Кіріспе
Табиғи талшық – кокос талшығы деп те аталатын, кокостың сыртқы қабығынан алынатын және еден төсемелері, кіреберіс кілемдері, щеткалар және матрастар сияқты өнімдерде қолданылатын табиғи талшық. Кокос талшығы – кокостың қатты ішкі қабығы мен сыртқы қабығының арасында орналасқан талшықты материал. Қоңыр кокос талшығы (жетілген кокостан жасалған) жиһазды безендіруге, қап жасауға және бау-бақша шаруашылығында қолданылады. Ақ кокос талшығы, жасыл кокостан алынатын, негізінен жіңішке щеткалар, иірім, арқан және балық аулау торларын жасауға қолданылады. Оның басты артықшылығы – суға батпайды, сондықтан ауырлық салмай, терең суларда ұзақ арқандар мен теңіз белгілерін пайдалануға болады. Кокос талшығын кокос питімен шатастыруға болмайды, ол кокос талшығын өңдеу нәтижесінде пайда болатын ұнтақты және кеуекті материал. Кейбір елдерде кокос талшығын жергілікті түрде «копра» деп атайды, бұл оның түсініктілігін қиындатады. Питің химиялық құрамы кокос талшығына ұқсас, бірақ оның талшықтары әлдеқайда қысқа. «Кокос торф» аталымы кокос талшығына, питке немесе олардың қоспасына қатысты болуы мүмкін, себебі екеуі де торфтың орнына қолданылатын жақсы су ұстау қасиеттеріне ие. Арқандар мен иірімдер ежелгі заманнан бері кокос талшығынан жасалып келеді. Кокосты алғаш өсірген австронезиялық халықтар кокос талшығын үй салуда, «сеннит» жасауда және Тынық және Үнді мұхиттарында саяхаттарында кемелерді байланыстыру үшін кеңінен пайдаланған. Кейіннен, ғасырлар бұрын Малайзия, Қытай және Парсы шығанағына теңіз саяхаты жасаған үнді және араб теңізшілері де кеме арқандары үшін кокос талшығын қолданған. 11 ғасырдағы араб жазушылары кеме арқандары мен жабдықтарында кокос талшығының кеңінен қолданылғанын айтқан. Ұлыбританияда кокос талшығынан өндіріс 19 ғасырдың екінші жартысынан бұрын тіркелген. 1840 жылы капитан Уайдли, капитан Логан және Томас Трелор бірлесіп Англияның Людгейт Хилл қаласында «Трелор және ұлдары» деген танымал кілем фирмасын құрды, ол кокос талшығынан еден төсемелеріне жарамды маталар жасады. Әрбір жасушаның ұзындығы шамамен және диаметрі шамамен болады. Талшықтар әдетте ұзын болады.
the Irish conservative lobby group
Coir (/'//k//ɔɪər/), also called coconut fibre, is a natural fibre extracted from the outer husk of coconut, and used in products such as floor mats, doormats, brushes, and mattresses. Coir is the fibrous material found between the hard, internal shell and the outer coat of a coconut. Other uses of brown coir (made from ripe coconut) are in upholstery padding, sacking and horticulture. White coir, harvested from unripe coconuts, is used for making finer brushes, string, rope and fishing nets. It has the advantage of not sinking, so can be used in long lengths in deep water without the added weight dragging down boats and buoys. Coir must not be confused with coir pith, which is the powdery and spongy material resulting from the processing of the coir fibre. Coir fibre is locally named 'coprah' in some countries, adding to confusion. Pith is chemically similar to coir, but contains much shorter fibers. The name coco peat may refer either to coir or the pith or a mixture, as both have good water retaining properties as a substitute for peat. Ropes and cordage have been made from coconut fibre since ancient times. The Austronesian peoples, who first domesticated coconuts, used coconut fibre extensively for ropes and sennit in building houses and lashed lug plank boats in their voyages in both the Pacific and the Indian Oceans. Later Indian and Arab navigators who sailed the seas to Malaya, China, and the Persian Gulf centuries ago also used coir for their ship ropes. Arab writers of the 11th century AD referred to the extensive use of coir for ship ropes and rigging. A coir industry in the UK was recorded before the second half of the 19th century. During 1840, Captain Widely, in co operation with Captain Logan and Thomas Treloar, founded the known carpet firms of Treloar and Sons in Ludgate Hill, England, for the manufacture of coir into various fabrics suitable for floor coverings. Each cell is about long
and in diameter. Fibres are typically long.
