйегінен жылан шығып, оны шақты. Олег осылай қаза тапты, соның нәтижесінде болжам орындалды. "Бастапқы жылнамада" Олег "Пайғамбар" деп танылады, бұл оның өліміне ирониялық сілтеме. Александр Пушкин бұл оқиғаны өзінің "Дана Олег туралы жыр" атты танымал баладасында көркемдеп суреттеді. Скандинавия дәстүрінде бұл аңыз Орвар Одд сағында сақталған.
Еуропалық ертегілер
Көптеген ертегілерде, мысалы, "Үш алтын шашы бар шайтан", "Балық және сақина", "Үш керемет қайыршының оқиғасы" немесе "Тағдырдан күшті болатын патша" сияқты, кедей жігіттің бай қызға үйленетіндігі туралы болжам айтылады (немесе, сирек жағдайда, кедей қыз бай жігітке үйленеді). Бұл Арне-Томпсон классификациясындағы 930-шы түр. Қыздың әкесінің осы оқиғаны болдырмауға жасаған тырысы, жігіттің оған үйленуіне себеп болады. Тағы бір ертегі үлкен балалар туралы айтады. "Құстардың тілінде" әке ұлын құстардың айтқанын айтуға мәжбүрлейді: әкесі оның қызметшісі болады. "Қошқарда" әкесі қызынан түсін айтуды талап етеді: әкесі оған қол жуу үшін су құмырасын ұстап береді. Екеуінде де әке баланың жауабын өшпенділік белгісі деп қабылдап, оны үйден қуады; бұл балаға өзгеруге және кейін әкесі оны танымай, оның қызметшісі болуға дайын тұруға мүмкіндік береді. Ұйқыдағы сұлудың кейбір нұсқаларында, мысалы "Күн, Ай және Талияда", ұйқы қарғыс салдарынан емес, зығырдың (немесе өріктің) оған қауіп келтіретіні туралы болжамнан патшалық бұйрық шығарылып, қамалдан барлық зығыр немесе өрік алынады. Бұл оның қауіпті білмеуіне және оның қызығушылығына себеп болады.
Шекспир
Шекспирдің "Макбет" пьесасы – өзін-өзі орындалатын болжамның тағы бір классикалық мысалы. Үш қарапайым сиқыршы Макбеттің бір күні патша болатынын, бірақ оның ең жақын досының ұрпақтары оның орнына билік ететінін болжайды. Осы болжамның ықпалымен Макбет патшаны және досын өлтіреді, мүмкін, әдетте ол мұндай іс жасамас еді, бұл оған қарсы көтеріліске және оның өліміне алып келеді. Кейіннен, сиқыршылардың бірінші көрінісінен айтылған "Макбет, Макдафтан сақтан" деген болжам да өзін-өзі орындалатын болжам болып табылады. Егер Макбетке бұл туралы ескертпеген болса, онда ол Макдафты қауіп деп санамас еді. Сондықтан ол Макдафтың отбасын өлтірмес еді, ал Макдаф кек алуға тырыспай, Макбетті өлтірмес еді.
Көркем әдебиет
Қазіргі заманғы мысалдарға "Жұлдыздық соғыстар" фильміндегі Дарт Вейдер, "Гарри Поттер" франшизасындағы Лорд Волдеморт және "Перси Джексон және Олимпиада құдайлары" кітабындағы Үлкен Үштік кіреді – олардың әрқайсысы өздеріне қарсы болжамдалған әрекеттерді болдырмау үшін белгілі бір қадамдар жасауға тырысты, бірақ нәтижесінде олардың құлдырауына себеп болатын жағдайлар жасады. Джордж Р.Р. Мартиннің "Мұз және от әні" кітаптар сериясында Серсей Ланнистер Магги Бақадан болған болжамды естіп, оның досын өлтіреді, сол болжамда оның досы жақын арада қайтыс болады делінген. Британдық Black Sabbath хард-рок тобының "Iron Man" әнінде болашаққа саяхаттап, апатты көріп, адамдарды ескертуге тырысқан, бірақ соңында апатты өзі тудырған адамның өзін-өзі орындалған болжамы туралы айтылады.
