Кіріспе
Шотланд натуралисі және Африка құрлығын зерттеуші Мунго Парк (11 қыркүйек 1771 – 1806) – Батыс Африканы зерттеген шотланд зерттеушісі. 1796 жыл шамасында Жоғарғы Нигер өзенін зерттегеннен кейін, ол «Африканың ішкі аймандарындағы саяхаттар» атты танымал және ықпалды саяхат кітабын жазды, онда Нигер мен Конго өзендері бірігіп, бір өзенге айналатынын болжады, бірақ кейін олардың екі түрлі өзен екені дәлелденді. Ол екінші экспедициясы барысында Нигер өзенінің үштен екі бөлігін сәтті басып өтіп, қаза тапты. Егер Африка қауымдастығы «африкалық зерттеулер дәуірінің бастауы» болса, онда Мунго Парк оның алғашқы табысты зерттеушісі еді; ол кейінгілер үшін үлгі орнатты. Парк Нигер өзенінің орталық бөлігін зерттеген алғашқы еуропалық болды және өзінің танымал кітабы арқылы болашақ еуропалық зерттеушілерге және Африкадағы отаршылдық амбицияларға әсер еткен кең, зерттелмеген құрлықты көпшілікке таныстырды.
Mungo Park (11 September 1771 – 1806) was a Scottish explorer of West Africa. After an exploration of the upper Niger River around 1796, he wrote a popular and influential travel book titled Travels in the Interior Districts of Africa in which he theorized the Niger and Congo merged to become the same river, though it was later proven that they are different rivers. He was killed during a second expedition, having successfully travelled about two thirds of the way down the Niger. If the African Association was the "beginning of the age of African exploration" then Mungo Park was its first successful explorer; he set a standard for all who followed. Park was the first Westerner to have recorded travels in the central portion of the Niger, and through his popular book introduced the public to a vast unexplored continent which influenced future European explorers and colonial ambitions in Africa.
Ерте өмір
Мунго Парк Шотландияның Селькиркшир аймағында, Селькирк қаласының жанындағы Яроу өзенінің жағасындағы Фолшильс шаруашылығында дүниеге келді. Оның әкесі Мунго Парк (1714–1793) Букклех герцогынан жалға алған бұл шаруашылықта тұрды. Ол отыз үш баланың жетіншісі еді. Парктер шаруалар болғанымен, салыстырмалы түрде жақсы жағдайда өмір сүрді. Олар Мунгоның жақсы білім алуы үшін ақша төлей алды, ал әкесі қайтыс болғанда 3000 фунт стерлингке бағаланған мүлік қалдырды (1800 жылғы 3000 фунт стерлинг қазіргі кезде шамамен <есептелген сомаға> тең). Әке-шешесі бастапқыда оның Шотландия шіркеуінде дін қызметкері болуын қалаған. Ол Селькирк гимназиясына барар алдында үйде оқыды. Он төрт жасында Селкирк қаласындағы хирург Томас Андерсонның оқушысы болды. Оқушылық кезінде Парк Андерсонның ұлы Александрмен дос болып, кейін әйелі болған Андерсонның қызы Эллисонмен танысты. 1788 жылдың қазан айында Парк Эдинбург университетіне қабылданды және төрт семестр бойы медицина мен ботаниканы оқыды. Университетте оқып жүрген кезінде ол профессор Джон Уокер оқыған табиғаттану курсында бір жыл оқыды. Оқуын аяқтағаннан кейін ол бір жазды Шотландияның таулы аймақтарында өткізді, Ковент-Гардендегі бағбан және тұқым саудагері Джеймс Диксонмен бірге ботаникалық зерттеулермен айналысты. 1788 жылы Диксон, сэр Джеймс Эдвард Смит және тағы алты ғалым Лондон Линнеан қоғамын құрды. 1792 жылы Парк Эдинбург университетінде медициналық білімін аяқтады. Джозеф Бэнкстің ұсынысымен ол Шығыс Индия компаниясының «Ворчестер» кемесіндегі хирург көмекшісі лауазымын алды. 1793 жылдың ақпанында «Ворчестер» Суматрадағы Бенкуленге аттанды. Кетуге дейін Парк өзінің досы Александр Андерсонға кальвинисттік тәрбиесін көрсететін хат жазды: 1794 жылы Парк Линнеан қоғамында лекция оқып, сегіз жаңа суматралық балықты сипаттады. Бұл мақала үш жылдан кейін ғана жарияланды. Ол сондай-ақ Банкске түрлі сирек суматралық өсімдіктерді сыйға берді.
On his return in 1794, Park gave a lecture to the Linnaean Society, describing eight new Sumatran fish. The paper was not published until three years later. He also presented Banks with various rare Sumatran plants.
Дау
Мунго Парк Конг таулары туралы алғашқы мәліметтерді берген адам ретінде танылады. Бұл тау тізбегі Батыс Африкада орналасқан деген қауесет болған, Нигер өзенінің бастауынан басталып, Африка құрлығының басым бөлігін шығыстан батысқа дейін жайылып жатқандығы айтылған. Бұл тау жотасын географ және картограф Джеймс Реннелл жариялаған. Алайда, тау тізбегінің болуына қатысты пікірталас жиі туырады, бірақ француз офицері және саяхатшы Луи Густав Бингер 1887-1888 жылдардағы экспедициясы барысында Конг тауларының жоқ екенін ресми түрде хабарлаған.
Ескерткіш
1859 жылы Селкирктегі Хай-стритте Паркке толық мөлшердегі мүсін орнатылды. Ескерткішті Эндрю Кьюри жасаған. 1905 жылы ескерткіштің бұрыштарына қоладан жасалған пішіндер мен екі бедерлі панель қосылды, бәрі де Томас Дж. Клэппертонның жұмысы болды.
Медиада
1836 жылы Ричард Адамс Локк (Ұлы Айдың алдауын жазған автор) Мунго Парктің жоғалған қолжазбасын құрастырды, онда Парк қуыс Жердің ішін зерттейді. Мунго Парк Херман Мелвиллдің 1851 жылғы «Моби Дик» романында (5-тарау: Таңғы ас) және Эрнест Хемингуэйдің «Өлілердің табиғи тарихы» әңгімесінде бірнеше рет, пародиялық түрде еске алынады. Мунго Парк Т. С. Бойлдың 1981 жылғы тарихи романы «Су музыкасы» романындағы екі басты кейіпкердің бірі болып бейнеленеді. Том Фримантлдің 2005 жылғы «Тимбуктуға жол: Мунго Парк ізбен Нигерден төмен» атты саяхат жазбасында Мунго Парктің өмірбаяны толыққанды баяндалып, оның саяхаттары қайта жаңғыртылады. Нигериялық әнші Бурна Бой Паркті 2020 жылы жарық көрген «Twice as Tall» альбомындағы «Monsters You Made» әнінде еске алады.