Өңдеу
Жасыл кокостар, пальмада шамамен алтыдан он екі айға дейін өсіп жетілгеннен кейін жиналады, олардың ішінде икемді ақ талшықтар болады. Ал қоңыр талшық толық піскен кокостарды жинау арқылы алынады, олардың тұқымының айналасындағы қоректік қабаты копра мен кептірілген кокосқа өңделуге дайын болады. Жемістің талшықты қабаты қатты қабығынан (қолмен) жемісті тік қондырғыға түсіріп, екіге бөліп айырылады (қабығын сыпыру). Ынталы қабық сыпырушы күніне 2000 кокосты қолмен бөле алады. Бүгінде жемістің барлығын ұнтақтап, бос талшықтарды шығаратын машиналар қолжетімді. Бұл машиналар сағатына 2000 кокосты өңдей алады.
Қоңыр талшық
Талшықты қабықтар шұңқырларда немесе торларда судың ағысы баяу болған жерге салынып, ісіріліп, талшықтар жұмсатылады. Ұзын қылшық талшықтары жаңғақтың қабығының астындағы қысқа төсеніш талшықтарынан бөлінеді, бұл процеске "ылғалдау" дейді. Төсеніш талшықтарынан кір мен қоқыстар айырылып, күнде кептіріліп, балдақтарға жиналады. Кейбір төсеніш талшықтарына көбірек ылғал сіңіріледі, осылайша олардың серпімділігі сақталып, иілгіш талшықтар өндіріледі. Кокос талшығы сынбай бұрылуға мүмкіндік береді және оның иілімі тұрақты толқын сияқты сақталады. Бұрау үшін талшықтан арқан жасап, машинамен немесе қолмен бұрады. Ұзын қылшық талшықтары таза сумен жуылып, кептіріліп, содан кейін шоғырларға немесе орамдарға байланады. Одан кейін талшықтар тазартылып, болат тісті тарақтармен түзеліп, қысқа талшықтар алынып тасталады. Кокос қылшық талшығын түрлі түстерге бояу үшін ақындырып, бояуға болады.
Ақ талшық
Жасы жетпеген қабықтарды өзенге немесе суға толы шұңқырға он айға дейін іліп қояды. Осы кезеңде микроорганизмдер талшықтарды қоршаған өсімдік тіндерін ыдыратып, оларды босатады – бұл процеске реттеу (реттеу процесі) дейді.
Буферлеу
Қоқыс питі натрий мен калийге жоғары мөлшерде ие болғандықтан, өсімдіктер немесе саңырауқұлақтарды өсіру ортасы ретінде қолданар алдында кальций буферлік ерітіндісіне батырылып өңделеді; өсіру мақсатымен сатылатын көптеген кокостар алдын ала өңделген болады. Қоқыс питінен қалған тұздар шығарылғаннан кейін, ол және кокос чиптері саңырауқұлақтарды өсіру үшін қолайлы субстратқа айналады. Кокос табиғи түрде калийге бай, бұл топырағы жоқ бау-бақша ортасында магний мен кальцийдің жетіспеушілігіне әкелуі мүмкін. Кокос талшығы орхидеялардан басқа, құмыра материалдары ретінде сирек қолданылады және буферлеуді қажет етпейді, өйткені оның катион алмасу қабілеті (CEC) өте төмен, сондықтан тұздарды ұстамайды. Кокос шынымен де бау-бақшада топырақсыз сабанда өсіру үшін қолайлы субстрат болып табылады. Материалдың жоғары лигнин құрамы ұзаққа созылады, көбірек су ұстайды және құрғаған кезде ыдыстың қабырғалары қысқарып кетпейді, бұл қайта ылғалдандыруды жеңілдетеді. Бұл жеңіл ортаның артықшылықтары мен кемшіліктері бар, оларды Draceana сияқты үй өсімдіктері үшін ірі құм сияқты тиісті түзетулер қосу арқылы түзетуге болады. Сондай-ақ, қоректік түзетулерді де қарастыру керек. Кокос қоспаларында кальций мен магний жетіспейді, сондықтан бұл қоректік заттардың табиғи жақсы көзі - екеуін де қамтитын доломит әктасы. pH өте маңызды, өйткені бірнеше ай қолданғаннан кейін кокос питінің pH деңгейі жоғарылайды, нәтижесінде өсімдіктің өсуі тоқтап, түрлі жетіспеушіліктер пайда болады. Кокос сондай-ақ теплицадағы Leucocoprinus саңырауқұлағына өте сезімтал. Кокос ортасына пайдалы микроорганизмдерді қосу тропикалық жылыжай жағдайында және үй ішінде де сәтті нәтиже берді. Саңырауқұлақтар ылғалды атмосферада өсіп, көбейеді, нәтижесінде жеміс денелері (қоңырауқұлақтар) пайда болады.
