Кіріспе

Шотланд судьясы және әдеби сыншы Фрэнсис Джеффри, лорд Джеффри (23 қазан 1773 – 26 қаңтар 1850) – шотланд судьясы және әдеби сыншы.

Өмір

Ол Эдинбургтің оңтүстігіндегі Поттеров маңындағы Чарльз көшесінің 7-ші үйінде дүниеге келді, Джордж Джеффридің ұлы, Сессия сотының кеңсе қызметкері (Роберт Синклер адвокаттың кеңсе меңгерушісі). Алты жыл Корольдік жоғары мектепте оқығаннан кейін, 1787 жылдан 1789 жылдың мамырына дейін Глазго университетінде, ал 1791 жылдың қыркүйегінен 1792 жылдың маусымына дейін Оксфордтағы Король колледжінде білім алды. Оксфордқа барғанға дейін Эдинбургте құқық тануды бастады, содан кейін оқуын жалғастырды. Ол Спекулятивтік қоғамның мүшесі болды, онда сэр Уолтер Скотт, лорд Броугхэм, Фрэнсис Хорнер, Лансдаун графы, лорд Киннерд және басқалармен пікірсайыс жүргізіп, өзінің шеберлігін көрсетті. 1794 жылдың желтоқсанында Шотландия адвокатурасына қабылданды, бірақ тәрбиеленген торилік қағидалардан бас тартып, вигтік саясаты заңгерлік мансабына кедергі келтіретінін түсінді. Адвокаттық қызметте сәттілікке жете алмағандықтан 1798 жылы Лондонаға журналистикамен айналысуға барып, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады; жалақылы қызмет табуға да тырысып, сәтсіз аяқтады. 1801 жылы Кэтрин Уилсонға үйленуі тұрақты табыс мәселесін одан да өткір етті. Сидней Смит Джеффридің пәтерінде (Баключ-плейс) Генри Броугхэм (кейін лорд Броугхэм), Фрэнсис Хорнер және басқалардың қатысуымен жаңа журнал ашу туралы ұсыныс жасады, нәтижесінде 1802 жылдың 10 қазанында «Эдинбург шолуы» жарық көрді. Бастапқыда журналдың редакторы болмады. Алғашқы үш нөмірін Сидней Смит тиімді өңдеді. Ол Англияға кеткеннен кейін бұл жұмыс негізінен Джеффриге жүктелді, ол баспагер Арчибальд Констеблмен келісімге келіп, ақырында белгілі бір жалақымен редактор болып тағайындалды. Журналға қатысушылардың көпшілігі вигтер болды; бірақ «Шолудың» жалпы бағыты әлеуметтік және саяси реформаларға ұмтылғанмен, ол бастапқыда партиялық орган болғандықтан, Сэр Уолтер Скотт та оның авторы болды; және 1808 жылы Джеффридің өзі Испанияның француздық билеуі туралы Дон Педро Севаллостың еңбегіне жазған мақаласы жарияланғанға дейін оның саяси көзқарастарына ерекше мән берілмеді. Бұл мақалада Испаниядағы британдық қарудың табысына деген үмітсіздік білдірілді, ал Скотт бірден жазылудан бас тартты, ал «Төрттік шолу» көп ұзамай қарсылық көрсету үшін жарық көрді. Лорд Кокберннің айтуынша, «Эдинбург шолуының» алғашқы санының әсері «электрлік» болды. Сол кездегі ағылшыл шолулары баспагерлердің органдары болды, олардың мақалаларын баспагерлердің мүддесін қорғауға бағытталған жалдама жазушылар жазды. Ал «Эдинбург шолуы» баспагердің емес, редактордың басшылығымен жұмыс істейтін, тәуелсіз және талантты авторлар тобын біріктірді. Олар бір параққа он алты гинея (он алты басылған бет) алды, кейіннен көп жағдайда Лондон шолушыларының екі гинеясы орнына жиырма бес гинеяға дейін көбейтілді. Бұл шолу әдеби сынмен ғана шектелмей, орташа дәрежелі вигтік қоғамдық пікірдің беделді органы болды. Мақаланың бастауы болған нақты жұмыс көп жағдайда автордың саясат, әлеуметтік мәселелер, этика немесе әдебиет бойынша көзқарастарын әрдайым анық және өткір түрде баяндауға мүмкіндік берді. Бұл жалпы принциптер мен жаңа әдіс кәсіпорынның табысты болуын қамтамасыз етті, тіпті оны құрған ерекше қабілетті адамдардың бастапқы тобы тарағаннан кейін де. Оның таралымы 12000 дананы құрады. Джеффридің редакторлығы жиырма алты жылға жуық созылды, 1829 жылдың мамырында Маквей Напиер пайдасына отставкаға кеткенде, тоқсан тоғызыншы санымен аяқталды. Джеффридің жеке үлесі екі жүзге жетті, барлығы алтыдан басқасы редакторлық қызметтен кеткенге дейін жазылған. Ол жылдам, бос уақытында және аздап дайындалумен жазды. Оның сөздері еркін және оңай айтылатын, қиялы мен моральдық сезімі жоғары, стильдің кез келген ерекшелігін немесе жақсы дәмнің қабылданған канондарын бұзуды байқауға өткір көзі болды. Бірақ оның жалпы көзқарасының тарлығы мен қорқыныштылығы оған саясатта немесе қатаң интеллектуалдық және моральдық мәселелерде жасырын күштерді анықтауға