Кіріспе

Құс түрі

Жасылқұйрық сойқы (Phylloscopus trochiloides) – Солтүстік-Шығыс Еуропа мен континенттік Азияның қоңыржал және субтропиктік аймақтарында көбейетін кең таралған жапырақты сойқы. Бұл сойқы қыстау үшін Үндістанға ұшып барады. Батыс Еуропада көктем немесе күздің басында сирек кездеседі және Ұлыбританияда жыл сайын байқалады. Орталық Еуропада кейбір жылдары көптеген көшпелі құстар кездеседі; олардың бір бөлігі Германияда жыл сайын бірнеше жұптап көбейеді. Барлық жапырақты сойқылар сияқты, бұл құс бұрын "Ескі әлем сойқысы" тобына жатқызылған, бірақ қазір Phylloscopidae жаңа жапырақты сойқылар тұқымдасына кіреді. Phylloscopus тұқымдасының атауы көне грек тілінен алынған: phullon – "жапырақ" және skopos – "іздеуші" (skopeo – "қарау"). Трохилоидтар атауы көне грекше trokhalos – "қисайған" және oides – "ұқсас" сөздерінен құралған, себебі ол саз құсына (P. trochilus) ұқсайды. Бұл түрдің ағылшынша атауы түрлердің аттарын бас әріппен жазуды (яғни оларды есімдер ретінде қарастыруды) қолдауға керемет дәлел болып табылады, бұл ғылыми әдебиетте кеңінен қолданылатын қағида. Бас әріпсіз "жасылқұйрық сойқы" атауы көптеген құс түрлерін сипаттауға жарайды, ал бас әріппен жазылған "Жасылқұйрық Сойқы" сөзі нақты Phylloscopus trochiloides туралы әңгіме жүріп жатқанын көрсетеді.

Сипаттамасы мен экологиясы

Бұл – жапыраққұсқа ұқсас, жоғары жағы сұрғылт жасыл, ал төменгі жағы ақшыл. Оңтүстік және батыс популяцияларында кездесетін жалғыз қанат жолағы оларды көптеген ұқсас түрлерден (Арктикалық сойқышы P. borealis-тен басқа) ажыратады. Бұл түрге қарағанда сәл кішкентай, және төменгі жақ сүйегінде қара ұшы жоқ, жұқарақ мүсілі бар. Қыстау орнындағы құстардың географиялық талдауы көрсеткендей, солтүстікке қарай орналасқан P. trochiloides кішкентай болады, яғни бұл түр Бергманның ережесіне бағынбайды. Оның әні – жоғары, тітіркенді трил, кейбір популяцияларда төмен қарай және сирек жоғары қарай домалаған ноталар тізбегі болады. Ол жазық жапырақты немесе аралас орманды жерлерде көбейеді; көбеймейтін құстар, таралу аймағының жылы бөліктерінде жаз айларында таулы жерге көше алады. Мысалы, Гималайдың оңтүстік-шығысынан келгендер Бутанда ыстық айларда жиі кездеседі, әдетте ылғалды бутандық шырша (Abies densa) орманды жерлерде, теңіз деңгейінен шамамен 3800 метр немесе одан да биік, бірақ онда көбеймейді және қыста жақын орналасқан субтропикалық жазықтарға қайта оралады. Ұясы төменгі бұталардың арасында салынған. Бұл кішкентай құс, туыстары сияқты, жәндіктермен қоректенеді.