Қалқанша
Қылшықты кокос талшығы – кокос талшығының ең ұзын түрі. Ол шірітілген кокос қабықтарынан дефибрирлеу процесі арқылы өндіріледі. Осылайша алынған кокос талшығын темір щеткалармен күректеу арқылы тазартады және қысқа талшықтарды жояды. Қылшықты кокос талшығы тұрмыстық және өнеркәсіптік қолданыстағы щеткаларға қылқалам ретінде қолданылады.
Арқан, орамал, төсек-орын, еден және басқалар
Қызыл кокос кілемшелер мен есік төсемелерінде, щеткаларда, матрастарда, еден плиткаларында және қаптарда қолданылады. Дегенмен, кокос өнімдерінің көптеген көздері патогенді саңырауқұлақтармен күшті ластанған, сондықтан оның бастауын таңдау маңызды. Кокос сонымен қатар нәзік өсімдіктерден ұлуларды қорғауға және қарқынды жылыжай шаруашылығында өсіру ортасы ретінде пайдалы. Кокос кейбір гидропоникалық жүйелерде инертті субстрат ретінде қолданылады. Кокос сондай-ақ саңырауқұлақ өсіруге арналған субстрат ретінде пайдаланылады. Кокос әдетте вермикулитпен араластырылып, қайнаған сумен пастеризацияланады. Кокос пен вермикулит қоспасы бөлме температурасына дейін салқындағаннан кейін, әдетте пластик қорапқа салынады. Содан кейін, бұрын дайындалған, қара бидай немесе жабайы құс тұқымы сияқты субстраттарда өсірілген ұрық құмыралары қосылады. Бұл ұрық – саңырауқұлақтың мицелиі, ол кокос/вермикулит қоспасын колонизациялайды және ақырында жемісті саңырауқұлақтарды өндіреді. Кокос рептилиялар мен кенелерге арналған террариум субстраты ретінде де қолданылуы мүмкін. Кокос талшықтарының ұнтағы немесе кокос шаңы суды көп мөлшерде сіңіре алады, дәл сияқты. Ол топырақ қоспаларында дәстүрлі торфтың орнына немесе өсімдіктерді топырақсыз өсіру үшін қолданылады.
Биобақылау
Trichoderma coir pith cake (TCPC) дайындалып, өсімдік ауруларын бақылауда сәтті қолданылды. Құрғақ TCPC өнімінің сақталу мерзімі ұзақ.
Қауіпсіздік
Кокос талшығы аллерген болып табылады, сондай-ақ кокос талшығын өңдеуде жиі қолданылатын латекс және басқа материалдар да аллергенді болуы мүмкін.
Биологиялық қауіпсіздік тәуекелдері
Кокос талшығы биологиялық қауіпсіздікке қауіп төндіретін организмдерді қамти алады, осыған байланысты оны импорттайтын елдерге қауіп туындайды. Кокос торбы Жаңа Зеландияға 1989 жылдан бері импортталып келеді, ал 2004 жылдан бастап импорт көлемі айтарлықтай артты. 2009 жылға қарай импортталған кокос торбынан 25 жаңа арамшөп түрі табылды. Жаңа Зеландияға кокос торбын импорттау ережелері биологиялық қауіпсіздік шараларын жақсарту мақсатында өзгертілді. Дегенмен, кокос құрамында пайдалы тіршілік формалары да болуы мүмкін. Мексикадан әкелінген кокос талшығында пайдалы саңырауқұлақ – Aspergillus terreus-тің көптеген колониялары табылған, ол өсімдік патогендеріне қарсы биологиялық күрестің бір құралы болып табылады. Триходерма – кокос торбында табиғи түрде кездесетін саңырауқұлақ; ол өсімдік тамырларымен симбиоз қарым-қатынас арқылы жұмыс істейді және оларды Питиум сияқты патогендік саңырауқұлақтардан қорғайды. Кокос торбындағы ықтимал патогендер мен арамшөптерді, сондай-ақ пайдалы тіршілік формаларын жою үшін стерильдеу жүргізілуі мүмкін. Бұл жаңа материалдағы қоспаларды жою немесе ескі кокос талшығын қайта пайдалану үшін жасалады. Стерильдеу үшін жылу (қайнату немесе пісіру) және химиялық әдістер қолданылуы мүмкін.