Кіріспе

Шарап жүзімін зақымдайтын сұр саңырауқұлақ: Салаң саңырауқұлақ (; Edelfäule; ; Aszúsodás) – шарап жүзімін зақымдайтын сұр саңырауқұлақ, Botrytis cinerea, -тың пайдалы түрі. Botrytis жұқтыруы үшін ылғалды жағдай қажет, бірақ ауа райы ылғалды болып қалса, зиянды түрі, "сұр шіру", жүзімнің өлімін тудыруы мүмкін. Жүзімдер әдетте піскен кезде Botrytis-пен жұғады. Егер олар құрғақ жағдайға ұшырап, ішінара кепсе, бұл инфекцияның түрі "асыл шіру" деп аталады. Жұқтырудың белгілі бір кезеңінде жиналған жүзімдерден ерекше жақсы және концентрленген тәтті шарап жасауға болады. Осы әдіспен жасалған шараптар ботритизацияланған шараптар деп аталады.

Шығу тегі

Венгрия аңызына сәйкес, алғашқы ассу (ботритизделген жүзімді пайдаланатын шарап) 1630 жылы Лачко Мате Сзепси жасаған. Дегенмен, ботритизделген жүзімнен жасалған шарап туралы айғақ Фабриций Балазз Сзиксайдың 1576 жылы аяқталған "Номенклатурасында" одан бұрын кездеседі. Жақында табылған ассу тізімі бұл деректен бес жыл ертерек жасалғанын көрсетеді. 1730 жылы Токай аймағында жүзімдіктерді жіктеу басталғанда, әртүрлі теруарларға берілген бағалаулардың бірі Botrytis cinerea дамыту әлеуетіне негізделген. 1775 жылы Германияда да осы тәжірибе тәуелсіз түрде пайда болды деген кең таралған әңгіме бар. Йоханнисберг сарайында (Гейзенхайм, Рейнгау аймағы) рислинг өндірушілері дәстүрлі түрде жүзімдерін кесуге Фулда епискобы Генрих фон Бибраның рұқсатын күткен. Осы жылы (әңгімеде айтылғандай) аббат елшісі егін жинау туралы бұйрықты жеткізу жолында тоналып, кесу үш аптаға кешіктірілді, бұл ботритиздің дамуына жеткілікті уақыт болды. Жүзімнің құндылығы жоқ деп есептелді және жергілікті шаруаларға берілді. Олар күтпегендей жақсы, тәтті шарап жасады, ол кейін Spätlese, яғни кеш жиналған шарап деп аталды. Келесі бірнеше жылда жүзім шырынының мөлшеріне қарай әртүрлі сыныптар енгізілді, ал бастапқы Spätlese 1787 жылы Auslese, ал 1858 жылы Eiswein шарабына айналды (бірақ Eiswein көбінесе Botrytis әсер етпеген жүзімнен жасалады).

Жүзім шаруашылығы және пайдалану

Кейбір жағдайларда, егер грибоктың споралары жүзімге шашылса инкубация жүреді, ал кейбір жүзім шараптары қоршаған ортадағы споралардан болатын табиғи инкубацияға тәуелді. Грибок жүзімнің қабығын тесіп, құрғақ ауа райында жүзімдегі судың булануына мүмкіндік жасайды, соның салдарынан қалған шырындағы қанттың концентрациясы артады. Ботритизацияланған ең сапалы шараптардың кейбіреулері үш реттен (француз тілінде "селекциялар") жиналады, яғни жеміс-жемістен бірінен соң бірі таңдап алынады. Әлемдік деңгейде танымал ботритизацияланған шараптарға Венгрия/Словакиядағы Токай Хегияльяның ассуы (әдетте Токай деп аталады), Францияның Сотерн шараптары (онда бұл процесс "pourriture" немесе "pourriture noble" деп аталады), сондай-ақ Германия мен Австрияның Beerenauslese және Trockenbeerenauslese шараптары жатады. Осы типтегі шараптардың ішінде румыниялық Grasă de Cotnari, француздық Coteaux du Layon, француздық Monbazillac, австриялық Ausbruch және Оңтүстік Африканың Noble Late Harvest (NLH) шараптары да бар. Ауа райына байланысты, жүзімнің тек аз бөлігі ғана ботритизациялануы мүмкін. Ботритис сонымен қатар Калифорния мен Австралиядағы шарап өндірушілердің қолдануы үшін импортталды.