Жаңа дәуір діні
Тартылу заңы – өзін-өзі орындайтын болжамның классикалық мысалы. Бұл – "тең нәрселер бір-бірін тартады" деген сенімге берілген атау, және оң немесе теріс ойларға назар аудару арқылы, адам оң немесе теріс нәтижелерге қол жеткізе алады дегенге сену. Осы заң бойынша, барлық нәрсе бірінші кезекте қиял арқылы туындайды, содан кейін ойларға, сөздерге және іс-әрекеттерге ұласады. Ойлар, сөздер және іс-әрекеттер адамның ниеттерін қалыптастырады, нәтижесінде күтілген оқиға орын алады. Дегенмен, кейбір жағдайларда оң немесе теріс көзқарас сәйкес нәтижелер бере алады (көбінесе плацебо және ноцебо эффектілері арқылы), тартылу заңының ғылыми негізі жоқ.
Спорт
Роберт Барнсли мұз хоккейшілерінің элиталық тобында 40% қаңтар мен наурыз аралығында туғанын көрсетті, бұл статистика бойынша күтілетін шамамен 25%-ға қарағанда жоғары көрсеткіш. Бұл жастың салыстырмалы әсерінен туындауы мүмкін, нәтижесінде таңдалған ойыншылар жоғары деңгейдегі жаттықтыруға қол жеткізіп, көбірек ойындар ойнап, жақсырақ командаластармен бірге ойнайды. Осы факторлар оларды ең жақсы ойыншыларға айналдырып, пайғамдарлықты орындайды, бірақ нақты таңдау критерийі жас болды. Осындай жастың салыстырмалы әсері футбол, бейсбол, баскетбол, гандбол, теннис және көптеген басқа спорт түрлерінде де байқалды. 2008 жылы кейбір зерттеушілер баскетболда бас жаттықтырушылардың спортшыларға көбірек ынталандыратын пікір білдіргенін, ал көмекші жаттықтырушылардың сынға көбірек бағытталған пікір білдіргенін анықтады. Олар бұл жаттықтырушылардың спортшылардан күтетін сыртқы талаптармен байланысты деп болжады, бұл оң және теріс нәтижелерге әкелетін Пигмалион әсерін тудыруы мүмкін. Зерттеуші Хелен Браун спортшыларға қатысты екі тәжірибе жүргізіп, олардың нәтижелерін жариялады, бұл тәжірибелер бұқаралық ақпарат құралдарының оларға қандай әсер ететінін зерттеді. Ол спортшының өнеміне бұқаралық ақпарат құралдарының күтулерінің әсер ететінін және олармен сәйкес келетінін тұжырымдады. Лондондағы қосымша тәжірибеде мұндай күтулер олардың ойлау қабілетіне әсер ететіні, тіпті кейбір спортшылар үшін қауіпті және зиянды болуы мүмкін екені анықталды. Кемшінсіздіктен туындайтын және болашаққа әсер ететін мәселелер Ньюкомбтың парадоксы арқылы зерттеледі. Өзін-өзі орындайтын пайғамдарлықтың көрнекті көркем мысалы – классикалық «Одип Рекс» пьесасы, онда Одип Фиваның патшасы болады, бірақ осы процесте әкесін өлтіріп, анасына үйленетін пайғамдарлықты білмей орындайды. Пайғамдарлық оның іс-қимылдарының қозғаушы күші ретінде қызмет етеді, сондықтан ол өзін-өзі орындайды. «12 маймыл» фильмі тағдыр және Кассандра кешені тақырыптарын кеңінен қарастырады, онда уақытқа саяхаттайтын басты кейіпкер өткенді өзгерте алмайтынын түсіндіреді.