және бағалауға кедергі келтірді. Бұл түсінік пен жанашырлықтың жоқтығы оның Шелли мен Китстің құмарлығы мен қиялына деген сенімсіздік пен жеккөрушілігіне, сондай-ақ Сэмюэл Роджерс пен Томас Кэмпбеллдің жартылай жүректі және сәнді романтизмін мадақтауына себеп болды. Томас Мурдың өлеңдерінің моральдық мәні туралы «Шолудың» он алтыншы санындағы сын 1806 жылы екі автордың арасында Чалк Фермадағы дуэльге әкелді. Полиция тергеуді тоқтатты, Джеффридің тапаншасында оқ болмағаны анықталды. Осы оқиғадан кейін олардың арасындағы қарым-қатынас жақсарды, Мур «Шолуға» үлесін қосты, ал Джеффри кейінірек «Лалла Рук» туралы мақаласында (1817) өтемендік жасады. Джеффридің әйелі 1805 жылы қайтыс болды, ал 1810 жылы ол Нью-Йорктің Чарльз Уилкстің қызы Шарлоттамен танысты, Джон Уилкстің шөбересі. Ол АҚШ-қа қайтқанда Джеффри оны қуып жетеді, олар 1813 жылы үйленеді. Шотландияға оралғанға дейін олар АҚШ-тың бірнеше ірі қалаларын аралады, оның тәжірибесі АҚШ-қа қатысты ұстаған келісімшіл саясатын нығайтты. «Шолудың» табысы артып келе жатқанмен, Джеффри адвокатураны өзінің басты мақсаты ретінде қарастыра берді. Оның әдеби беделі кәсіби өсуіне көмектесті. Оның практикасы азаматтық және қылмыстық соттарда тез кеңейді, ол Шотландия шіркеуінің бас ассамблеясында үнемі сөз сөйлейтін. Адвокат ретінде оның өткірлігі мен тез ойлау қабілеті куәгердің әлсіз жақтарын және қарсы тараптың ісінің осал тұстарын анықтауға көмектесті, ал оның өзінің аргументтерін тиімділікке бағыттап, әсіресе қазылар алдында сөз сөйлеуде шеберлік танытты. Джеффри 1820 және 1822 жылдары Глазго университетінің ректоры болып сайланды. 1829 жылы ол Адвокаттар факультетінің деканы болып тағайындалды. 1830 жылы вигтер билікке оралғанда ол Лорд-адвокат болып тағайындалды және 1831 жылдың қаңтарында Перт округінен парламентке сайланды. Сайлау петиция бойынша күшін жойды, ал наурызда ол Лорд Фитцуильямның ықпалымен Малтон округінен сайланды. Ол 1831 жылдың мамырында Малтон округінен қайта сайланды, бірақ Перт округінен де сайланды және соңғысын таңдады. Шотландия реформалық заң жобасы қабылданғаннан кейін, ол 1832 жылдың желтоқсанында Эдинбургтен сайланды. Осы кезде ол Эдинбургтің батыс бөлігіндегі Морей-плейс көшесінің 24-ші үйінде тұрды. Оның парламенттік мансабы, тіпті аса сәтті болмаса да, оған жоғары бедел әкелді, ол 1834 жылдың мамырында сот судьясы болып тағайындалғанда аяқталды. 1842 жылы ол Сессия сотының бірінші бөліміне ауыстырылды. Шотландия шіркеуінің бөлінуі кезінде ол сепаратистердің жағын алды, олардың пайдасына сот шешімі шығарды, кейіннен Лордтар палатасымен күшін жойды. Ол Эдинбургте қайтыс болды және қаланың батыс жағындағы Диан зиратындағы батыс қабырғасының жанындағы «Лордтар қатарына» жерленді. Оның «Эдинбург шолуына» жазған мақалаларының бір бөлігі 1844 және 1845 жылдары төрт томдық жинақта жарық көрді. Бұл жинаққа «Энциклопедия Британикаға» жазған «Сұлулық» туралы мақаласы да кірді. Лорд Кокберннің «Лорд Джеффридің өмірі және оның хаттарынан құрастырылған таңдамалар» атты еңбегі 1852 жылы 2 томдық жинақта жарық көрді. Сондай-ақ Маквей Напиердің таңдамал хаттары (1877), Карлайлдың естеліктерінің екінші томындағы (1881) Джеффри туралы очерк және Льюис Е. Гейтстің «Әдебиеттегі үш зерттеу» (Нью-Йорк, 1899) еңбегіндегі мақаласын қараңыз.

Ескерткіштер

Эдинбургтегі Джеффри көшесі (1868 жылы жоспарланған) оның құрметіне аталған. Сэр Джон Стилдің мүсіні Эдинбургтегі Сент-Джайлс соборының артында, Парламент залының шығыс қабырғасында орналасқан.

Шығармашылықта

Джон Патерсонның "Мэр" романындағы Бо Нарди кейіпкері, Джеймс Хогтың 1825 жылы "Ньюкасл" журналында алғаш жарияланған Эдинбург баспа саласын сатиралық бейнелеген аллегориялық туындысы, Фрэнсис Джеффриге негізделген.

Отбасы

Фрэнсис Джеффридің бірінші әйелі Кэтрин Уилсон 1805 жылдың 8 тамызында, небәрі 28 жасында қайтыс болды және олардың нәрестесі Джордж (1802 жылы қайтыс болған)бен бірге Greyfriars Kirkyard-та жерленген. Оның інісі Джон Джеффри (1775-1848) да сол жерде жерленген. Оның қарындасы Мариан 1800 жылы Ланфин және Уотерхоу ФРСЭ докторы Томас Браунға үйленді.